De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) heeft vastgesteld dat de AIVD en MIVD bij het verwerken van grote hoeveelheden persoonsgegevens onvoldoende voldoen aan verschillende wettelijke eisen. Uit het onderzoek blijkt dat belangrijke controles en beschermingsmaatregelen niet altijd goed functioneren, waardoor persoonsgegevens in sommige gevallen onrechtmatig zijn verwerkt. 

Voor de uitvoering van hun taken maken de inlichtingendiensten gebruik van omvangrijke databestanden, zogeheten bulkdatasets. Deze bevatten vaak gegevens van grote groepen mensen, variërend van contact- en locatiegegevens tot informatie afkomstig van sociale media of communicatieverkeer. De gegevens kunnen afkomstig zijn van overheidsinstanties, commerciële aanbieders of uit datasets die online beschikbaar zijn gekomen na bijvoorbeeld een datalek. 

Hoewel dergelijke datasets van belang kunnen zijn bij het opsporen van dreigingen zoals terrorisme en buitenlandse spionage, stelt de wet duidelijke grenzen aan het gebruik ervan. Zo moeten de diensten de toegang tot deze gegevens beperken, persoonsgegevens die niet relevant blijken tijdig verwijderen en gegevens niet langer bewaren dan noodzakelijk. Volgens de CTIVD is juist op deze punten sprake geweest van tekortkomingen. Medewerkers kregen in sommige gevallen toegang tot informatie waarvoor zij niet geautoriseerd waren en persoonsgegevens werden meerdere keren langer bewaard dan wettelijk toegestaan. 

De toezichthouder wijt deze problemen deels aan tekortschietende technische systemen en deels aan onvoldoende effectieve procedures voor controle en naleving. Omdat het gebruik van bulkdatasets een aanzienlijke impact kan hebben op de privacy van burgers – van wie het merendeel geen enkele betrokkenheid heeft bij onderzoeken van de inlichtingendiensten – acht de CTIVD het essentieel dat de bestaande waarborgen beter worden nageleefd. Daarom heeft de commissie dertien aanbevelingen gedaan om de verwerking van deze gegevens rechtmatiger en zorgvuldiger te laten verlopen. 

In hun reactie geven de ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie aan dat zij de bevindingen herkennen en erkennen dat verbeteringen noodzakelijk zijn. Zij benadrukken dat het versterken van de processen rondom bulkdataverwerking inmiddels hoge prioriteit heeft en dat verschillende aanbevelingen worden meegenomen in de geplande herziening van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017). 

Bron: CTIVD