Het kabinet wil de afstand tussen politiek en rechtspraak vergroten. Staatssecretaris Van Bruggen van Justitie en Veiligheid heeft de Tweede Kamer, voorafgaand aan het commissiedebat over de rechtspraak van 11 november, geïnformeerd over de maatregelen die hiervoor worden voorbereid.

Volgens de staatssecretaris vraagt een goed functionerende rechtsstaat om voortdurende bescherming van de onafhankelijke positie van de rechter. Het coalitieakkoord voorziet daarom in maatregelen die de scheiding tussen rechtspraak en politiek verder moeten versterken. Het kabinet werkt daarbij langs twee sporen: de ministeriële invloed op de benoeming van leden van de Raad voor de rechtspraak wordt teruggebracht en de rechtspraak krijgt een afzonderlijkere positie binnen de rijksbegroting.

Het wetsvoorstel waarmee de benoemingsprocedure voor leden van de Raad voor de rechtspraak wordt aangepast, moet eind 2026 in consultatie gaan. Dat voornemen was al aangekondigd in de Memorie van Toelichting bij de JenV-begroting 2027. Onderdeel van de voorgenomen regeling is dat de minister niet langer kandidaten kan tegenhouden die door de Raad voor de rechtspraak worden voorgedragen.

De huidige Wet op de rechterlijke organisatie bevat al verschillende bepalingen die de zelfstandige positie van de rechtspraak waarborgen. Zo bepaalt artikel 100 Wet RO dat aan de rechtspraak een budget wordt toegekend voor de gerechten gezamenlijk. Op grond van artikel 109 mag de minister zich niet mengen in de procesrechtelijke behandeling, de inhoudelijke beoordeling of de beslissing in individuele zaken of categorieën van zaken. Artikel 93 beperkt daarnaast de mogelijkheid om de Raad voor de rechtspraak een aanwijzing te geven wanneer de Raad van oordeel is dat die aanwijzing strijdig is met artikel 109 Wet RO.

Om te onderzoeken hoe de financiële en institutionele onafhankelijkheid verder kan worden versterkt, hebben het Ministerie van Justitie en Veiligheid, het Ministerie van Financiën en de rechtspraak gezamenlijk verschillende opties onderzocht. Daarbij is gekeken naar de bijdrage die de verschillende varianten kunnen leveren aan een grotere afstand tussen politiek en rechtspraak, maar ook naar de gevolgen en de praktische uitvoerbaarheid ervan.

De staatssecretaris kiest ervoor een van deze maatregelen op relatief korte termijn door te voeren. Vanaf de rijksbegroting voor 2028 krijgt de rechtspraak een afzonderlijk beleidsartikel. Dat heeft zij uiteengezet in haar brief aan de Tweede Kamer. Daarmee volgt zij het eerste advies van de werkgroep. Volgens de staatssecretaris betekent de afzonderlijke begrotingspositie een belangrijke versterking van de onafhankelijkheid van de rechtspraak. Een wetswijziging is voor deze aanpassing niet noodzakelijk.

Andere onderzochte mogelijkheden kunnen niet op dezelfde termijn worden ingevoerd, omdat daarvoor naar verwachting wel aanpassing van wetgeving nodig is. De komende periode wordt daarom verder onderzocht hoe deze varianten kunnen worden uitgewerkt en welke stappen nodig zijn om ze te realiseren. De Tweede Kamer wordt later over de uitkomsten daarvan geïnformeerd.

Bron: Tweede Kamer