Deze dissertatie van Tineke Hagen had als doel te onderzoeken hoe werkdruk, andere taakeisen, hulpbronnen op het werk en persoonlijkheidskenmerken samenhangen met het mentaal welbevinden van rechters. Al langer is via rapporten en media bekend dat rechters zich zorgen maken over een te hoge werkdruk. Werkdruk treedt op wanneer gedurende een langere periode de hoeveelheid werk de capaciteiten van mensen overstijgt, met als consequentie dat zij hun werk niet binnen de beschikbare tijd kunnen afronden en niet aan de functie-eisen kunnen voldoen. De dissertatie bestaat uit vijf studies: drie cross-sectionele studies en één longitudinale studie, voorafgegaan door een theoretisch artikel. In de cross-sectionele studies werden 257 rechters op één meetmoment onderzocht en in de longitudinale studie 118 van hen, met een tweede meetmoment na twee jaar. De rechters waren werkzaam bij vier rechtbanken. De belangrijkste, op rechters van toepassing zijnde, resultaten worden weergegeven. Allereerst hebben rechters inderdaad een hoge werkdruk. Tegen de verwachting in bleek dat rechters niet hoger scoorden op autonomie (zelfstandigheid in het werk) dan de beroepsbevolking. Een mogelijke uitleg is het (strakke) zittingsrooster, waardoor rechters minder ruimte hebben om hun werkzaamheden zelf in te kunnen delen. Ter bevordering van de autonomie (niet te verwarren met de juridische autonomie in de oordeelsvorming), zou het betrekken van rechters bij de roosterplanning een optie kunnen zijn. Ondanks het harde werken bleken rechters niet hoger te scoren op burnout dan de beroepsbevolking. Mogelijke redenen zijn de algehele tevredenheid, in het bijzonder over de inhoud van hun werk, maar ook over contact met collega’s, alsmede bevlogenheid. In het onderzoek konden ook twee moderatie-effecten aangetoond worden. Allereerst zorgt introversie ervoor dat rechters bevlogen blijven tijdens overwerk. Dat wil niet zeggen dat bij de werving de voorkeur moet worden gegeven aan introverte kandidaten, want ook extraversie kan voordelen hebben voor rechters, bijvoorbeeld in het contact met partijen en tussen collega’s onderling in de raadkamer. Het tweede effect betrof het versterkende effect van het persoonlijkheidskenmerk consciëntieusheid, eveneens op de relatie tussen overwerk en bevlogenheid. Consciëntieusheid kan rechters faciliteren om effectief met uitdagende werkomstandigheden om te gaan vanwege een planmatige en nauwgezette aanpak. Verder bleek dat werktevredenheid een toegevoegde waarde was voor de beoordeling van bijvoorbeeld de hoogte van de werkdruk in relatie tot burnout, Dit effect had werktevredenheid ook op de relatie tussen steun van collega’s en bevlogenheid. Deze uitkomst is belangrijk voor de gerechten omdat werktevredenheid extra informatie geeft over de mening van rechters over de werkomstandigheden. Uit de uitkomsten blijkt dat zowel werkkenmerken als persoonlijkheidskenmerken invloed hebben op burnout, workaholisme, bevlogenheid en werktevredenheid. Implicaties voor rechters zijn dat zij zich bewust kunnen worden van de invloed van een hoge werkdruk op hun mentale welbevinden om deze doeltreffend aan te pakken. De rechtbanken kunnen strategieën implementeren om werkdruk te verlagen en hulpbronnen te organiseren om de mentale gezondheid van rechters zoveel mogelijk te waarborgen. De beoordeling van werktevredenheid kan een extra toevoeging en meer accurate evaluatie leveren om te bepalen wat de groep van rechters, maar ook een individuele rechter, nodig heeft om goed te kunnen functioneren.
Hagen promoveerde op 12 juni 2026 aan Tilburg University. Promotor: prof. dr. Stefan Bogaerts. Copromotor: dr. Elien de Caluwé.
Tineke Hagen
Work Pressure Among Dutch Judges: Examining the Effect of Work Pressure, Job Characteristics, and Personality on Judges’ Well-Being
Haveka 2026, 256 p, ISBN: 978 90 361 0864 5
Geïnteresseerden kunnen een aanvraag indienen bij: m.j.hagen@tilburguniversity.edu
De dissertatie is ook beschikbaar via de repository van de universiteit