Het Commissariaat voor de Media stelt in het nieuwe rapport ‘Naar democratisch gezonde feeds’ dat de aanbevelingsalgoritmes van sociale media een groeiende invloed hebben op hoe burgers informatie tot zich nemen, en daarmee ook op het functioneren van de democratie. Deze algoritmes bepalen in belangrijke mate welke berichten zichtbaar worden en sturen zo indirect wat mensen lezen, volgen en uiteindelijk denken. Volgens het Commissariaat brengt dat risico’s met zich mee, zoals toenemende polarisatie, verminderde zichtbaarheid van betrouwbare journalistiek en mogelijke manipulatie van de publieke opinie.
Doordat steeds meer mensen hun nieuws via sociale media en AI-platforms consumeren, verschuift de regie over informatievoorziening van traditionele media naar technologiebedrijven. Wanneer onafhankelijke en professionele berichtgeving minder prominent aanwezig is in deze digitale omgevingen, wordt het voor burgers lastiger om goed geïnformeerde keuzes te maken. Dit raakt direct aan de kern van een goed functionerende democratische samenleving, waarin vrije en geïnformeerde meningsvorming essentieel is.
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de manier waarop feeds zijn ingericht kan leiden tot selectieve blootstelling aan informatie, versterking van bestaande overtuigingen en emotionele tegenstellingen tussen groepen. Ook zijn er zorgen over praktijken zoals ‘shadowbanning’ en de onvoorspelbaarheid van zichtbaarheid, waardoor niet altijd duidelijk is waarom bepaalde content wel of juist niet wordt getoond. Daarnaast wijst het rapport erop dat de invloed van platformeigenaren, soms met politieke motieven, het risico vergroot dat algoritmes actief worden ingezet om publieke opinies te sturen.
Tegelijkertijd benadrukt het Commissariaat dat deze ontwikkeling niet onvermijdelijk is en dat er mogelijkheden zijn om feeds beter te laten aansluiten bij het publieke belang. Zo pleit het rapport voor meer regie bij gebruikers zelf, bijvoorbeeld door hen meer controle te geven over wat zij te zien krijgen. Ook zou betrouwbare en professionele informatie prominenter naar voren moeten komen, en is het belangrijk dat de effecten van algoritmes systematisch worden gemeten en geëvalueerd.
Omdat dergelijke verbeteringen niet vanzelf tot stand komen, presenteert het Commissariaat een routekaart met concrete aanknopingspunten voor beleid en toezicht. Deze sluit aan op bestaande wetgeving en kan beleidsmakers helpen bij het vormgeven van regels die bijdragen aan een gezondere digitale informatieomgeving. Daarbij wordt ook verwezen naar politieke ambities om algoritmes die polarisatie versterken of democratische processen ondermijnen aan banden te leggen.
Het rapport maakt deel uit van een bredere reeks verkenningen naar de rol en invloed van grote technologieplatforms. In de toekomst zal onder meer worden gekeken naar de opiniemacht van deze bedrijven en de werking van de digitale advertentiemarkt. Het Commissariaat werkt hierin samen met andere toezichthouders, zowel nationaal als op Europees niveau, onder meer via de European Media Board, die advies kan geven aan de Europese Commissie over dit soort vraagstukken.
Al met al onderstreept het rapport dat de inrichting van sociale media niet alleen een technische kwestie is, maar ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid, waarbij de balans tussen commerciële belangen en het publieke belang van een goed geïnformeerde samenleving centraal staat.