De Inspectie Justitie en Veiligheid concludeert dat er op dit moment geen stevige juridische basis is voor het doorzoeken van telefoons en laptops van asielzoekers door de Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA). Desondanks voerde deze dienst zogeheten quickchecks uit, waarbij onder meer foto’s en contactgegevens werden bekeken.

Volgens de inspectie is dit onwenselijk en moeten dergelijke controles worden stopgezet zolang er geen duidelijke wetgeving bestaat. Het vragen van toestemming aan asielzoekers lost dit probleem niet op, omdat er sprake is van een ongelijke verhouding: asielzoekers zijn afhankelijk van de overheid en kunnen vrezen dat weigering negatieve gevolgen heeft voor hun procedure. Bovendien blijkt dat zij vaak onvoldoende uitleg krijgen over het doel, de werkwijze en mogelijke consequenties van deze controles.

Dit baart zorgen, niet alleen omdat de rechtspositie van asielzoekers onvoldoende wordt beschermd, maar ook omdat het handelen van de overheid altijd rechtmatig moet zijn. Tegelijk wijst de inspectie erop dat informatie die zonder goede wettelijke grondslag wordt verkregen, mogelijk niet bruikbaar is voor opsporing of vervolging, wat zelfs risico’s kan opleveren voor de nationale veiligheid.

Daarom wordt de minister van Asiel en Migratie dringend geadviseerd om snel met passende wetgeving te komen, zoals eerder aan de Tweede Kamer is toegezegd, en de bevindingen van de inspectie daarin mee te nemen. Daarnaast moet er zorg worden gedragen voor een ordentelijke overdracht van taken, aangezien de IND per 12 juni 2026 de werkzaamheden van DISA overneemt en heeft aangegeven dergelijke controles niet uit te voeren zonder duidelijke wettelijke basis.

Bron: Inspectie J & V