De Afdeling advisering van de Raad van State heeft verduidelijkt hoe het begrip‘buitengewone omstandigheden’ moet worden uitgelegd binnen het staatsnoodrecht. Aanleiding voor de voorlichting was een verzoek van de regering naar aanleiding van politieke discussie over de vraag of het staatsnoodrecht voldoende waarborgen bevat tegen misbruik. De Raad van State benadrukt dat ‘buitengewone omstandigheden’ geen vaste lijst van situaties omvat, zoals oorlog, rampen of overstromingen. Of hiervan sprake is, hangt af van een beoordeling van de concrete omstandigheden en een afweging van de betrokken belangen. Volgens de voorlichting kan inzet van het staatsnoodrecht alleen gerechtvaardigd zijn wanneer:

• één of meer vitale belangen van de samenleving worden bedreigd;

• sprake is van (dreigende) maatschappelijke ontwrichting;

• acuut overheidsoptreden noodzakelijk is;

• reguliere bevoegdheden en procedures onvoldoende zijn om tijdig in te grijpen. 

Daarnaast moeten de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit worden gerespecteerd. 

Belangrijkste ontwikkeling
De voorlichting geeft geen verruiming van het staatsnoodrecht, maar verduidelijkt juist de voorwaarden voor toepassing ervan. De Raad van State maakt duidelijk dat noodbevoegdheden alleen mogen worden ingezet als sprake is van een samenstel van ernstige omstandigheden én wanneer normale wettelijke instrumenten tekortschieten. Daarmee wordt een extra interpretatiekader geboden om oneigenlijk gebruik van noodbevoegdheden te voorkomen.

Procedurele waarborgen
De regering beoordeelt in eerste instantie of de inzet van noodbevoegdheden noodzakelijk is, maar moet die beslissing vervolgens zo snel mogelijk aan het parlement voorleggen. Volgens de Raad van State zijn een zorgvuldige motivering, transparantie en effectieve parlementaire controle essentieel om het evenwicht tussen slagvaardig optreden en democratische rechtsstatelijke waarborgen te behouden.

Bron: Raad van State