In deze scriptie van Dennis van den Bosch is onderzocht in hoeverre een toekomstige virtueel intelligente persoon (VI-persoon) – een zelfbewuste AI met menselijke cognitieve en subjectieve vermogens – binnen het Nederlandse strafrecht als (functioneel) pleger kan worden aangemerkt op het moment dat sprake is van een ‘responsibility gap’. Het uitgangspunt is dat AI zich mogelijk ontwikkelt tot een entiteit met tenminste een vrije wil en introspectief vermogen, waardoor strafrechtelijke verantwoordelijkheid relevant wordt. Het concept van de VI-persoon is alleen zinvol wanneer subjectieve eigenschappen zoals het zelfbewustzijn worden verondersteld. Vervolgens wordt vastgesteld dat het Nederlandse strafrecht een gesloten stelsel van rechtssubjecten kent: alleen natuurlijke personen en rechtspersonen zijn normadressaten. Zonder wetgeving kan een VI-persoon daarom niet strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. Een rechterlijke uitbreiding is door het legaliteitsbeginsel onwaarschijnlijk.

Tegelijk laat het onderzoek zien dat het leerstuk van (functioneel) plegerschap voldoende flexibel is. Uit casuïstische analyses volgt dat een VI-persoon – onder de aanname van rechtssubjectiviteit en schuldvermogens – zowel als directe pleger dan wel als functioneel pleger kan optreden. De kernconclusie luidt daarom dat het huidige materiële strafrecht inhoudelijk toereikend is, maar dat formele erkenning door de wetgever noodzakelijk blijft om een VI-persoon daadwerkelijk strafrechtelijk aansprakelijk te stellen. 

Afbeelding: gegenereerd met AI