De algemene strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen (artikel 46 Sr) is anno 2026 een regelmatig toegepaste strafbepaling, die – conform de bedoeling van de wetgever – een belangrijke rol vervult in de vroegtijdige interventie bij zware en georganiseerde criminaliteit. Hoewel de bepaling sterk verankerd is geraakt in de strafrechtspraktijk, is het debat over (het bereik van) de strafbaarstelling geenszins verstomd. Dit debat is de afgelopen decennia beïnvloed door wijzigingen in de strafbepaling, de invoering van zelfstandige strafbaarstellingen van voorbereidingshandelingen en ontwikkelingen in de opsporing van gedragingen in de vroege voorfase (met name het onderscheppen van cryptocommunicatie). In haar proefschrift onderzoekt Anouk van der Schors de huidige reikwijdte van artikel 46 Sr, en stelt zij – mede tegen de achtergrond van voornoemde ontwikkelingen – de grenzen van de bepaling ter discussie.

Het onderzoek vangt aan met een plaatsbepaling van artikel 46 Sr binnen de Nederlandse strafbare voorfase, en een globale vergelijking met voorfasedelicten in het Duitse, Engelse en Amerikaanse recht. Vervolgens staat een analyse van artikel 46 Sr op bestanddeelniveau centraal. Die analyse leert dat de bestanddelen van artikel 46 Sr een sterk subjectieve betekenis geven aan de strafbaarstelling. Dat het zwaartepunt ligt bij de intentie van de voorbereider, komt met name voort uit de subjectieve invulling van het bestemmingsvereiste in de wetsgeschiedenis en jurisprudentie van de Hoge Raad; hierdoor vallen het opzet op de criminele bestemming en het bestemmingsvereiste feitelijk samen. De nadruk op de subjectieve zijde van het delict wordt verder versterkt doordat de voorbereidingsgedraging weinig objectief tegenwicht biedt: de actus reus van artikel 46 Sr heeft vanwege de ruime en algemeen omschreven opsomming van voorbereidingsmiddelen en -gedragingen een zeer ruim bereik, en heeft in relatie tot het bestemmingsvereiste nauwelijks een objectiverende functie. Een belangrijke beperking aan het bereik van artikel 46 Sr is door de Hoge Raad aangebracht middels de eis dat het voorbereidingsmiddel van betekenis moet zijn voor de uitvoering van het misdrijf dat wordt voorbereid. De auteur bepleit een functionele invulling van deze eis: een middel is bestemd tot het begaan van het misdrijf wanneer het van wezenlijk belang is voor de uitvoering van het delict, terwijl niet vereist is dat het middel een functie zal vervullen tijdens die uitvoering. Concluderend concentreert artikel 46 Sr zich sterk rondom het opzet van de voorbereider, en zijn er materieelrechtelijk maar weinig waarborgen die het intreden van de strafbaarheid begrenzen. Daarbij komt dat de bewijsmoeilijkheden die zich kunnen voordoen ten dele worden ‘gedempt’ doordat het opzet kan worden bewezen aan de hand van algemene ervaringsregels en normaliteitssyllogismen. Met de toepassing van voorwaardelijk opzet worden dus niet alleen materieelrechtelijk (nog) minder hoge eisen gesteld, maar worden ook bewijsrechtelijke drempels weggenomen. In het slothoofdstuk bespreekt Van der Schors verschillende mogelijkheden – zowel aan de objectieve als aan de subjectieve zijde van het delict – om het ruime bereik van artikel 46 Sr te beperken. Daartoe put zij inspiratie uit de in hoofdstuk 3 besproken buitenlandse strafbaarstellingen van voorbereidingshandelingen. Zij concludeert dat het stellen van hogere eisen aan de opzetgradatie – met uitsluiting van het voorwaardelijk opzet – de beste papieren heeft om een wezenlijke beperking aan het bereik van artikel 46 Sr te realiseren.

Van der Schors promoveerde op 17 juni 2026 aan de Rijksuniversiteit Groningen. Promotor: prof. mr. dr. Hein Wolswijk. Copromotor: mr. dr. Alwin van Dijk.  

Anouk van der Schors
Strafbare voorbereiding. Een onderzoek naar de reikwijdte van artikel 46 van het Wetboek van Strafrecht

Boom 2026, 337 p., € 54,95
ISBN 978 90 4730 344 2