Jarenlang gold het bondgenootschap met de Verenigde Staten als een vanzelfsprekend uitgangspunt van het Nederlandse buitenland en veiligheidsbeleid. Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis staat die vanzelfsprekendheid echter onder druk. Trumps openlijke minachting voor Europese partners, zijn bereidheid het internationale recht te schenden en zijn instrumentalisering van veiligheid, handel en technologie legt de vraag op tafel of Amerika nog wel als bondgenoot kan worden beschouwd. Die vraag is niet alleen moreel of politiek van aard, maar heeft ook juridische consequenties. Het begrip ‘bondgenoot’ speelt op meerdere plaatsen een rol in het Nederlandse recht, met name in het nationale veiligheidsdomein. Deze bijdrage onderzoekt hoe dit begrip moet worden uitgelegd in een tijd van tanend trans-Atlantisch vertrouwen, en wat de mogelijke gevolgen zijn wanneer een formele bondgenoot materieel steeds meer het karakter krijgt van een ‘frenemy’ of zelfs van een vijand.

[verder lezen in InView]

Bestuursorganen zetten in toenemende mate algoritmes in voor toezicht en handhaving. Wanneer burgers, journalisten of onderzoekers via de Wet open overheid (Woo) of de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) informatie vragen over zulke systemen, beroepen bestuursorganen zich geregeld op het argument dat openbaarmaking calculerend gedrag mogelijk maakt (‘gaming the system’). Dit artikel laat, op basis van een analyse van 23 Woo-besluiten en relevante bestuursrechtelijke jurisprudentie, zien dat dit argument in de praktijk vaak algemeen wordt aangevoerd, zonder concrete, proportionele belangenafweging. Daardoor blijft de realiteit van betekenisvolle algoritmische transparantie achter op wettelijke vereisten en politieke beloftes.

[verder lezen in InView]

Het is opmerkelijk dat er bij de parlementaire behandeling van de grondwetswijziging van 2022, waarbij in artikel 17 een nieuw eerste lid werd opgenomen waarin het recht op een eerlijk proces is neergelegd en het bestaande artikel over het ius de non evocando naar een tweede lid werd verwezen, eigenlijk geen aandacht is besteed aan de relatie tussen beide leden. In deze bijdrage wordt die relatie onderzocht. Met als conclusie dat het aloude ius de non evocando, het recht op toegang tot de rechter die de wet de burger toekent, nu kan worden geschrapt, omdat het opgenomen is in het algemene recht op een eerlijk proces van artikel 17 lid 1 Grondwet.

[verder lezen in InView]

De discussie over de invoering van constitutionele toetsing heeft een fundamentele staatsrechtelijke vraag blootgelegd: langs welke constitutionele weg moet het toetsingsverbod van artikel 120 Grondwet worden gewijzigd? In recente bijdragen is ervan uitgegaan dat dit verbod alleen een landsaangelegenheid betreft. Deze bijdrage stelt die redenering ter discussie en richt de aandacht op een onderbelicht punt in het debat: de betekenis van artikel 5 lid 3 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. Juist deze bepaling vormt, zo wordt betoogd, de noodzakelijke constitutionele grondslag voor een wijziging van artikel 120 Grondwet bij rijkswet, voor zover het toetsingsverbod ook betrekking heeft op rijksrecht.

[verder lezen in InView]

Al enige tijd ligt in de Eerste Kamer een voorstel voor in verband met enkele wetswijzigingen in het belang van integere, onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak, alsmede de regeling van enige andere onderwerpen. Jules Loyson heeft een interessante bijdrage geschreven over voornamelijk één aspect van dit wetsvoorstel: de meldplicht voor rechters van financiële belangen. Hij analyseert het voorstel voor een nieuw artikel 44c Wrra en signaleert daarbij enkele uitvoeringsproblemen.

[verder lezen in InView]