In zijn proefschrift heeft Jaron van Bekkum zich gebogen over de vraag of het vennootschapsrecht kan bijdragen aan de verduurzaming van de economie. Daarover kwam in Nederland in 2020 een debat op gang. Voor het vinden van een antwoord op deze vraag doet Van Bekkum eerst een stap terug uit dit debat. Hij stelt vast dat het algemeen belang op dit moment slechts een marginale positie heeft in het vennootschapsrecht en onderzoekt wat de achtergrond daarvan is. Daartoe gaat hij terug naar het debat dat in de naoorlogse jaren, tot en met grofweg 1970, is gevoerd over onder meer de vraag of het algemeen belang een plek in het NV-recht zou moeten krijgen. Van Bekkum stelt de vraag of de redenen van destijds om het algemeen belang geen positie in het NV-recht te geven, ook in het huidige tijdsgewricht nog leidend kunnen zijn. Zijn ontkennende antwoord rechtvaardigt de heroverweging van de positie van het algemeen belang in het vennootschapsrecht die in dit proefschrift – onder de noemer duurzaamheid – centraal staat. De dissertatie brengt de brede waaier aan belangen en problemen die schuilgaat achter de term duurzaamheid terug tot het probleem van schadelijke effecten van ondernemingsactiviteit voor derden. De centrale onderzoeksvraag is of het vennootschapsrecht een evenwichtige bijdrage kan leveren aan de beperking daarvan. Nadat is vastgesteld dat het positieve vennootschapsrecht niet of nauwelijks is gericht op het beperken van schadelijke effecten van ondernemingsactiviteit, introduceert Van Bekkum een idee voor een nieuw artikel 2:8a BW dat wel specifiek daarop is gericht. Volgens van Bekkum kan het vennootschapsrecht worden verduurzaamd door in Boek 2 BW te bepalen dat de nadelige gevolgen van de ondernemingsactiviteiten van de rechtspersoon niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de belangen van de rechtspersoon en de met hem verbonden onderneming die met die ondernemingsactiviteiten worden gediend. Hij betoogt dat met een onevenredigheidstoets de verschillende aspecten van een duurzaamheidsprobleem kunnen worden geïdentificeerd en de belangen die daarbij spelen op een gestructureerde en evenwichtige wijze tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Vervolgens werkt hij in detail een nieuwe rechtsgang uit, de maatschappelijke enquêteprocedure, waarin de Ondernemingskamer als exclusief bevoegde rechter kan oordelen over geschillen over onevenredige nadelige effecten. Met deze vernieuwende voorstellen verkent Van Bekkum zowel de grenzen van het vennootschapsrecht als van de rol van de rechter in onze samenleving. Hij ziet in zwaarwegende en urgente zorgen over mens en planeet en een onvoldoende slagvaardige of afwezige overheid op het vlak van duurzaamheid, een rechtvaardiging om de civiele rechter in het vennootschapsrecht te positioneren om op basis van het evenredigheidsbeginsel beslissingen te nemen die deels een micropolitiek karakter hebben. Aldus zou de toenemende maatschappelijke druk op de civiele rechter vanwege de opkomst van ESG-litigation worden gekanaliseerd in een specifiek daarop toegesneden procedure waarin aan de hand van een passende juridische beoordelingsmaatstaf over het geschil kan worden geoordeeld.
Van Bekkum promoveerde op 15 september 2026 aan de VU. Als promotoren traden op prof. mr. Jaap Winter en prof. mr. Steven Hijink.
Jaron van Bekkum
Verduurzaming van het vennootschapsrecht
Het proefschrift is opgenomen als nr. 140 in de serie Uitgaven vanwege het Instituut voor Ondernemingsrecht
Wolters Kluwer 2026, 424 p., € 92,50
ISBN 978 90 1318 602 4