Voorstel van wet (27-06-2026) van de leden Ceulemans, Keijzer, Van der Plas, Russcher en Lammers tot intrekking van de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen
—Dit initiatiefwetsvoorstel beoogt de Spreidingswet in te trekken. Deze wet verplicht gemeenten om opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Volgens de initiatiefnemers heeft de regeling geleid tot een te vergaande inperking van de lokale beleidsvrijheid, omdat gemeenten sindsdien wettelijk kunnen worden gedwongen opvang te organiseren. De initiatiefnemers kiezen voor het schrappen van de wettelijke gemeentelijke taak om opvangplekken te realiseren en beëindigt daarmee de mogelijkheid om gemeenten via verdeelbesluiten en interbestuurlijk toezicht wettelijk tot asielopvang te verplichten. De kern is dat de besluitvorming over asielopvang weer terechtkomt waar deze - volgens de initatiefnemers - hoort: bij de gemeenteraden en colleges, die op basis van hun eigen democratische mandaat kunnen bepalen óf, en zo ja hoeveel en wat voor, asielzoekers zij in hun gemeente willen opvangen, met inachtneming van het draagvlak onder de bevolking.
Met de huidige systematiek stelt het Rijk per provincie en gemeente vast hoeveel opvangplekken nodig zijn. Gemeenten overleggen daarover eerst onderling, maar uiteindelijk kan de minister via een verdeelbesluit bindend opleggen hoeveel plekken gerealiseerd moeten worden. De initiatiefnemers vinden dat deze aanpak onvoldoende rekening houdt met lokale omstandigheden en het draagvlak onder inwoners. Zij pleiten daarom voor een terugkeer naar een situatie waarin gemeenten vrijwillig, in overleg met het COA, opvang realiseren. Daarbij blijft de financiering vanuit het Rijk beschikbaar, maar zonder dat sprake is van een wettelijke verplichting. Bestaande financiële afspraken worden gerespecteerd. Gemeenten die al verplichtingen zijn aangegaan of recht hebben op specifieke uitkeringen, behouden deze aanspraken. Nieuwe verplichtingen en bijbehorende financiële regelingen zullen echter niet meer ontstaan zodra de wet is ingetrokken.
Als het wetsvoorstel wordt aangenomen, vervalt de mogelijkheid voor het Rijk om gemeenten via dwang te verplichten opvangplaatsen te realiseren. De verantwoordelijkheid voor de organisatie en bekostiging van asielopvang blijft wel bij het Rijk en het COA liggen. Gemeenten kunnen nog steeds bijdragen aan opvang, maar uitsluitend op basis van vrijwilligheid. Volgens de initiatiefnemers zorgt dit voor een betere balans tussen nationale verantwoordelijkheid en lokale autonomie. Zij erkennen dat het schrappen van de wet gevolgen kan hebben voor de beschikbaarheid van opvangplekken. De initiatiefnemers menen dat dit risico niet opweegt tegen het belang van lokale democratische zeggenschap. Structurele problemen in de asielketen, zoals hoge instroom en beperkte doorstroom, dienen niet te worden opgelost door druk op gemeenten te leggen, maar door landelijke maatregelen.