Het onderzoeksrapport Een onmenselijke wet van onderzoekers van de Radboud Universiteit concludeert dat de voormalige Nederlandse transgenderwet, die tussen 1985 en 2014 van kracht was, ingrijpende fysieke, psychische en sociale schade heeft veroorzaakt bij transgender en intersekse personen. Voor het onderzoek werden 28 diepte-interviews afgenomen met mensen die direct werden geraakt door de wettelijke voorwaarden voor wijziging van de geslachtsregistratie.

De wet stelde destijds strenge eisen aan personen die hun geregistreerde geslacht wilden laten aanpassen. Zo moesten zij onomkeerbaar onvruchtbaar zijn gemaakt, ongehuwd zijn en in vergaande mate medisch zijn aangepast aan het gewenste geslacht. Volgens de onderzoekers leidden deze voorwaarden tot schendingen van fundamentele rechten, waaronder het recht op lichamelijke integriteit en zelfbeschikking. Veel betrokkenen voelden zich gedwongen ingrijpende medische behandelingen of operaties te ondergaan om toegang te krijgen tot passende identiteitsdocumenten.

Uit de interviews blijkt dat de gevolgen vaak langdurig waren. Geïnterviewden spraken over verlies van vruchtbaarheid, blijvende lichamelijke complicaties, gevoelens van rouw en verlies van toekomstperspectief. De verplichte onvruchtbaarheid wordt in het bijzonder genoemd als een maatregel die diepe sporen heeft nagelaten, omdat deze direct ingreep in de mogelijkheid om biologisch ouder te worden.

Het onderzoek laat ook zien dat intersekse personen soms met dezelfde wettelijke eisen werden geconfronteerd. Hoewel de wet niet specifiek voor hen was bedoeld, waren zij in bepaalde situaties eveneens afhankelijk van de transgenderwet om hun geslachtsregistratie te wijzigen en ondervonden zij daardoor vergelijkbare gevolgen.

Naast de ervaringen van betrokkenen onderzochten de auteurs de totstandkoming van de wet. Daaruit blijkt dat tijdens de voorbereiding in de jaren zeventig en tachtig al zorgen werden geuit over mogelijke schendingen van mensenrechten en lichamelijke integriteit. Minder vergaande alternatieven kwamen ter sprake, maar werden uiteindelijk niet overgenomen.

Volgens de onderzoekers geeft het rapport een stem aan de mensen die door de voormalige wet zijn getroffen en maakt het duidelijk hoe groot de impact van de wettelijke voorwaarden op hun levens is geweest. 

Bron: Radboud Universiteit