Wet van 24 januari 2024, Stb. 2024, 12

Wet houdende regels inzake een wettelijke taak van gemeenten om opvangvoorzieningen voor asielzoekers mogelijk te maken (Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen)

—Nederland is op basis van internationale en Europeesrechtelijke verplichtingen verplicht om asielzoekers opvang te bieden. Het Rijk is verantwoordelijk voor het opvangen van asielzoekers. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) voert dit in opdracht van het Ministerie van JenV uit. Deze wet (ook wel de spreidingswet genoemd) geeft ook gemeenten een expliciete wettelijke taak bij de opvang van asielzoekers. Tevens wordt met deze wet tot een evenwichtigere verdeling van asielzoekers over gemeenten gekomen.

Uitgegaan wordt van solidariteit tussen gemeenten, een eerlijke en evenwichtige spreiding over het land, zoveel mogelijk vrijwillig ter beschikking stellen van opvangplaatsen en het voorkomen van crisisnoodopvang. Inzet blijft dat duurzame opvangplaatsen door gemeenten zoveel mogelijk vrijwillig ter beschikking worden gesteld. Dat wordt door deze wet op verschillende manieren bevorderd; onder meer door het verstrekken van specifieke uitkeringen voor duurzame opvangplaatsen, ook buiten de overlegcyclus waar deze wet in voorziet. Een belangrijk doel is in ieder geval dat crisisnoodopvang zoveel als mogelijk tot het verleden zal gaan behoren.

Met deze wet wordt ook invulling gegeven aan de wens vanuit het Veiligheidsberaad en de commissarissen van de Koning in hun rol als rijksorgaan om juridisch instrumentarium te ontwikkelen om de druk van de vluchtelingenstroom op de samenleving gelijkmatig over het land te verspreiden en (verder) invulling te geven aan de inhoudelijke plannen rondom asielopvang.

Na afweging van meerdere varianten is gekozen voor het beleggen van een wettelijke taak bij gemeenten op basis van een jaarlijks verdeelbesluit, te nemen door het Rijk, waardoor de asielopvang evenwichtig over de provincies en daarmee het land kan worden verdeeld. Deze variant gaat uit van samenwerking van gemeenten om opvangvoorzieningen mogelijk te maken. Gemeenten bezien samen de mogelijkheden (ook in relatie met de opdracht van het huisvesten van vergunninghouders). De uiteindelijke clustering van opvangvoorzieningen bij bepaalde gemeenten, sluit aan bij de huidige praktijk.

De bij amvb vast te stellen verdeelsystematiek resulteert in de eerste plaats in een provinciale asielopgave (een verdeling van het totaal aantal benodigde opvangplaatsen over de provincies). Daarbij is aandacht voor het onderscheid in behoefte voor reguliere opvang en opvang voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s).

In de tweede plaats wordt in de algemene maatregel van bestuur een verdeelsystematiek opgenomen van een indicatieve verdeling naar het benodigde aantal opvangplaatsen per gemeente. Vervolgens wordt de provinciale opgave door de Minister van Justitie en Veiligheid via het ‘verdeelbesluit’ belegd bij bepaalde gemeenten in de desbetreffende provincie.

Gemeenten die ruimte kunnen en willen maken voor asielopvang kunnen net als voorheen het geval was, te allen tijde vrijwillig contact zoeken met het COA dan wel met de provincie. Gemeenten die vrijwillig opvangplaatsen beschikbaar stellen die langer dan vijf jaar beschikbaar zijn, kunnen, naast de reguliere kostenvergoeding, een financiële beloning verkrijgen.

Met de in deze wet gekozen systematiek wordt uitdrukkelijk beoogd dat voldoende duurzame en flexibele opvangcapaciteit wordt gerealiseerd. Onder meer door het aanhouden van de zogeheten ‘vaste voorraad’ – locaties beschikbaar voor vijf jaar of langer – moeten schommelingen in instroom en bezetting in de toekomst kunnen worden opgevangen.

Bij amendement is de fase van vrijwilligheid verlengd.

Bij amendement is ook op wetsniveau vastgelegd dat de verdeelsystematiek gebaseerd moet zijn op inwoneraantal en op sociaaleconomische draagkracht. De uitwerking van de verdeelsystematiek blijft gedelegeerd aan de regering. Tevens is met dit amendement geregeld dat diezelfde sociaaleconomische draagkracht zo veel mogelijk wordt betrokken bij het vaststellen van het verdeelbesluit. Doel daarvan is dat relatief armlastige gemeenten bij de verdeling van opvangplekken worden ontzien, zodat zij minder plekken hoeven te leveren. tot slot is bij amendement geregeld dat het interbestuurlijk toezicht bij de Minister van J&V berust. De wet moet bijdragen aan een betere spreiding van asielopvangplaatsen over alle gemeenten in Nederland en een meer gelijke verdeling over gemeenten. De verantwoordelijkheid hiervoor dient volgens dat amendement bij de Minister te blijven, ook na vier jaar. Dit heeft ook de voorkeur van de Provincies.

Deze wet treedt in werking met ingang van 31 januari 2024.

Kamerstukken