In de 21e eeuw wordt regelmatig kritiek geuit op ondernemingen die zich in de eerste plaats richten op het maximaliseren van aandeelhouderswaarde. Het concept corporate purpose houdt in dat ondernemingen zich in plaats daarvan richten naar een hoger doel, gekoppeld aan de specifieke producten of diensten van het bedrijf, dat richting geeft aan het creëren van langetermijnwaarde. Volgens bedrijfskundige literatuur moeten bedrijven hun hoger doel verankeren in de kennis, motivatie en dagelijkse besluitvorming van hun medewerkers. Veel bedrijven slagen hier niet in, waardoor hun purpose vooral op papier blijft bestaan. 
Dit proefschrift van Nena van der Horst stelt dat het recht omtrent winstuitkeringen – uitkeringen van winst en reserves aan aandeelhouders – een belangrijke factor is bij de integratie van corporate purpose. Het proefschrift identificeert twee spanningen in de relatie tussen winstuitkering en corporate purpose. Ten eerste bepaalt het beleid rondom winstuitkering hoeveel kapitaal beschikbaar is voor investeringen in de door de purpose ingevulde strategie: vooruitzichten op winstuitkeringen helpen investeerders aan te trekken, maar hoge winstuitkeringen kunnen in de weg staan aan benodigde investeringen in langetermijndoelen. In hun uitkeringsbeleid richten veel Nederlandse beursgenoteerde bedrijven richten zich op pay-out ratio’s en/of op het dividend per aandeel, in plaats van op strategische overwegingen. Ten tweede beïnvloedt winstuitkering ook de integratie van corporate purpose op een dieper niveau, namelijk door het sturen van prikkels en besluitvorming binnen de organisatie. De verwachting van winstuitkeringen creëert een financieel belang bij aandeelhouders, wat kan leiden tot winstmaximalisatieprikkels bij bestuurders en medewerkers. Deze prikkels kunnen het prioriteren van corporate purpose in de weg staan. Het proefschrift laat zien dat het Nederlandse ondernemingsrecht winstuitkeringen in grote mate faciliteert en deze onvoldoende beperkt om corporate purpose te beschermen. Het wettelijke recht op winstuitkering creëert mogelijkheden tot uitkering en vormt de basis voor winstmaximalisatieprikkels. Bovendien geeft de wet standaard aandeelhouders het recht om over winstuitkeringen te beslissen. Beperkingen in het recht zijn vooral gericht op het beschermen van schuldeisers, niet op het beschermen van langetermijndoelen. Ondernemingen hebben veel mogelijkheden om vrijwillig winstuitkeringen te beperken ten behoeve van langetermijndoelen, maar aandeelhouders moeten altijd met deze beperkingen instemmen en kunnen ze altijd terugdraaien. 
Naast de reguliere winstuitkeringsstructuur van kapitaalvennootschappen zijn er ook andere juridische ‘winstuitkeringsstructuren’ mogelijk. Zo zijn er de ‘not-for-profit’ rechtsvormen: de stichting en vereniging. Daarnaast kan in steward-ownership structuren slechts zeer beperkt winst uitgekeerd worden aan personen met zeggenschap. Door middel van kwalitatief empirisch onderzoek bij Nederlandse bouwbedrijven laat dit proefschrift zien dat de winstuitkeringsstructuur van een onderneming op verschillende manieren door kan werken in de organisatie. Zo stuurt de winstuitkeringsstructuur niet alleen prikkels, maar beïnvloedt het ook begrip van medewerkers en hun intrinsieke motivatie. Het onderzoek resulteert in twee aanbevelingen. Ten eerste wordt aanbevolen om de beslissingsbevoegdheid over winstuitkeringen bij het bestuur te leggen, zodat langetermijnbelangen meer nadruk krijgen in besluitvorming. Dit kan door het bestuur standaard beslissingsbevoegdheid te geven, of door de weigeringsgronden in de huidige uitkeringstest in het recht voor besloten vennootschappen uit te breiden met het belang van de vennootschap en de uitkeringstest ook van toepassing te maken op naamloze vennootschappen. Ten tweede wordt gepleit voor nieuwe rechtsvormen voor bedrijven die purpose boven winst stellen, zoals sociale ondernemingen en steward-owned bedrijven, met serieuze beperkingen op winstuitkering. Samen dragen deze hervormingen bij aan een evenwichtiger winstuitkeringsrecht ten dienste van maatschappelijk nuttige ondernemingen.

Van der Horst promoveerde op 27 maart 2026 aan de Universiteit van Amsterdam.  
Promotoren: prof. Marija Bartl en dr. Pushpika Vishwanathan.  

Nena van der Horst
Between purpose and profit: how the legal framework of profit distribution can promote corporate purpose