Robin Kranendonk deed onderzoek naar het politieverhoor van verdachten met een licht verstandelijke beperking (LVB). Deze groep is oververtegenwoordigd in de strafrechtketen: naar schatting heeft één op de drie verdachten een LVB. Deze beperking blijft echter vaak onopgemerkt, onder meer door hun meegaande of ‘streetwise’ gedrag. Dit vergroot het risico op verhoren die onvoldoende aansluiten bij de cognitieve beperkingen van verdachten. LVB-verdachten begrijpen hun rechten vaak niet, zij zijn suggestibel en antwoorden vaak ‘ja’ op alle vragen. Dit kan leiden tot onvolledige of onjuiste verklaringen, en soms zelfs valse bekentenissen. De strafzaak wordt dan wellicht niet op passende wijze afgedaan en deze verdachten krijgen niet de hulp die nodig is. Ook de kwaliteit en de efficiëntie van het opsporingsonderzoek en strafproces lijden onder het niet-herkennen of negeren van een LVB. Een literatuurstudie en 53 interviews met LVB-experts, rechercheurs, officieren van justitie en advocaten geven inzicht in de herkenning van en informatieverzameling bij LVB-verdachten. Het verhoor van LVB-verdachten blijkt erg complex, en er zijn diverse valkuilen. Verhoortrainingen en een vroegtijdige LVB-signalering zijn van groot belang voor een betere inzet van beschermende maatregelen. Die herkenning blijkt echter moeilijk in de praktijk, mede door beperkte informatie-uitwisseling met zorginstanties. Wel kunnen verhoorders via persoonlijke vragen zelf een LVB achterhalen. In veelvoorkomende criminaliteitszaken (VVC) blijft het doorvragen echter regelmatig achterwege. Met behulp van een veldanalyse van 92 verhoren in zwaardere en VVC-zaken, laat Kranendonk zien hoe verhoorders een LVB signaleren, welke verhoortechnieken zij toepassen en hoe deze de inhoud van verklaringen beïnvloeden bij verdachten met en zonder (vermoedelijke) LVB. Observaties wijzen uit dat verhoorders met specialistische verhooropleiding en voorkennis van LVB vaker persoonlijke onderwerpen bespreken die bijdragen aan LVB-signalering, zoals opleiding of hulpverlening. Zij vragen bovendien vaker door op antwoorden. Basispolitieverhoorders richten zich vooral op algemene onderwerpen zoals werk. In slechts 3% van de basispolitieverhoren was een LVB vooraf bekend. Toch werden bij 44% van de overige verdachten duidelijke LVB-signalen gezien. Dan werden echter vrijwel geen beschermende maatregelen toegepast. Driekwart van de verdachten met een vermoedelijke LVB deed afstand van rechtsbijstand. Zij werden onvoldoende geïnformeerd over hun recht op rechtsbijstand. De verhoormethoden bij verdachten met een vermoedelijke LVB verschillen nauwelijks van de groep zonder LVB-signalen. Gespecialiseerde verhoorders passen hun aanpak echter wel aan bij LVB-verdachten, onder meer door een heldere uitleg van rechten, aangepast taalgebruik, meer investering in de werkrelatie en minder confronterende verhoortechnieken. Bij alle verdachten leveren een open vraagstelling, een actieve luisterhouding en het verifiëren en samenvatten van informatie meer zaakgerichte informatie op. Het proefschrift laat het belang zien van structurele aandacht voor LVB binnen de gehele strafrechtketen. Samenwerking met het zorgdomein is essentieel voor vroege LVB-signalering. Het onderzoek biedt handvatten voor het herkennen van LVB en een effectieve, zorgvuldige verhooraanpak. Het proefschrift doet aanbevelingen voor betere herkenning, aangepaste verhoorstrategieën en versterking van procedurele waarborgen. Door toetsing aan internationale richtlijnen, zoals de Méndez Principles, draagt het proefschrift bij aan verdere professionalisering van (inter)nationale verhoorpraktijken en een strafproces waarin verhoorkwaliteit en rechtsbescherming centraal staan.
Kranendonk promoveerde op 26 juni 2025 aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het onderzoek komt voort uit een samenwerking tussen de VU en het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Promotoren: prof. dr. Christianne de Poot, prof. mr. dr. Marijke Malsch en prof. dr. Henk
Elffers.
Robin Kranendonk
Recognizing and interviewing suspects with intellectual disability
Boom Criminologie 2025, 450 p., € 71,98
ISBN 978 9047 30 259 9