Tegenwoordig weten we dat Noorderlicht ontstaat door zonnewind, waarbij grote hoeveelheden elektrisch geladen deeltjes met snelheden tot zo’n 700 kilometer per seconde het heelal ingeslingerd worden en het aardmagnetische veld ervoor zorgt dat de deeltjesstroom richting de aarde wordt getrokken.¹ Daarvoor hadden we werkelijk geen idee wat Noorderlicht was en hoe het ontstond. Aristoteles vergeleek het in Meteorologica met vlammen van brandend gas.² Ten tijde van De Koningsspiegel (ca. 1250) dacht men kennelijk (dat de aarde plat was en) dat het fenomeen veroorzaakt werd door oceanen omringd door grote vuren, door gletsjers die zoveel energie opsloegen dat ze uiteindelijk licht uitstraalden, of misschien door branden in Groenland.

Groenland: dat land dat op de (Mercator-)wereldkaart ongeveer net zo groot is als Afrika, maar in werkelijkheid zo’n 15 keer kleiner is.³ Groenland: een semiautonoom land dat al meer dan 200 jaar bij Denemarken hoort, maar dat de leider van het (voormalige) Land der Vrijheid en het Land der Ongekende Mogelijkheden zegt te moeten inlijven om zijn land te beschermen. Het Witte Huis suggereerde eerder dat geweld daarbij niet werd uitgesloten. Denemarken zag in Trumps uitlatingen aanleiding om militairen naar Groenland te sturen, naar verluidt met de opdracht om gevechtsklaar te zijn voor het geval de VS het gebied zouden aanvallen. De inzet maakt deel uit van operatie Arctic Endurance, die volgens Kopenhagen nog een groot deel van het komende jaar zal duren. Weliswaar zei Trump op 21 januari tijdens het World Economic Forum in Davos dat geen geweld zal worden gebruikt en is de kou in die zin (even) uit de lucht, maar niets is zo veranderlijk als de mens (Trump).

‘In de middeleeuwen zagen sommige Europeanen de roodgloeiende aurora’s als voorteken van onheil, oorlog en bloedvergieten’, aldus Wikipedia.

In diezelfde week was het – op 22 januari 2026 – exact 17 jaar geleden dat toenmalig President Barack Obama – op dag 2 van zijn presidentschap – Executive Order 13492 uitvaardigde en daarin opdracht gaf om gevangenenkamp Guantánamo Bay, gelegen op de gelijknamige Amerikaanse marinebasis in Cuba, binnen één jaar na die datum te sluiten. Daaraan voorafgaand dienden de destijds 242 gevangenen te worden overgebracht naar derde landen, dan wel binnen de VS terecht te staan. Indien geen van beide opties mogelijk was, diende te worden beoordeeld welke lawful options voor de gevangenen resteerden. In 2018 gaf Trump de opdracht om Guantánamo Bay voor onbepaalde tijd open te houden.

Op 11 januari 2026, 24 jaar nadat het gevangenkamp zijn eerste gevangenen ontving in het kader van Bush’s war on terror en waar sinds dat moment zo’n 780 mannen hebben vastgezeten, bevonden zich volgens de meest recente cijfers van het Center for Constitutional Rights in New York nog 15 gedetineerden in Guantánamo Bay.⁴ Zes van de thans nog resterende 15 personen zijn zelfs nog nooit aangeklaagd;⁵ zij bevinden zich in law-of-war detention.⁶ De ‘oudste’ van die zes zit er al (bijna) 24 jaar, de jongste bijna 20. Dat is – althans was – (inderdaad) ongekend, in ieder geval in het Vrije Westen. Bijna 24 jaar and counting. Zonder proces. Zonder perspectief op vervroegde vrijlating. Zonder perspectief whatsoever.

Guantánamo staat voor ‘the dark emblem of the Bush administration’s far-reaching effort to evade the law, wage war without end or territorial limits, and expand presidential power at the expense of human rights and civil liberties,’⁷ Die lijn is door Trump simpelweg doorgetrokken.    

Op 29 januari 2025 tekende Trump een Presidential Memorandum voor de uitbreiding van het kamp in de vorm van het Guantánamo Migrants Operations Center, waarin 30.000 migranten konden worden vastgezet door ICE. Dat gebeurde niet (in die enorme aantallen), maar ICE als zodanig is – anders dan sommige van haar targets – alive and kicking.

Op 21 januari 2026 kopte de New York Times dat ‘Trump’s EPA [Environmental Protection Agency] Has Put a Value on Human Life: Zero Dollars’. ‘Last week, the EPA stopped estimating the monetary value of lives saved when setting limits on two of the most widespread deadly air pollutants, fine particulate matter and ozone. Instead the agency is calculating only the costs to companies of complying with pollution regulations’.⁸ Het is niet alleen de gedachte die telt: de kans is bepaald aanwezig dat die benadering ook gevolgen heeft voor het uit te oefenen toezicht op bedrijven die (toekomstige) milieunormen (dreigen te) overschrijden en de bescherming van burgers die daarbij voorzit. Hoe minder een mensenleven waard wordt geacht, hoe minder bescherming nodig is (of hoeft te kosten). Die gedachte hoef je de gevangenen in Guantánamo Bay en de vele migranten die inmiddels door ICE zijn opgepakt en zonder enige vorm van proces zijn gedeporteerd (of dreigen te worden gedeporteerd) niet uit te leggen.

De Finse uitdrukking voor het Noorderlicht is Revontulet ('vossenbranden') en verwijst naar een magisch wezen (de vuurvos) dat zo snel door de sneeuw rent dat zijn poten vonken in de nachtelijke hemel veroorzaken.

Noorderlicht: vossen en vuur, hemel en aarde, licht en duisternis, leven en dood. Arctisch uithoudingsvermogen. Een adembenemend licht op een ijzingwekkende werkelijkheid.

Dit Vooraf is gepubliceerd in NJB 2026/185, afl. 4

Afbeelding: ©ANP