Decennialang werd de Europese Unie begrepen binnen het klassieke begrippenpaar van bondsstaat en statenbond, hoewel zij daar in de praktijk al lang niet meer in paste. Deze conceptuele impasse is inmiddels definitief doorbroken. Op basis van de evolutie van de Verdragen en de recente jurisprudentie van het Hof van Justitie kan de EU positief worden geïdentificeerd als een democratische unie van democratische staten – een unie die zelf ook een democratie vormt. Deze identificatie is meer dan een academische exercitie. Zij is van cruciaal belang voor het vermogen van de Unie om haar constitutionele verworvenheden, en daarmee de Europese democratie zelf, te beschermen tegen toenemende druk van binnenuit en van buitenaf.