Afbrokkeling van rechtsstelsels, ook als die niet volmaakt of af zijn, moet worden voorkomen. Gelukkig zit dat wat de vermogensrechtelijke tak van ‘ons’ vermogensrecht betreft over de afgelopen kroniekperiode wel goed. Het zwaartepunt van deze kroniek betreft rechtspraak. Op veel rechtsgebieden heeft de Hoge Raad belangrijke arresten gewezen. Bovendien zijn er veel proefschriften verschenen.

[Lees de kroniek van het vermogensrecht in InView]

In de afgelopen tijd leek de aandacht te verschuiven van waarborgen die het bestuursrecht moet bieden naar de grenzen aan het doenvermogen van bestuursorganen en rechtspraak. De noodzaak om te komen tot een realistisch beeld van wat de overheid kan doen, een doelmatige inzet van de beschikbare capaciteit en het streven naar vereenvoudiging werden benadrukt. Het bestuursrecht krijgt dus met ogenschijnlijk tegengestelde krachten te maken: aan de ene kant de druk om steeds meer menselijk maatwerk te leveren en aan de andere kant het accent op uitvoerbaarheid en realisme.

[Lees de kroniek van het algemeen bestuursrecht in InView]

De winterse maanden leidden in het strafrecht bepaald niet tot een winterslaap. Zoals altijd lag er wetgeving op stapel of trad deze in werking en wees de Hoge Raad diverse belangwekkende arresten over uiteenlopende thema’s op het gebied van het materiële en formele strafrecht. Ook de wetenschap liet met diverse onderzoeksrapporten van zich horen. De belangrijkste ontwikkelingen bespreken we in deze kroniek, waarbij we ten aanzien van de rechtspraak niet anders kunnen dan sommige arresten slechts signaleren. In deze tumultueuze tijden is ook ‘ons’ strafrecht geen rustig bezit.

[Lees de kroniek van het straf(proces)recht in InView]

Een nieuwe kroniek ziet het licht in deze editie: een kroniek volledig gewijd aan de rechtspleging. De rechtspleging vormt daarbij geen strak afgebakend terrein, maar omvat in brede zin de organisatie en werking van de rechtspraak en procedures waarin geschillen worden behandeld. In deze kroniek wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste ontwikkelingen in het afgelopen jaar. Daarbij is niet alleen aandacht voor nationale rechtspraak en wetgeving, maar ook voor Europese invloeden. Met name de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft een steeds grotere impact op de Nederlandse rechtspleging. Door deze Europese en nationale ontwikkelingen in samenhang te beschouwen, beoogt de kroniek een zo volledig mogelijk beeld te schetsen van de huidige stand van zaken. Tegelijkertijd staat de rechtspleging niet los van bredere maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Discussies over de rechtsstaat, de positie van de rechter en de toegankelijkheid van het recht vormen een belangrijke achtergrond voor de thema’s die in deze kroniek aan bod komen.

[Lees de kroniek van de rechtspleging in InView]

Kroniek van het ondernemingsrecht
Ondernemingsrecht tussen geopolitieke dreiging, Europese ambities en principiële rechtspraak
Het ondernemingsrecht is sterk in beweging en wordt in toenemende mate beïnvloed door geopolitieke ontwikkelingen, Europese ambities en een actieve rechter. Waar eerder de nadruk lag op duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid, is de aandacht in de EU deels verschoven naar concurrentiekracht, strategische autonomie en economische weerbaarheid. Tegelijkertijd zorgen Europese initiatieven en nationale ontwikkelingen voor verdere verandering van het juridische landschap. Ook in de rechtspraak worden, met name door de Ondernemingskamer, steeds vaker principiële keuzes gemaakt die het ondernemingsrecht mede vormgeven. Deze kroniek belicht de belangrijkste ontwikkelingen en laat zien hoe het ondernemingsrecht zich aanpast aan een snel veranderende economische en maatschappelijke context.

[Lees de kroniek van het ondernemingsrecht in InView]

Kroniek van het gezondheidsrecht
Het gezondheidsrecht is volop in ontwikkeling en wordt in toenemende mate beïnvloed door maatschappelijke veranderingen, technologische vooruitgang en nieuwe regelgeving. In de periode 2024–2025 is zichtbaar dat de zorgpraktijk complexer wordt en dat het recht hier niet altijd naadloos op aansluit. Zo ontstaan spanningen binnen bestaande juridische kaders. Ontwikkelingen zoals digitalisering en Europese regelgeving brengen nieuwe uitdagingen met zich voor onder meer het medisch beroepsgeheim en gegevensbescherming. Ook het tuchtrecht en de regulering van beroepen staan ter discussie, mede door een groeiende behoefte aan transparantie en een lerende benadering binnen de zorg. Daarnaast kenmerkt deze periode zich door een toename van geschillen binnen het zorgstelsel en wetgevende initiatieven gericht op integere en toekomstbestendige zorg. In deze kroniek worden de belangrijkste ontwikkelingen besproken. Achtereenvolgens komen aan bod: de kwaliteit van zorg, gedwongen zorg, patiëntenrechten, het zorgstelsel, rechtshand having, publieke gezondheidszorg, aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade en vraagstukken rond het begin en het einde van het leven. Hiermee wordt inzicht geboden in de richting waarin het gezondheidsrecht zich ontwikkelt en de belangrijkste uitdagingen die daarbij spelen.

[Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in InView]

Kroniek van het intellectuele eigendom
Het intellectuele eigendomsrecht heeft zich in deze kroniekperiode verder ontwikkeld onder invloed van rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU, nationale rechtspraak en technologische vooruitgang. Vooral de opkomst van kunstmatige intelligentie stelt het bestaande juridische kader voor nieuwe uitdagingen en dwingt tot heroverweging van traditionele uitgangspunten. In het auteursrecht is met het recente Mio-arrest meer duidelijkheid ontstaan over de vereisten voor bescherming en inbreuk. Het Hof van Justitie EU benadrukt dat het maken van vrije keuzes niet automatisch betekent dat sprake is van creativiteit, waardoor de beschermingsdrempel scherper wordt afgebakend. Binnen het modellenrecht blijft de beschermingsdrempel relatief laag, wat juist in het licht van AI-gegenereerde ontwerpen van belang is. Tegelijkertijd wordt in het merkenrecht duidelijk dat de ruimte voor nationale regels beperkt is, ter bescherming van de uniforme toepassing van het Unierecht. Deze kroniek, mede van de hand van een nieuwe chroniqueur, biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen binnen het intellectuele eigendomsrecht, met aandacht voor het auteursrecht, modellenrecht, merkenrecht en octrooirecht, en de wijze waarop deze rechtsgebieden zich aanpassen aan een snel veranderende werkelijkheid.

[Lees de kroniek van het intellectuele eigendomsrecht in InView]

Kroniek van het mededingingsrecht
Het mededingingsrecht heeft zich ontwikkeld van een primair op kartelbestrijding gerichte discipline tot een breed en dynamisch rechtsgebied met een veelzijdige toezichtspraktijk. Waar aanvankelijk de nadruk lag op het opsporen en sanctioneren van mededingingsbeperkende afspraken, is het takenpakket van toezichthouders als de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie inmiddels aanzienlijk uitgebreid. Naast het klassieke toezicht op kartels en concentraties is er in toenemende mate aandacht voor vraagstukken rond marktmacht, in het bijzonder in digitale markten. De opkomst van grote technologieplatforms en de bijbehorende economische en maatschappelijke impact hebben geleid tot een intensivering van het toezicht op misbruik van machtsposities en de ontwikkeling van aanvullende reguleringsinstrumenten als de Digital Markets Act.

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in InView]

Kroniek van het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht is immer in (forse) beweging. De afgelopen kroniekperiode is er langzaamaan meer zicht gekomen op de eerste ervaringen en jurisprudentie onder de Omgevingswet. Belangrijke wijzigingen van de Omgevingswet met het oog op de woningbouwopgave en defensiegereedheid liggen echter alweer in het verschiet. Met het verschijnen van het advies van de Raad van State en het openbaar worden van het wetsvoorstel lijkt er voorts eindelijk enig schot te zitten in de totstandkoming van de Reparatiewet Varkens in Nood-jurisprudentie. In deze kroniek wordt ingegaan op deze ontwikkelingen. Ook de ontwikkelingen op het terrein van het natuurbeschermingsrecht, in het bijzonder het stikstofdossier, en het waterrecht komen weer aan bod.

[Lees de kroniek van het omgevingsrecht in InView]

Kroniek van het internationaal privaatrecht
In deze tijden van geopolitieke onrust blijft het internationaal privaatrecht relatief stabiel, al staat het zeker niet stil. Nieuwe technologische ontwikkelingen en recente Europese regelgeving roepen nieuwe vragen op, terwijl de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU en de Hoge Raad richting blijft geven aan klassieke thema’s als bevoegdheid, toepasselijk recht en erkenning. Deze kroniek biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in het afgelopen jaar, met bijzondere aandacht voor vermogensrechtelijke geschillen.

[Lees de kroniek van het internationaal privaatrecht in InView]

Kroniek van het internationaal publiekrecht
De internationale rechtsorde bevindt zich in een fase van spanning en heroriëntatie. Gevestigde regels en instituties zijn niet langer vanzelfsprekend richtinggevend voor het handelen van staten. Met name de opstelling van grote mogendheden roept vragen op over de reikwijdte en effectiviteit van fundamentele uitgangspunten van het internationaal publiekrecht, zoals het geweldsverbod, het beginsel van non-interventie en de bescherming van mensenrechten. Tegelijkertijd blijkt dat deze regels en instituties nog steeds een belangrijke rol spelen als referentiekader voor juridische beoordeling, politieke legitimatie en internationale samenwerking. In deze kroniek wordt tegen die achtergrond een aantal recente ontwikkelingen besproken binnen drie prominente conflictcontexten: Rusland-Oekraïne, Israël en de Palestijnse gebieden, en de Amerikaans- Israëlische militaire acties tegen Iran. Daarbij wordt niet alleen ingegaan op de toepasselijke rechtsnormen, maar ook op de wijze waarop staten, internationale organisaties en rechters daarmee omgaan. Tevens wordt aandacht besteed aan de positie van Nederland en Europa, die zich steeds nadrukkelijker moeten verhouden tot deze veranderende internationale rechtsorde waarin juridische beginselen en geopolitieke belangen in toenemende mate met elkaar verweven zijn.

[Lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in InView]

Kroniek van het Europees materieel recht
De ontwikkeling van het Europees materieel recht wordt in belangrijke mate gestuurd door de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de beleidsinitiatieven van de Europese instellingen. In deze kroniek wordt een overzicht gegeven van de meest relevante ontwikkelingen binnen vier kerngebieden van het Unierecht: het Unieburgerschap, de vier vrijheden, het mededingingsrecht en het staatssteunrecht. De jaren 2024 en 2025 kenmerkten zich door een verdere verdieping en verbreding van het toepassingsbereik van het Unierecht en door een hernieuwde reflectie op de toekomst van de interne markt. Tegelijkertijd heeft het Hof van Justitie zijn rol verder geconsolideerd door het zowel uitbreiden als verfijnen van bestaande rechtslijnen, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar de positie van de Unieburger, de regulering van digitale markten en de verhouding tussen nationale autonomie en Europese integratie. Daarnaast heeft een institutionele hervorming plaatsgevonden waarbij een deel van de prejudiciële bevoegdheid is overgedragen aan het Gerecht. Tegen deze achtergrond biedt deze kroniek niet alleen een beschrijving van belangrijke jurisprudentie, maar ook inzicht in bredere trends die richtinggevend zijn voor de verdere ontwikkeling van het Unierecht.

[Lees de kroniek van Europees materieel recht in InView]

Er is sprake van een tendens in Nederland waarin ZBO’s zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek, Staatsbosbeheer en de Kamer van Koophandel eigen inkomsten genereren uit commerciële initiatieven. De Wet Markt en Overheid (WM&O) heeft als doel een gelijk speelveld te bewaken wanneer publieke en private organisaties concurreren. Nu blijkt echter dat wanneer bedrijven handhavingsverzoeken indienen bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vanwege vermeende marktverstoring door ZBO’s, zowel de ACM als de rechter in beroep de WM&O niet van toepassing verklaren op de activiteiten van de ZBO. Hierbij baseren ACM en rechter zich op jurisprudentie in het EU-mededingingsrecht. Dit artikel onderzoekt hoe deze situatie is ontstaan, wat de gevolgen hiervan zijn en in hoeverre maatregelen noodzakelijk zijn.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Onder de Wet afhandeling massaschade in collectieve actie (2019) en de Wet collectieve afwikkeling massaschade (2005) is het mogelijk buitenlandse benadeelden op een opt-out basis mee te nemen. In het verleden heeft het Hof Amsterdam bij collectieve schikkingen ruimhartig van die mogelijkheid gebruik gemaakt. Met de komst van de nieuwe Europese Richtlijn 2020/1828 representatieve vorderingen van consumenten is het op een opt-out basis meenemen van buitenlandse benadeelden minder vanzelfsprekend. Aan de hand van welke criteria kan het wel of niet meenemen van buitenlandse benadeelden op een opt-out basis worden getoetst? Dit artikel inventariseert gevalstypen van collectieve procedures die voor de beantwoording van die vraag leidend kunnen zijn.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Online-rechtspraak, waarin voorlichting, bemiddeling en geschilbeslechting in één procedure zijn ondergebracht, geniet de laatste jaren grote belangstelling. Deze vorm van rechtspraak kan in de nabije toekomst potentieel een groot aantal zaken omvatten. Met dit artikel willen de auteurs bijdragen aan het debat over de mogelijkheden en wenselijkheid van online-rechtspraak door inzicht te geven in (de totstandkoming van) de procedure bij het Canadese Civil Resolution Tribunal en door een kritische beschouwing te geven over de positionering van de rechter in die procedure. Is deze slechts de knopendoorhakker die pas in beeld komt als partijen er niet zelf uitkomen of kan deze ook een rol spelen bij het begeleiden van partijen naar een minnelijke regeling? De auteurs menen dat voor die laatste rol sterke argumenten zijn. Bepleit wordt dat ook nadrukkelijk gekeken moet worden naar de conflictoplossende taken van de rechter binnen deze procedure.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Het Huis voor Klokkenluiders waardeert eerdere bijdragen in dit blad aan de discussie over de lopende wetgevingstrajecten en voorstellen voor het verbeteren van de ondersteuning van klokkenluiders. Op sommige onderdelen blijkt echter het beeld van de manier van werken van het Huis gedateerd of onjuist te zijn. Met deze bijdrage hoopt de auteur enig inzicht te geven in het functioneren van het Huis in de hedendaagse praktijk. Hopelijk is dat behulpzaam bij het debat dat in de Tweede Kamer en ook elders in de komende periode gevoerd zal moeten worden.

[verder lezen in NAVIGATOR]