Paul Bovend’Eert is hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn onderzoek richt zich vooral op staatsrechtelijke vraagstukken betreffende regering en parlement en de organisatie van de rechtspraak, het een en ander mede vanuit het perspectief van het vergelijkende staatsrecht. Recente publicaties zijn ‘Terugkerend rumoer over benoemingen door de regering en de Tweede Kamer’ (NJB 2015, aflevering 2), ‘Constitutional Law of the EU Member States’ (Kluwer 2014) en ‘Rechterlijke organisatie, rechters en rechtspraak’ (Kluwer 2013).

Artikelen van Paul Bovend'Eert

TijdschriftNJB 17 (2020)
Inkomensafhankelijke toeslagen in zwaar weer
Gijsbert Vonk
Deze bijdrage gaat in de op vraag welke lessen kunnen worden getrokken uit de ontsporing van het stelsel van inkomensafhankelijke toeslagen. Betoogd wordt dat de sociaal-fiscale benadering van de sociale zekerheid in de vorm van het toeslagenstelsel het waard is om in te blijven investeren. Die investering moet zich allereerst richten op de verbetering van de uitvoering en de rechtsbescherming. De werkwijze van de Belastingdienst/Toeslagen moet worden gericht op het voorkomen van hoge terugvorderingen, het bieden van maatwerk bij de vaststelling van het terugvorderingsbedrag en het tonen van coulance in het invorderingsproces. Daarbij moet de burger zoveel mogelijk worden ontzorgd in plaats van geheel verantwoordelijk gemaakt voor het doorgeven van informatie. Alleen op deze wijze kan het fiscale lichaam van het toeslagenstelsel een sociaal gezicht krijgen.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Vergaderen in het parlement tijdens de coronacrisis
Paul Bovend'Eert
De kwestie van het vergaderquorum van het parlement in tijden van de coronacrisis heeft een interessant advies van de Afdeling advisering van de Raad van State opgeleverd. De adviesaanvraag van de Eerste Kamer, die de aanleiding was voor dit advies, roept echter de nodige vragen op over de kennis en kunde van deze Kamer van heroverweging op het punt van grondwettelijke en staatsrechtelijke vraagstukken.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Het KhAD-WAD ambtsbericht - deel 2
Joost Brouwer
In een eerder artikel in NJB werd betoogd dat het KhAD-WAD-ambtsbericht van 29 februari 2000 onjuist en onbetrouwbaar is. De in dat artikel aangedragen en uitgebreid van bronvermeldingen voorziene feiten zijn vervolgens wel besproken maar niet weerlegd. Toch is het ambtsbericht tot op heden niet ingetrokken. De auteur vraagt zich af hoe dat kan en hoopt dat wat er nu op tafel ligt, genoeg is om de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State te laten ingrijpen en te laten verklaren dat het KhAD-WAD-ambtsbericht van 29 februari 2000 niet langer als een deskundigenrapport gezien kan worden.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Valt exclusieve of selectieve distributie ook onder de (aankomende) franchisewet?
Tessa de Mönnink en Jaap van Till
BOVAG gaat uit van een zeer ruime interpretatie van het begrip ‘franchise’ zoals vastgelegd in het thans aan de Tweede Kamer voorgelegde wetsvoorstel inzake franchise. Kort door de bocht stelt de BOVAG dat een dealerovereenkomst een franchiseovereenkomst is. Op het eerste gezicht lijkt deze interpretatie te zijn ingegeven door de wens alle, althans een groot deel van de, bij haar aangesloten leden van de bescherming te laten genieten waarin het wetsvoorstel voorziet. Deze door BOVAG voorgestane interpretatie behoeft echter enige nuancering.

[verder lezen in NAVIGATOR]

30 april 2020
TijdschriftNJB 13 (2020)
Lobbypraktijken in en rond het Binnenhof
Paul Bovend'Eert
Bij de totstandkoming van politieke besluiten kunnen zich in de praktijk allerlei informele besluitvormingscircuits ontwikkelen. Voor elk van deze informele besluitvormingsstructuren kan de vraag gesteld worden hoe zij zich verhouden tot de formele besluitvormingsstructuren. Doen zij afbreuk aan officiële besluitvormingsmechanismen of aan de constitutionele positie van ambtsdragers die verantwoordelijkheid dragen voor de besluiten? Is het gewenst om ook voor deze informele overlegstructuren zekere regels te stellen?
In dit artikel worden deze vragen aan de orde gesteld met betrekking tot de (hoofdzakelijk) informele praktijk van beïnvloeding door belangenbehartigers/lobbyisten in politiek Den Haag. Eerst volgt een korte verkenning van lobbypraktijken in en rond het Binnenhof. Daarna wordt bekeken welke initiatieven tot nu toe genomen zijn op het punt van regulering van deze praktijk. En vervolgens wordt nagegaan in hoeverre nadere regulering gewenst is en op welke wijze.

[verder lezen in NAVIGATOR]

De taak van de rechtswetenschapper
Reinout Wibier
Juristen doen voortdurend wat volgens het betoog in dit artikel eigenlijk niet kan: allerlei standpunten innemen over wenselijk recht, terwijl hun expertise eigenlijk niet verder reikt dan aangeven of rechtsregels in het systeem zouden passen. Lang niet altijd ervaren zij dat ook als problematisch. Hoe kan dat?

[verder lezen in NAVIGATOR]

Empirisch-juridisch onderzoek en de sprong van feit naar norm
Tom Bouwman
De empirische bestudering van het recht is nodig vanwege de reality-check die het biedt. Bij de empirische bestudering van het recht is echter wel van groot belang dat men bewust is van de rechtvaardiging die nodig is voor de sprong van feit naar norm. Is een rechtvaardiging voor de sprong afwezig en maakt men deze sprong alsnog, dan wordt miskend dat het recht inherent normatief is en feiten daarom geen juridische normen en regels dicteren. In dit artikel wordt een stappenplan gepresenteerd aan de hand waarvan bepaald kan worden of in het recht een premisse aanwezig is die de sprong van feit naar norm rechtvaardigt.

[verder lezen in NAVIGATOR]

1 april 2020
Blog
Mijnbouwschade en schending van de Grondwet? Enkele kanttekeningen in de marge
In een ver verleden had men nog moord en brand kunnen schreeuwen over een dergelijke verschuiving van competentie van de civiele rechter naar de (toen nog) administratieve rechter, maar heden ten dage is dit eigenlijk ‘business as usual’.
24 oktober 2019 Artikel Paul Bovend'Eert
TijdschriftNJB 36 (2016) (1)
Een urgente dialoog
Maria Bouwman
In deze bijdrage wordt ingegaan op de gevolgen van artikel 34 EVRM voor de ontvankelijkheid van stichtingen en belangenverenigingen die een beroep doen op artikel 2 en 8 EVRM bij de nationale rechter dan wel bij het EHRM. Daartoe wordt eerst de rol van verzoeker en het slachtofferschap van belangenorganisaties in deze context onderzocht. Vervolgens komt de toepasselijkheid van artikel 34 EVRM voor de nationale rechter aan de orde, en daarna de toepassing van dit artikel vanuit het perspectief van het Nederlandse juridisch kader, de doctrine van het EHRM, van andere mensenrechteninstanties en vanuit het perspectief van de rechter in de meerlagige rechtsorde. Tot slot wordt betoogd waarom, gezien de diverse perspectieven, de Hoge Raad in Urgenda de aanzet zou moeten geven tot een ruimere interpretatie van artikel 34 EVRM.


Lees het hele artikel in Navigator.

Het Harvard open access-licentiemodel in het Nederlands recht
Saskia Woutersen-Windhouwer, Damiaan van Eeten en Arjen de Rooy
Veel universiteiten in de VS kunnen wetenschappelijke artikelen direct open access publiceren. Ze maken daarvoor gebruik van het Harvard open access-licentiemodel. In dit artikel wordt onderzocht of het Harvardlicentiemodel naar Nederlands recht is toegestaan. Dat blijkt het geval. Daarmee wordt het voor auteurs en instellingen in Nederland zeer eenvoudig om aan de open access-eisen van subsidieverstrekkers te voldoen, zoals die onlangs in Plan S zijn geformuleerd.


Lees het hele artikel in Navigator.

De rechter-commissaris in strafzaken … in civiele zaken?
Rosa van Zijl en Willem Jebbink
Volgens een conceptwetsvoorstel van Tweede Kamerleden Koerhuis (VVD) en Van Toorenburg (CDA) moet het beleid inzake strafrechtelijke ontruimingen op de schop. De rechtsbescherming die krakers op grond van het huidige beleid wordt geboden is hun een doorn in het oog. Die zou leiden tot misbruik van regelgeving. Krakers zouden daarmee zelfs de rechtstaat ondermijnen. De vraag is echter of de door hen voorgestelde oplossing wel door de rechtsstatelijke beugel kan. Ook procedureel en vooral wetssystematisch moeten vraagtekens worden geplaatst bij hun plan.


Lees het hele artikel in Navigator.

Mijnbouwschade en schending van de Grondwet?
Paul Bovend'Eert
De wetgever stelt een nieuw bestuursorgaan in, het Instituut Mijnbouwschade Groningen, en kent dit bestuursorgaan de bevoegdheid toe besluiten te nemen op aanvraag om vergoeding van schade. Tegen die besluiten staat beroep open bij de bestuursrechter. Hierop is een discussie losgebarsten over de vraag of geschilbeslechting over schadevergoeding niet bij de civiele rechter thuishoort.


Lees het hele artikel in Navigator.

23 oktober 2019
TijdschriftNJB 44 (2018)
Toekomstvisie landelijk Tegenlicht
landelijk Tegenlicht
In deze bijdrage wordt de toekomstvisie van landelijk Tegenlicht een samenwerkingsverband van rechters gegeven. De rechterlijke organisatie wordt vanuit een wurggreep op basis van een verkeerd in wezen kwantitatief vertrekpunt bestuurd. Essentiële informatie over wat nodig is om zaken inhoudelijk goed en snel te kunnen behandelen en wat wel en niet werkt in de dagelijkse uitoefening van de rechterlijke functie, wordt onvoldoende betrokken bij de besluitvorming in de hogere bestuurslagen. Dát ligt aan de basis van de problemen van de rechterlijke organisatie die de afgelopen jaren voor veel onrust hebben gezorgd. Tegenlicht formuleert concrete voorstellen tot verbetering.


Lees het hele artikel in Navigator.

Is de Nederlandse rechterlijke macht een inferieure staatsmacht?
Paul Bovend'Eert
In de probleemanalyse door landelijk Tegenlicht geven rechters aan dat de wettelijke bestuursstructuur en het financieringsmodel in de praktijk tekortschieten. Er is een kloof tussen rechters en bestuurders en een gebrek aan vertrouwen. Aan deze praktische bezwaren kunnen serieuze staatsrechtelijke bezwaren worden toegevoegd. De huidige bestuursstructuur en het huidige financieringsmodel voldoen niet aan de rechtsstatelijke eisen. Er is sprake van een onafhankelijkheidsdeficit in de rechterlijke macht. Een oplossing van de problemen vergt een aanpassing van de wettelijke bestuursstructuur waarbij de minister zijn taken en bevoegdheden op het brede terrein van de bedrijfsvoering van de gerechten moet kwijtraken.


Lees het hele artikel in Navigator.

Rechters, grijp de macht
Willem F. Korthals Altes
De rechters van de werkvloer zouden de macht weer in handen moeten nemen en wel op twee fronten: 1. bij de waarborging van de kwaliteit van de rechtspraak en 2. bij de besluitvorming over alles wat daarmee in de ruimste zin van het woord in verband staat. Daarbij moet ook nog eens goed worden nagedacht over de bestuursstructuur en de invulling daarvan. Met een professioneel gerechtsbestuur in combinatie met een door rechters van de inhoud bemenst adviescollege zal bijvoorbeeld beter kunnen worden afgestemd hoe gedigitaliseerde systemen op effectieve en toepasbare wijze kunnen worden ingericht. Van belang is echter vooral dat rechters die zich dagelijks met het primaire proces bezighouden, meer bij belangrijke besluiten worden betrokken en zich ertoe geroepen voelen daarover na te denken.


Lees het hele artikel in Navigator.

19 december 2018
TijdschriftNJB 39 (2018)
Rechtsbescherming in het sociaal domein
Lidy F. Wiggers-Rust
Voor een goed samengaan van bestuurs- en privaatrecht in samenhangende zaken dient te worden voorzien in een duidelijke regeling van (door)verwijzing van de burger naar de aangewezen rechter en dient verdere stroomlijning van de toegang tot de bestuurs- en de burgerlijke rechter plaats te vinden. In dat verband is opheffing van nodeloze verschillen tussen beide rechtssystemen (met name waar het gaat om griffierecht en proceskostenveroordeling) van groot gewicht. In de nader te structureren dialoog tussen beide rechters kan kruisbestuiving voorts tot optimalisering van rechtsbedeling leiden.


Lees het hele artikel in Navigator.

Komt het ooit nog goed met het Europees Parlement?
Paul Bovend'Eert
De kwestie van de onkostenvergoedingen en het probleem van de nevenfuncties tasten al jaren de reputatie aan van het Europees Parlement in het algemeen en de integriteit van zijn leden in het bijzonder. Recente ontwikkelingen leren dat het zijn zaken nog steeds niet op orde heeft. Het schiet niet alleen ernstig tekort in de verantwoording van publieke uitgaven, ook op het punt van belangenverstrengeling is er helaas veel op het Europees Parlement aan te merken.


Lees het hele artikel in Navigator.

Democratie en de gewone deugden
Luc Verhey
Op 31 oktober 2018 is tijdens een Buitengewone Vergadering van de Raad van State afscheid genomen van Piet Hein Donner als vice-president van de Raad van State. Dit is een licht-bewerkte versie van de inleiding gehouden tijdens het op de dag daarvóór ter gelegenheid van zijn afscheid georganiseerde symposium ‘Rechtsorde en bestuur’.


Lees het hele artikel in Navigator.

Ons strafprocesrecht gaat aan nuancering ten onder
Wim Borst
Elke dinsdag om 13.00 uur is ons strafprocesrecht weer iets ingewikkelder geworden. Dan heeft de Strafkamer van de Hoge Raad, die van oudsher op dinsdag om 12.30 uur zitting houdt, in een van haar uitspraken of beschikkingen weer een nieuwe nuance aangebracht, een uitzondering op een uitzondering geformuleerd, of een subtiele subregel gegeven. Vervolgens wordt van vijftigduizend politieambtenaren verwacht dat zij vanaf de volgende ochtend 0.00 uur de nieuwe regel (subregel, uitzondering, nuance) foutloos toepassen.


Lees het hele artikel in Navigator.

14 november 2018
Blog
Komt het ooit nog goed met het Europees Parlement?
De kwestie van de onkostenvergoedingen en het probleem van de nevenfuncties tasten al jaren de reputatie aan van het EP. Recente ontwikkelingen leren dat het zijn zaken nog steeds niet op orde heeft.
13 november 2018 Artikel Paul Bovend'Eert
Blog
Wat te doen als de vijand de nucleaire optie loslaat op het Binnenhof?
Is het nodig een regeling met betrekking tot ‘designated survivors’ op te tuigen voor het geval doemscenario’s werkelijkheid worden? De Grondwet biedt al soelaas. ‘Designated survivors’ aanwijzen kan echter geen kwaad.
8 maart 2018 Artikel Paul Bovend'Eert
TijdschriftNJB 9 (2018)
De toelaatbaarheid van Med-Arb naar Nederlands recht
Bas van Zelst
Med-Arb (mediation-arbitrage) is een procedure waarbij een mediator arbiter kan worden als het mediationtraject niet tot een oplossing leidt. Tegen het mechanisme kunnen allerlei bezwaren worden ingebracht, maar het biedt ook belangrijke voordelen, met name snelheid en finaliteit, terwijl tegelijkertijd een minnelijke oplossing het primaire doel blijft. In deze bijdrage wordt onderzocht of de bezwaren naar Nederlands recht aan Med-Arb in de weg staan en worden de Amerikaanse ervaringen met Med-Arb besproken. Ook wordt in de Nederlandse context ingegaan op zowel processuele als materiële aspecten van Med-Arb. Geconcludeerd wordt dat wanneer in de Med-Arb-overeenkomst en het Med-Arb-proces aan een aantal specifieke aspecten voldoende aandacht wordt besteed, een Med-Arb-proces leidt tot een in beginsel in binnen- en buitenland tenuitvoer te leggen scheidsrechterlijke beslissing.

Lees het hele artikel in Navigator.

Onterecht in voorarrest
Dave van Toor
Over de besluitvorming met betrekking tot het voorarrest bestaat veel discussie, met name over de gewoonte van de beslissing, waardoor veel personen in voorarrest zitten, en de gebrekkige motivering van die beslissing. In principe ligt er een taak voor politie, justitie en de rechtspraak om onderzoek te doen naar de zaken waarin uiteindelijk een schadevergoeding wordt uitgekeerd (of dit dossieronderzoek te ondersteunen). Die organisaties zouden intrinsiek gemotiveerd moeten zijn om het aantal schadevergoedingen en de totale kostenpost te verlagen. Duits onderzoek laat zien dat patronen zijn te ontdekken in de onterechte voorarresten, waaruit lessen kunnen worden geleerd. Uit Amerikaans onderzoek zouden instrumenten kunnen worden overgenomen om de beslissing te rationaliseren.

Lees het hele artikel in Navigator.

Een precedent zonder precedentwerking
Arte Brueren en Mentko Nap
In de zomer van 2017 behandelde de Tweede Kamer de tweede lezing van het initiatiefvoorstel tot gedeeltelijke afschaffing van het toetsingsverbod van artikel 120 Grondwet. De eerste lezing daarvan was in 2009 afgerond. De Kamer die mede met het oog op deze grondwetsherziening was verkozen, was inmiddels al twee keer vervangen. De regering concludeerde daarom dat dit initiatiefwetsvoorstel niet meer ter tafel lag. Die conclusie ging de Kamer te ver en zij verzocht de Afdeling advisering van de Raad van State om voorlichting. Die concludeerde dat uitsluitend de Tweede Kamer die gekozen is na de ontbinding die volgt op de eerste lezing van een grondwetsherzieningsvoorstel, bevoegd is om de tweede lezing ter hand te nemen. Deze redenering wijkt op belangrijke punten af van wat de Raad van State eerder in een advies heeft gesteld. En wat steekt, is dat de voorlichting van die afwijkingen niet expliciet doet blijken integendeel, het lijkt wel alsof ze worden weggemasseerd.

Lees het hele artikel in Navigator.

Wat te doen als de vijand de nucleaire optie loslaat op het Binnenhof?
Paul Bovend'Eert
Is het nodig een regeling met betrekking tot designated survivors op te tuigen voor het geval doemscenario’s werkelijkheid worden? De Grondwet biedt al soelaas. Designated survivors aanwijzen kan echter geen kwaad.

Lees het hele artikel in Navigator.

Reactie op 'Doos drie'
Jan Ilsink
Doorgaans zijn de stukjes van Peter Wattel voor mij als eenvoudige praktijkjurist buitengewoon leerzaam, met name als ze over Europees recht gaan. Ik lees ze dan ook graag. Maar in zijn laatste schrijfsel gebruikt hij in zijn aanklacht tegen de fiscale wetgever wel erg grote woorden.

Lees het hele artikel in Navigator.

28 februari 2018
TijdschriftNJB 42 (2016)
Hoe is het gesteld met de ambtelijke integriteit van de leden van het parlement?
Paul Bovend'Eert
Het is niet verantwoord om de bevordering en handhaving van de ambtelijke integriteit van leden van het parlement aan de politieke partijen over te laten. Het Nederlandse parlement heeft in deze aangelegenheid nog een flinke slag te maken. Ten eerste is het raadzaam om een algemene gedragscode en een uitgewerkte, specifieke integriteitsregeling voor leden van elk der Kamers der Staten-Generaal vast te stellen. In de tweede plaats dient de (grond)wettelijke regeling inzake ambtsmisdrijven te worden herzien. Als het gaat om een strafrechtelijke procedure dient niet de Tweede Kamer maar een justitiële autoriteit het voortouw te nemen. Bovendien zou in elk van de Kamers een vaste integriteitscommissie moeten worden ingesteld.


Lees het hele artikel in Navigator.

Corruptie in de politiek
Bob van der Hulle
Een van meest besproken strafzaken van het afgelopen jaar is de strafzaak tegen voormalig Eerste Kamerlid en oud-wethouder in Roermond Jos van Rey. Op 12 juli 2016 veroordeelde de rechtbank in Rotterdam Van Rey onder meer voor het aannemen van giften van bevriende zakenrelaties. In deze bijdrage wordt de veroordeling van Van Rey nader bezien.


Lees het hele artikel in Navigator.

Concentratie van scheepvaartzaken bij de Rechtbank Rotterdam
Bon de Savornin Lohman
Het verdient aandacht dat de Rijnvaartgerechten op verdragsrechtelijke grond in Nederland exclusief bevoegd blijven in Rijnvaartzaken, ondanks de wetswijziging van het Wetboek van Rechtsvordering waardoor binnenvaartzaken met ingang van 1 januari 2017 worden geconcentreerd bij de Rechtbank Rotterdam. De praktijkjurist en de rechter dienen bedacht te zijn op de hier gesignaleerde uitzondering op de wijziging van de regels van de relatieve competentie in burgerlijke zaken.


Lees het hele artikel in Navigator.

Het ICC en de levenslange gevangenisstraf
Merel Pontier
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie zou bij de inrichting van het Nederlandse herbeoordelingsmechanisme met betrekking tot de levenslange gevangenisstraf kunnen kijken naar de criteria die door het Internationaal Strafhof worden gehanteerd, zoals de criteria die in het teken staan van rehabilitatie, om zo te voldoen aan de eisen die het EHRM aan die herbeoordeling stelt.


Lees het hele artikel in Navigator.

30 november 2016