Artikelen van Ingrid Leijten
blog
Vertegenwoordigd
Representativiteit is niet alleen een probleem aan de kant van het ‘actieve kiesrecht’ – als het gaat om de vraag wie invloed heeft op de volksvertegenwoordiging en de keuzes die zij maakt. Het speelt ook aan de ‘passieve’ kant van dat recht, als het gaat om de vertegenwoordigers zélf. Hoe representatief zijn die en wat verstaan we daar eigenlijk onder?
blog
De straat op
De straat opgaan om te demonstreren is – anders dan de straat opgaan om vuurwerk af te steken – geen kwestie van traditie of van de individuele vrijheid om te doen waar je zin in hebt: het is bij uitstek politiek.
blog
Stem wijzer
Kiezers moeten zich bewust zijn van de onzekerheid die in ons parlementaire systeem zit ingebakken, en de nood aan compromissen niet tot aanleiding nemen het hele systeem im Frage te stellen.
blog
(On)controversieel
Terughoudendheid in het controversieel verklaren van onderwerpen is wel te begrijpen. En toch is het ook de omgekeerde wereld, en is het ‘normaliseren’ van een demissionair kabinet met min of meer missionaire bevoegdheden ook een probleem. Daar zou het óók over moeten gaan.
Tijdschrift
NJB 19 (2025)
Rechter en wetgever in een ‘chicken game’?
De civiele rechter wordt steeds indringender geconfronteerd met de vraag hoe hij moet omgaan met de in effectiviteit en niet-naleving van rechterlijke beslissingen in algemeenbelangacties tegen de Staat. In plaats van als constitutionele partners samen te werken, dreigen rechter en politiek tegenover elkaar te komen staan. Een mogelijke uitweg uit deze patstelling is om te focussen op (het verfijnen van) de mogelijkheden van de rechter om bij de vormgeving van rechterlijke bevelen in algemeenbelangacties, oog te hebben voor de effectiviteit daarvan en de naleving te verzekeren. Rechtsvergelijkend onderzoek brengt hiervoor mogelijke oplossingsrichtingen aan het licht. De wetgever zou de rechter (procesrechtelijk) meer ruimte kunnen bieden bij de vormgeving van mogelijke remedies, alsmede bij het waarborgen van naleving daarvan, zodat hij meer mogelijkheden krijgt om een remedie te kiezen die niet alleen effectief is, maar ook beter afgestemd kan worden op de oorzaken van het onrechtmatige overheidsoptreden. Voor de rechter geldt dat hij nu al binnen het bestaande civiele procesrecht fijnmaziger en creatiever te werk zou kunnen gaan.
Besprekingen van de vier NJV-preadviezen: Vertrouwen is goed, controle is beter?
Oh, oh, Den Haag - Over de Haagse noodverordening NAVO-top
In de week van de NAVO-top gaat Den Haag deels op slot. De sleutel daarvoor ligt in de handen van burgemeester Van Zanen. Hij heeft op grond van zijn openbare ordebevoegdheid een Verordening ter handhaving openbare orde NAVO-Top Den Haag 2025 afgekondigd. Die regelt ingrijpende beperkingen op de vrijheid van inwoners en bedrijven zoals gebiedsverboden en voorwaarden aan wat het gebied in mag. Het gebruikte standaardmodel voor noodverordeningen levert – in strijd met de geest van ons staatsnoodrecht – levensgrote onopgeloste rechtvaardigingsvragen op over de maatregelen.
blog
(Academische) vrijheid
Misschien vangen we het belang van de wetenschap, positief begrepen, voor een groot deel wel met de term ‘vrijheid’. En dan niet academische vrijheid als doel op zich, maar de vrijheid van eenieder om een autonoom, gezond en betekenisvol leven te leiden.
blog
‘Kerngezin’
Het lijkt hier te gaan om twee heel verschillende thema’s: enerzijds migratierecht en gezinshereniging, en anderzijds de bescherming van het gezin als onderdeel van ons fundamentele, grondwettelijke bestel. Toch komen ze tegenwoordig niet zelden nadrukkelijk samen, en wel in de plannen en retoriek van radicaal-rechtse partijen en autoritaire leiders.
blog
Vooraf, achteraf
Grondrechten zouden een integraal onderdeel moeten vormen van vele wetgevingsprocedures, en daarmee van op feiten berustende maar niettemin politieke afwegingen die steeds moeten worden gemaakt. Een separate grondrechtentoets, om vervolgens over te gaan tot de orde van de dag, is dan ook niet aan de orde.
blog
Inlichtingen, alstublieft!
Dat een regering die letterlijk in haar programma schrijft dat wetten moeten ‘werken zoals de bedoeling is’, op dit punt blijft proberen die bedoeling te negeren, is op zijn minst zorgwekkend te noemen.
Tijdschrift
NJB 39 (2023)
Voorwoord
De democratische rechtsstaat is kwetsbaar. Ontwikkelingen in binnen- en buitenland tonen dat aan. Er is dan ook alle reden om aandacht te besteden aan de weerbaarheid van de democratische rechtsorde in Nederland. De concrete aanleiding voor dit themanummer is de instelling van de Staatscommissie rechtsstaat en haar opdracht om ‘nadrukkelijk aandacht [te] hebben voor bescherming van burgers tegen onvoorziene en ongewenste gevolgen van overheidsmaatregelen’.
De democratische rechtsstaat in Nederland
De laatste jaren worden ‘weerbaarheid’ en ‘democratische rechtsorde’ steeds vaker met elkaar verbonden. Wat ‘weerbaarheid’ omvat of vereist, blijft echter onduidelijk. Het begrip wordt even breed opgevat als de gevaren waarvoor de oproep om de weerbaarheid van de democratische rechtsorde te versterken een oplossing wil bieden. Deze bijdrage schetst een beeld van het huidige debat over de weerbare democratische rechtsstaat. De noties ‘weerbare democratie’ en ‘weerbare rechtsstaat’ worden duidelijk onderscheiden om vervolgens kanttekeningen te plaatsen bij twee belangrijke voorwaarden voor de weerbaarheid van de Nederlandse democratische rechtsorde: de waarborgfunctie van de Nederlandse wet in formele zin en onze huidige rechtsstatelijke cultuur.
Rutte en de rechtsstaat
Hoe is door de kabinetten-Rutte omgegaan met de rechtsstaat? Deze bijdrage maakt een korte reconstructie op basis van de literatuur, met als doel iets te kunnen zeggen over waar we het in de toekomst (meer) over moeten hebben, als we het hebben over rechtsstatelijkheid. Daarbij staat de verwevenheid van (sociale) grondrechten met de andere aspecten van de rechtsstaat centraal, evenals het besef dat in een weerbare rechtsstaat naast formele ook voldoende stevige materiële kaders moeten bestaan, of kunnen worden gecreëerd.
Leren van enquêtes
De elf parlementaire enquêtes tussen 1983 en 2019 hebben slechts deels geleid tot effectieve maatregelen. Waar concrete beleidsmatige uitdagingen of politieke verantwoordelijkheid centraal stonden, droegen enquêtes bij aan het versterken van de weerbaarheid van de democratische rechtsstaat en het gevoel van weerbaarheid van de burger. Maar juist onderzoek naar beleid dat de rechtmatigheid van overheidshandelen of de persoonlijke levenssfeer van de burger raakte, laat zich niet gemakkelijk vertalen in eenduidige beleidsmaatregelen of weten regelgeving die de weerbaarheid van de burger én van de democratische rechtsstaat versterken.
Slingerbewegingen in de rechtsstaat
Maatwerk en recht doen aan ‘de menselijke maat’ zijn dé bestuursrechtelijke modewoorden van deze tijd. Ongekend onrecht en de nasleep daarvan hebben ons geleerd dat er ruimte moet zijn voor uitzonderingen, voor toepassing van hardheidsclausules, voor verzachtende maatregelen. Tegelijkertijd blijft algemene, duidelijke normstelling noodzakelijk. Recht moet worden gedaan aan de eisen van voorzienbaarheid, rechtseenheid en rechtsgelijkheid. Deze bijdrage toont dat er tussen beide uitersten slingerbewegingen plaatsvinden en stelt de vraag naar het juiste midden. Mede aan de hand van de Straatsburgse jurisprudentie over de verhouding tussen algemene normstelling en individuele gevalsbeslissingen wordt gezocht naar objectieve aanknopingspunten om uit te kunnen komen bij een stabiel evenwicht dat past bij de gedachte van een weerbare rechtsstaat.