Afbrokkeling van rechtsstelsels, ook als die niet volmaakt of af zijn, moet worden voorkomen. Gelukkig zit dat wat de vermogensrechtelijke tak van ‘ons’ vermogensrecht betreft over de afgelopen kroniekperiode wel goed. Het zwaartepunt van deze kroniek betreft rechtspraak. Op veel rechtsgebieden heeft de Hoge Raad belangrijke arresten gewezen. Bovendien zijn er veel proefschriften verschenen.

[Lees de kroniek van het vermogensrecht in InView]

In de afgelopen tijd leek de aandacht te verschuiven van waarborgen die het bestuursrecht moet bieden naar de grenzen aan het doenvermogen van bestuursorganen en rechtspraak. De noodzaak om te komen tot een realistisch beeld van wat de overheid kan doen, een doelmatige inzet van de beschikbare capaciteit en het streven naar vereenvoudiging werden benadrukt. Het bestuursrecht krijgt dus met ogenschijnlijk tegengestelde krachten te maken: aan de ene kant de druk om steeds meer menselijk maatwerk te leveren en aan de andere kant het accent op uitvoerbaarheid en realisme.

[Lees de kroniek van het algemeen bestuursrecht in InView]

De winterse maanden leidden in het strafrecht bepaald niet tot een winterslaap. Zoals altijd lag er wetgeving op stapel of trad deze in werking en wees de Hoge Raad diverse belangwekkende arresten over uiteenlopende thema’s op het gebied van het materiële en formele strafrecht. Ook de wetenschap liet met diverse onderzoeksrapporten van zich horen. De belangrijkste ontwikkelingen bespreken we in deze kroniek, waarbij we ten aanzien van de rechtspraak niet anders kunnen dan sommige arresten slechts signaleren. In deze tumultueuze tijden is ook ‘ons’ strafrecht geen rustig bezit.

[Lees de kroniek van het straf(proces)recht in InView]

Een nieuwe kroniek ziet het licht in deze editie: een kroniek volledig gewijd aan de rechtspleging. De rechtspleging vormt daarbij geen strak afgebakend terrein, maar omvat in brede zin de organisatie en werking van de rechtspraak en procedures waarin geschillen worden behandeld. In deze kroniek wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste ontwikkelingen in het afgelopen jaar. Daarbij is niet alleen aandacht voor nationale rechtspraak en wetgeving, maar ook voor Europese invloeden. Met name de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft een steeds grotere impact op de Nederlandse rechtspleging. Door deze Europese en nationale ontwikkelingen in samenhang te beschouwen, beoogt de kroniek een zo volledig mogelijk beeld te schetsen van de huidige stand van zaken. Tegelijkertijd staat de rechtspleging niet los van bredere maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Discussies over de rechtsstaat, de positie van de rechter en de toegankelijkheid van het recht vormen een belangrijke achtergrond voor de thema’s die in deze kroniek aan bod komen.

[Lees de kroniek van de rechtspleging in InView]

Kroniek van het ondernemingsrecht
Ondernemingsrecht tussen geopolitieke dreiging, Europese ambities en principiële rechtspraak
Het ondernemingsrecht is sterk in beweging en wordt in toenemende mate beïnvloed door geopolitieke ontwikkelingen, Europese ambities en een actieve rechter. Waar eerder de nadruk lag op duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid, is de aandacht in de EU deels verschoven naar concurrentiekracht, strategische autonomie en economische weerbaarheid. Tegelijkertijd zorgen Europese initiatieven en nationale ontwikkelingen voor verdere verandering van het juridische landschap. Ook in de rechtspraak worden, met name door de Ondernemingskamer, steeds vaker principiële keuzes gemaakt die het ondernemingsrecht mede vormgeven. Deze kroniek belicht de belangrijkste ontwikkelingen en laat zien hoe het ondernemingsrecht zich aanpast aan een snel veranderende economische en maatschappelijke context.

[Lees de kroniek van het ondernemingsrecht in InView]

Kroniek van het gezondheidsrecht
Het gezondheidsrecht is volop in ontwikkeling en wordt in toenemende mate beïnvloed door maatschappelijke veranderingen, technologische vooruitgang en nieuwe regelgeving. In de periode 2024–2025 is zichtbaar dat de zorgpraktijk complexer wordt en dat het recht hier niet altijd naadloos op aansluit. Zo ontstaan spanningen binnen bestaande juridische kaders. Ontwikkelingen zoals digitalisering en Europese regelgeving brengen nieuwe uitdagingen met zich voor onder meer het medisch beroepsgeheim en gegevensbescherming. Ook het tuchtrecht en de regulering van beroepen staan ter discussie, mede door een groeiende behoefte aan transparantie en een lerende benadering binnen de zorg. Daarnaast kenmerkt deze periode zich door een toename van geschillen binnen het zorgstelsel en wetgevende initiatieven gericht op integere en toekomstbestendige zorg. In deze kroniek worden de belangrijkste ontwikkelingen besproken. Achtereenvolgens komen aan bod: de kwaliteit van zorg, gedwongen zorg, patiëntenrechten, het zorgstelsel, rechtshand having, publieke gezondheidszorg, aansprakelijkheid voor zorggerelateerde schade en vraagstukken rond het begin en het einde van het leven. Hiermee wordt inzicht geboden in de richting waarin het gezondheidsrecht zich ontwikkelt en de belangrijkste uitdagingen die daarbij spelen.

[Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in InView]

Kroniek van het intellectuele eigendom
Het intellectuele eigendomsrecht heeft zich in deze kroniekperiode verder ontwikkeld onder invloed van rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU, nationale rechtspraak en technologische vooruitgang. Vooral de opkomst van kunstmatige intelligentie stelt het bestaande juridische kader voor nieuwe uitdagingen en dwingt tot heroverweging van traditionele uitgangspunten. In het auteursrecht is met het recente Mio-arrest meer duidelijkheid ontstaan over de vereisten voor bescherming en inbreuk. Het Hof van Justitie EU benadrukt dat het maken van vrije keuzes niet automatisch betekent dat sprake is van creativiteit, waardoor de beschermingsdrempel scherper wordt afgebakend. Binnen het modellenrecht blijft de beschermingsdrempel relatief laag, wat juist in het licht van AI-gegenereerde ontwerpen van belang is. Tegelijkertijd wordt in het merkenrecht duidelijk dat de ruimte voor nationale regels beperkt is, ter bescherming van de uniforme toepassing van het Unierecht. Deze kroniek, mede van de hand van een nieuwe chroniqueur, biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen binnen het intellectuele eigendomsrecht, met aandacht voor het auteursrecht, modellenrecht, merkenrecht en octrooirecht, en de wijze waarop deze rechtsgebieden zich aanpassen aan een snel veranderende werkelijkheid.

[Lees de kroniek van het intellectuele eigendomsrecht in InView]

Kroniek van het mededingingsrecht
Het mededingingsrecht heeft zich ontwikkeld van een primair op kartelbestrijding gerichte discipline tot een breed en dynamisch rechtsgebied met een veelzijdige toezichtspraktijk. Waar aanvankelijk de nadruk lag op het opsporen en sanctioneren van mededingingsbeperkende afspraken, is het takenpakket van toezichthouders als de Autoriteit Consument en Markt en de Europese Commissie inmiddels aanzienlijk uitgebreid. Naast het klassieke toezicht op kartels en concentraties is er in toenemende mate aandacht voor vraagstukken rond marktmacht, in het bijzonder in digitale markten. De opkomst van grote technologieplatforms en de bijbehorende economische en maatschappelijke impact hebben geleid tot een intensivering van het toezicht op misbruik van machtsposities en de ontwikkeling van aanvullende reguleringsinstrumenten als de Digital Markets Act.

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in InView]

Kroniek van het omgevingsrecht
Het omgevingsrecht is immer in (forse) beweging. De afgelopen kroniekperiode is er langzaamaan meer zicht gekomen op de eerste ervaringen en jurisprudentie onder de Omgevingswet. Belangrijke wijzigingen van de Omgevingswet met het oog op de woningbouwopgave en defensiegereedheid liggen echter alweer in het verschiet. Met het verschijnen van het advies van de Raad van State en het openbaar worden van het wetsvoorstel lijkt er voorts eindelijk enig schot te zitten in de totstandkoming van de Reparatiewet Varkens in Nood-jurisprudentie. In deze kroniek wordt ingegaan op deze ontwikkelingen. Ook de ontwikkelingen op het terrein van het natuurbeschermingsrecht, in het bijzonder het stikstofdossier, en het waterrecht komen weer aan bod.

[Lees de kroniek van het omgevingsrecht in InView]

Kroniek van het internationaal privaatrecht
In deze tijden van geopolitieke onrust blijft het internationaal privaatrecht relatief stabiel, al staat het zeker niet stil. Nieuwe technologische ontwikkelingen en recente Europese regelgeving roepen nieuwe vragen op, terwijl de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU en de Hoge Raad richting blijft geven aan klassieke thema’s als bevoegdheid, toepasselijk recht en erkenning. Deze kroniek biedt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in het afgelopen jaar, met bijzondere aandacht voor vermogensrechtelijke geschillen.

[Lees de kroniek van het internationaal privaatrecht in InView]

Kroniek van het internationaal publiekrecht
De internationale rechtsorde bevindt zich in een fase van spanning en heroriëntatie. Gevestigde regels en instituties zijn niet langer vanzelfsprekend richtinggevend voor het handelen van staten. Met name de opstelling van grote mogendheden roept vragen op over de reikwijdte en effectiviteit van fundamentele uitgangspunten van het internationaal publiekrecht, zoals het geweldsverbod, het beginsel van non-interventie en de bescherming van mensenrechten. Tegelijkertijd blijkt dat deze regels en instituties nog steeds een belangrijke rol spelen als referentiekader voor juridische beoordeling, politieke legitimatie en internationale samenwerking. In deze kroniek wordt tegen die achtergrond een aantal recente ontwikkelingen besproken binnen drie prominente conflictcontexten: Rusland-Oekraïne, Israël en de Palestijnse gebieden, en de Amerikaans- Israëlische militaire acties tegen Iran. Daarbij wordt niet alleen ingegaan op de toepasselijke rechtsnormen, maar ook op de wijze waarop staten, internationale organisaties en rechters daarmee omgaan. Tevens wordt aandacht besteed aan de positie van Nederland en Europa, die zich steeds nadrukkelijker moeten verhouden tot deze veranderende internationale rechtsorde waarin juridische beginselen en geopolitieke belangen in toenemende mate met elkaar verweven zijn.

[Lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in InView]

Kroniek van het Europees materieel recht
De ontwikkeling van het Europees materieel recht wordt in belangrijke mate gestuurd door de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie en de beleidsinitiatieven van de Europese instellingen. In deze kroniek wordt een overzicht gegeven van de meest relevante ontwikkelingen binnen vier kerngebieden van het Unierecht: het Unieburgerschap, de vier vrijheden, het mededingingsrecht en het staatssteunrecht. De jaren 2024 en 2025 kenmerkten zich door een verdere verdieping en verbreding van het toepassingsbereik van het Unierecht en door een hernieuwde reflectie op de toekomst van de interne markt. Tegelijkertijd heeft het Hof van Justitie zijn rol verder geconsolideerd door het zowel uitbreiden als verfijnen van bestaande rechtslijnen, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar de positie van de Unieburger, de regulering van digitale markten en de verhouding tussen nationale autonomie en Europese integratie. Daarnaast heeft een institutionele hervorming plaatsgevonden waarbij een deel van de prejudiciële bevoegdheid is overgedragen aan het Gerecht. Tegen deze achtergrond biedt deze kroniek niet alleen een beschrijving van belangrijke jurisprudentie, maar ook inzicht in bredere trends die richtinggevend zijn voor de verdere ontwikkeling van het Unierecht.

[Lees de kroniek van Europees materieel recht in InView]

Een kroniekperiode die zich kenmerkt door twee uitspraken van de Hoge Raad waarin kwesties met een potentieel zeer grote financiële impact tot overzichtelijke proporties zijn teruggebracht, drukte in contractenland, aansprakelijkheidsrecht dat daarentegen rustig voortkabbelt en ook in het goederenrecht was het relatief kalm. De bijdragen in de rechtsliteratuur laten een grote diversiteit aan thema’s zien. Achtereenvolgens worden het contractenrecht, het aansprakelijkheidsrecht en het goederenrecht doorgenomen.

[verder lezen in InView]

Habemus kroniek. Veel zwarte en hier en daar witte rook met betrekking tot de strafrechtspleging. Na een korte tussenstand van het wetgevingsproject Modernisering Wetboek van Strafvordering (1 april 2029 komt eraan, hoor!), worden de belangrijkste ontwikkelingen in het formele, materiële en sanctierecht besproken. Zeker ten aanzien van het sanctierecht is er zwarte rook, als gevolg van de nijpende capaciteitsproblemen binnen de strafrechtsketen.

[verder lezen in InView]

Ondernemingen worden ook gezien als instrumenten om politieke en maatschappelijke doelstellingen te bereiken. De ontwikkeling van het ondernemingsrecht wordt dan ook mede bepaald door ontwikkelingen op die vlakken. Eerder stond de politieke en maatschappelijke discussie in Europa sterk in het teken van het bevorderen van duurzaamheid, maar in de afgelopen periode zijn geopolitieke en daarmee samenhangende economische zorgen de boventoon gaan voeren. Hierdoor komt de nadruk meer te liggen op de economische functie van Europese ondernemingen en ontstaat een accentverschuiving in termen van (de)regulering. De opvatting dat regels moeten worden beperkt en versimpeld wint terrein. Opvallend zijn de aanpassingen in de EU-duurzaamheidsregelgeving, de regelgeving die de toegang tot de effectenbeurzen bepaalt en de voornemens om tot een ondernemingsrechtelijk regime te komen dat nationale wetgeving overstijgt. Hoewel vooral dat laatste een ingewikkelde kwestie is, geeft het voorgaande aan waar naar verwachting in de komende jaren de accenten in Europa zullen worden gelegd.

[verder lezen in InView]

Het zijn drukke tijden voor chroniqueurs van het internationaal recht. De steeds stelselmatigere schendingen van de regels, en zelfs grondslagen, van internationaal recht zetten de internationale rechtsorde onder druk. Het aantreden van de regering Trump heeft dit proces versneld. Tegelijkertijd hebben diezelfde schendingen ook een impuls gegeven aan de instituties en instrumenten waarmee staten en andere actoren kunnen reageren op schendingen van het recht en verantwoordelijke staten en individuen ter verantwoording kunnen roepen. In deze kroniek bespreken we de meest in het oog springende ontwikkelingen van het afgelopen jaar, met een focus op wat wij beschouwen als wellicht de drie grootste uitdagingen van dit moment: de conflicten in Gaza en Oekraïne, en de klimaatcrisis. Ook gaan we in op de gevolgen van de opstelling van de Verenigde Staten na het aantreden van President Trump voor deze drie onderwerpen – en voor de internationale rechtsorde als geheel. Bezorgdheid om de geloofwaardigheid en effectiviteit van het internationaal recht loopt als een rode draad door de beschouwingen. Niet alleen het onverholen gebrek aan respect voor het recht voedt deze zorg; ook de selectieve toepassing van de verschillende instrumenten in de internationaalrechtelijke gereedschapskist draagt daar aan bij.

[verder lezen in InView]

Ook in de afgelopen tijd was er weer veel aandacht voor maatwerk en responsief bestuursrecht in het politieke debat en de literatuur. Gelukkig wordt er steeds vaker (ook) nadruk gelegd op de daarvoor noodzakelijke verandering in het overheidsgedrag, de financiering en op een realistische inschatting van het doenvermogen van de overheid en de rechterlijke macht. Verder vraagt het (wan)gedrag van procederende partijen aandacht. En ook los daarvan zijn er weer de nodige interessante ontwikkelingen te melden op het terrein van het algemene bestuursrecht.

[Lees de kroniek van het algemeen bestuursrecht in InView]

Een eetkamerstoel verandert het auteursrecht. Een Belgisch orkest beïnvloedt het werkgevers-IE-recht. Het Eengemaakt Octrooi Gerecht is goed bezig. Er is nieuw EU-modellenrecht. En in het merkenrecht gebeurt niet veel.

[Lees de kroniek van de intellectuele eigendom in InView]

Net als vorig jaar wordt deze kroniekperiode getekend door de rechtspraak van onze hoogste rechters. Het HvJ EU hakte veel knopen door over internationale bevoegdheid. Daarnaast worden uitspraken over voorrangsregels besproken, evenals de weigeringsgronden voor erkenning en tenuitvoerlegging en grensoverschrijdende betekening. De kroniek sluit af met een bespreking van de anti-SLAPP-richtlijn en enkele ontwikkelingen op het gebied van staatsimmuniteiten.

[Lees de kroniek van het internationaal privaatrecht in InView]

Veel zaken die in het afgelopen decennium inzake het verbod op misbruik van marktmacht zijn gevoerd hebben inmiddels het Hof van Justitie EU bereikt. De uitspraken van het Hof zijn daarmee steeds meer richtinggevend. Zo sloeg het Hof nieuwe piketpaaltjes in de ontwikkeling van het Europese mededingingsrecht inzake zogenaamde ‘pay-for-delay’-afspraken, gaf het een arrest met verstrekkende implicaties voor de regulering van transfersystemen in de sport, dat ook buiten die belangrijke aanknopingspunten biedt voor de verhouding tussen private regulering en de mededingingsregels en liggen farmaceutische schikkingen met generieke producenten bij het Hof onder een vergrootglas. Follow-on zaken, met name kartelschade procedures nadat een mededingingsautoriteit een inbreuk heeft vastgesteld, namen ook een centrale plaats in. In de beschikkingspraktijk blijft de tech-sector een prominente rol innemen.

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in InView]

De Europese Unie heeft de afgelopen jaren hard gewerkt aan het opzetten en uitbouwen van de Europese technologierechtsorde. Er zijn diverse sleutelwetten aangenomen, de uitvoering en handhaving van bestaande regulatoire kaders zijn aangescherpt, en er is een grote hoeveelheid secundaire regelgeving afgescheiden. Daarnaast is een breed palet aan nieuwe wetgevingsinitiatieven en herzieningstrajecten in gang gezet om mee te kunnen bewegen met maatschappelijke en technologische veranderingen. Maar inmiddels groeit in Brussel en bij de lidstaten het besef dat het digitale wetboek van de EU mogelijk te complex en ingrijpend is geworden – zo niet voor de grote mondiale techbedrijven, dan in elk geval voor de opkomende Europese kleinere spelers op deze markt die grotendeels dezelfde regels moeten naleven. Door de bomen het bos nog zien wordt voor de geïnteresseerde maar niet gespecialiseerde lezer steeds moeilijker. Deze kroniek voert u door het woud aan regels en de reacties daarop.

[Lees de kroniek EU-techregulering in InView]

Met door de Hoge Raad gewezen ‘landmark’-arresten in zowel het contractenrecht als in het aansprakelijkheidsrecht én een groot aantal arresten met voor de praktijk relevante en interessante aanwijzingen in het goederenrecht, was er ‘never a dull moment’ in de kroniekperiode; de vaart zat er flink in. En met veel mooie proefschriften op het gebied van het aansprakelijkheidsrecht, en een hele hoeveelheid tijdschriftartikelen heeft de literatuur op dit rechtsgebied ook weer een flinke ‘boost’ gekregen. Voor wie dat allemaal niet bij kan benen is deze kroniek de uitkomst om weer helemaal bij te geraken.

[verder lezen in InView]

Opnieuw kan worden geconstateerd dat de nasleep van de toeslagenaffaire de gemoederen bezig blijft houden. De inspanningen om te komen tot een burgervriendelijker bestuursrecht gaan onverminderd door, onder meer door het voorstel tot een andere formulering van het evenredigheidsbeginsel in de Awb en de verdere ontwikkeling van de toetsing van besluiten aan het evenredigheidsbeginsel door de bestuursrechter. Ook bij optreden tegen overtredingen lijkt er meer ruimte voor coulance. Maar we zien ook een tegenbeweging. Zo verzetten wetgever en rechter zich tegen misbruik van recht. Een dynamische kroniekperiode met een bestuursrecht dat op zoek is naar een nieuw evenwicht.

[verder lezen in InView]

Zoals gebruikelijk worden in deze voorjaarskroniek de strafrechtelijke ontwikkelingen van het afgelopen half jaar besproken. In die periode was er aandacht voor kroongetuigen, gaf de Hoge Raad duidelijkheid over het criterium voor de vaststelling van de ontoerekenbaarheid en de reikwijdte van het recht op vreedzame vergadering en staat de wetgever voor uitdagingen in het kader van (de)criminalisering op het gebied van maatschappelijke thema’s zoals drugs, het milieu en de bescherming van het menselijk leven. De ontwikkelingen gaven aanleiding om de kroniek deze keer thematisch op te zetten. Achtereenvolgens worden de volgende thema’s besproken: een korte tussenstand van het moderniseringstraject, formeel strafrecht, materieel strafrecht, sanctierecht en een ‘rubriek’ over de maatschappelijke rol van het strafrecht.

[verder lezen in InView]

De verslagperiode is voor het ondernemingsrecht bijzonder boeiend geweest, met een sleutelrol voor de discussie rond de EU-Richtlijn inzake Corporate Sustainability Due Diligence (CSDDD) die volgde op de eerder reeds uitgevaardigde Corporate Sustainability Reporting Directive. Niet alleen die EU-Richtlijnen, maar ook het denken dat daarin tot uitdrukking is gebracht luidt een nieuwe fase in voor de ontwikkeling van het onder nemingsrecht. Een denken in termen van mensenrechten, milieu en klimaat doordrenkt inmiddels de academische discussie over veel klassieke leerstukken van het ondernemingsrecht. Dit debat heeft echter nog weinig effect op de ontwikkeling van het ondernemingsrecht in de praktijk. In de rechtspraak van de Hoge Raad is van deze discussie geen spoor te terug te vinden. Daarin worden juist de klassieke ondernemingsrechtelijke leerstukken en begrippen bevestigd en kiest de Hoge Raad voor een sterk op de feiten van het concrete geval toegesneden benadering.

[verder lezen in InView]

[Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in InView]

[Lees de kroniek van het intellectuele eigendom in InView]

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in InView]

[Lees de kroniek van het Europees materieel recht in InView]

[Lees de kroniek van het internationaal privaatrecht in InView]

[Lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in InView]

Ontwikkelingen in het vermogensrecht doen zich voornamelijk in de jurisprudentie voor. En daaruit was het weer volop oogsten deze kroniekperiode. Gelukkig is er ook veel literatuur verschenen die helpt de ontwikkelingen te duiden. Ook die komt in deze kroniek ruimschoots aan bod. In het aldus ontstane rijkgeschakeerde palet van het vermogensrecht menen auteurs toch een rode draad te kunnen ontwaren.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Opnieuw kan worden geconstateerd dat het bestuursrechtelijke debat vooral is gericht op responsiviteit, evenredigheid en maatwerk. Nadat de bestuursrechters stappen hebben gezet richting een indringendere toetsing van overheidsbesluiten en regelgeving aan onder andere het evenredigheidsbeginsel, is nu ook op het gebied van de wetgeving concrete actie gaande: het wetsvoorstel ‘Wet waarborgfunctie Awb’ is in preconsultatie gebracht. Maar er worden ook duidelijk grenzen gesteld als het gaat om de burgervriendelijke deformalisering van het bestuurs(proces)recht. Openbaarheid van bestuur blijkt ondanks de nieuwe Wet open overheid nog lang geen rustig bezit. Bij toezicht en handhaving speelt evenredigheid een belangrijke rol, maar ook hun verhouding tot regelingen in het strafrecht. Als het nodig is blijkt de rechter er, ten slotte, niet voor terug te schrikken weten regelgeving opzij te zetten onder verwijzing naar Europees recht. Een dynamische kroniekperiode.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Naast de oorlog in Oekraïne en de voortslepende politieke discussies over het stikstofbeleid, de opvang van vluchtelingen en de aardbevingsschade, brak ook de strafrechtelijke actualiteit een aantal malen door in de hoofdlijnen van het nieuws. Dat gebeurde door een aantal uiteenlopende gebeurtenissen die sprekende beelden opleverden. Die volgen in vogelvlucht in de inleidende beschouwingen van deze kroniek. Vervolgens worden in de gebruikelijke rubrieken (beleid en onderzoek, wetgeving en rechtspraak) de overige strafrechtelijke actualiteiten van het afgelopen half jaar besproken.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Ook dit jaar weer veel aandacht voor regelgevingsinitiatieven op het gebied van duurzaamheid, die zich langzamerhand ontwikkelen in de richting van de uitwerking, implementatie en handhaving. Voor ondernemingen gaat dat gepaard met lastige uitdagingen en vragen en ook voor de toezichthouders is de handhaving geen sinecure. En wat is tegen de achtergrond van deze regelgeving de waarde van soft law zoals de Corporate Governance Code? Een tweede belangrijke fundamentele ontwikkeling die ook het ondernemingsrecht raakt, is de voortgaande digitalisering van het maatschappelijk leven en daarmee ook het ondernemingsrechtelijke verkeer. Meer traditionele onderwerpen in rechtspraak en wetgeving worden ook belicht. Wetgevingsvoorstellen zien met name ook op de vormgeving van de BV en de NV onder het mom van modernisering. Sommige leerstukken van het ondernemingsrecht, zoals de zogenaamde ‘noodzaakfinanciering’ bewijzen hun waarde ook in tijden van oorlog en het OM heeft in een aantal gevallen daadkrachtig van civielrechtelijke bevoegd heden gebruik gemaakt om in rechtspersonen in te grijpen en bestuurders uit hun functie te zetten.

[verder lezen in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van de intellectuele eigendom in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het Internationaal Publiekrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van technologie en recht in NAVIGATOR]

In deze kroniekperiode vielen het meest op de arresten van de Hoge Raad die door een op de praktijk afgestemde inhoud direct kunnen worden toegepast. De Hoge Raad liet zich een aantal keer van een pragmatische kant zien met het verstrekken van lijstjes, concrete berekeningsmethoden en suggesties voor bedragen ter vergoeding van schade ter oplossing van diverse problemen. Ook is een normenkader voor contracterende overheden die onroerend goed verkopen geformuleerd. Krijgt de Hoge Raad meer oog voor praktijkconcretisering? Het lijkt er zowaar op. Het schadebegrip staat in de kroniekperiode ook in vele artikelen in de rechts literatuur centraal. Een heel aantal mooie proefschriften verscheen ook in de afgelopen periode.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Opnieuw kan worden geconstateerd dat het bestuursrechtelijke debat vooral is gericht op evenredigheid en maatwerk. Maar dat debat komt wel in een volgende fase nu de bestuursrechters handen en voeten beginnen te geven aan een meer indringende toetsing van overheidsbesluiten aan het evenredigheidsbeginsel. Ook andere rechtsbeginselen worden in een burgervriendelijke richting verder ontwikkeld en dat geldt ook voor het bestuursprocesrecht. Naast de bestuursrechter werkt ook de wetgever aan wetgeving die daaraan kan bijdragen. Te hopen valt dat in deze roerige tijd, met veel zorgen en uitdagingen, de nodige aandacht voor de noodzakelijke verdere verbouwing van het bestuurs(proces)recht blijft bestaan.

[verder lezen in NAVIGATOR]

In deze kroniekperiode werden de plannen bekend van de nieuwe regering. Het kabinet investeert in de strafrechtketen en heeft een hoop goede plannen. Wat ontbreekt is een aanzet om de plannen duurzaam in samenhang te behandelen. Op het gebied van beleid en onderzoek is er in Nederland veel aandacht voor de korte detentie en het maken van proces- of vonnisafspraken. Ook heeft er een evaluatie plaatsgevonden van artikel 80a RO en stonden het adolescentenstrafrecht, slachtofferbeleid en plannen voor een gecentreerde berechting en detentie van de gevaarlijkste verdachten in de belangstelling. Wat betreft wetgeving is het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State over het wetsvoorstel tot vaststelling van het nieuwe Wetboek van Strafvordering nabij. De versterking van de strafrechtelijke aanpak van de ondermijnende criminaliteit is in gang zet en wordt verder ontwikkeld. Wat betreft rechtspraak zijn er nieuwe ontwikkelingen te melden over de post-Keskin jurisprudentie van de Hoge Raad. Daarnaast waren er interessante uitspraken over onder meer voorwaardelijk opzet en over de bestanddelen het maken van een gewoonte om bepaalde delicten te plegen en het voorhanden en aanwezig hebben van.

[verder lezen in NAVIGATOR]

De oorlog in Oekraïne door de Russische militaire invasie van dat land doet de naoorlogse internationale rechtsorde op haar grondvesten schudden. Anders dan onze Kronieken van de afgelopen jaren is deze Kroniek grotendeels gewijd aan dit onderwerp waaraan vele volkenrechtelijke kwesties kleven. Enkele andere onderwerpen, waaronder het regeerakkoord Rutte-IV en mondiale klimaatdiplomatie, passeren ook de revue.

[verder lezen in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het Ondernemingsrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het mededingingsrecht in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van de intellectuele eigendom in NAVIGATOR]

[Lees de kroniek van het Europees privaatrecht in NAVIGATOR]

Regels, conflicten en oplossingen: tweestrijd is alom. Ook in het vermogensrecht is vaak sprake van tweestrijd. Hoe moeten dan de rechtens-juiste keuzes worden gemaakt? Misschien komt alles samen in de gedachtecirkel dat het ultieme doel van het recht gezien kan worden als evenwichtigheid en rechtvaardigheid, het zoeken naar de juiste afweging tussen beginselen, conflicten en orde.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Het is opnieuw een roerige tijd om een kroniek over het algemeen bestuursrecht te schrijven. De roep om maatwerk, evenredigheid en transparantie in het overheidsoptreden die in de vorige kronieken werd beschreven, klinkt luider dan ooit. Over het gebrek aan maatwerk geleverd door een belangrijke uitvoeringsinstantie, de Belastingdienst/Toeslagen, is in deze kroniekperiode zelfs het kabinet gestruikeld. Dat het kabinet besloot om, midden in de coronacrisis, af te treden naar aanleiding van het rapport van de Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK) weerspiegelt de snoeiharde kritiek van deze commissie, die ook de bestuursrechter trof. Veel analyses, (aankondigingen van) reflecties, adviezen en moties gericht op het voorkomen van een herhaling van dit debacle zagen het licht. Een parlementaire enquête zal nog volgen. De nasleep van wat inmiddels de Toeslagenaffaire is gaan heten, zal welhaast zeker van grote invloed zijn op de ontwikkelingen in het algemene bestuursrecht in de komende jaren. Daarbij zal het de kunst zijn niet te overreageren omdat daardoor de evenzeer gewenste efficiënte en rechtszekere uitvoering van overheidsbeleid in de knel kan komen.

[verder lezen in NAVIGATOR]

In deze kroniekperiode vielen de landelijke verkiezingen en de huidige formatie. In de diverse verkiezingsprogramma’s stonden soms wel heel opvallende plannen en met de formatie op komst zal (moeten) blijken wat voor beleid er in de komende jaren op strafrechtelijk terrein zou kunnen worden verwacht. Daarom openen wij met een beschouwing daarover. Geld is daarbij een belangrijke factor, ook voor de toekomst van het gemoderniseerde Wetboek van Strafvordering. Vervolgens zetten wij enkele recente wetenschappelijke onderzoeken op een rij en bespreken we diverse belangrijke wetsvoorstellen. Ten slotte komt een groot cluster aan uitspraken aan bod, want de (internationale) rechtspraak was bepaald niet in lockdown. Gelukkig maar.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Er zijn weinig privaatrechtelijke rechtsgebieden waar de invloed van grote maatschappelijke thema’s zich zo direct laat gevoelen als in het ondernemingsrecht. Dat geldt ook voor discussies over klimaatverandering, duurzaamheid en diversiteit. Die grote thema’s bleven zelfs in COVID-jaar 2020 onverminderd actueel. Sterker nog, in de COVID-tijd is gebleken hoe kwetsbaar de samenleving is voor grote crises van deze aard en hoe belangrijk het is om de potentiële grote gevolgen daarvan te voorkomen. Dat geldt zeker met betrekking tot thema’s als klimaatverandering, milieu en, vaak daarmee verbonden, eerbiediging van mensenrechten. Aangezien ondernemingen worden gezien als cruciale maatschappelijke entiteiten, wordt vanuit de samenleving en de politiek de aandacht mede gericht op hoe ondernemingen met die thema’s omgaan. In dat verband wordt veel aanvullende regelgeving ontwikkeld, worden vragen gesteld naar zorgplichten voor (multinationale) ondernemingen en hun bestuurders en, algemener, of en hoe ondernemingen nog meer met maatschappelijke doelen kunnen worden verbonden. Bij dit alles is essentieel dat juist ook het adresseren van grote thema’s de ontwikkeling van ‘goed’ recht vereist. Dat vergt regels die zowel effectief als beginselvast zijn en gebaseerd op feitelijke en juridische integriteit. Tegelijkertijd kan worden waargenomen dat publieke en politieke statements die vooral het heersende sentiment ondersteunen een aantrekkingskracht hebben. Dat is echter geen recept voor de werkelijke juridische verankering van duurzaamheid die op zichzelf broodnodig is.

[verder lezen in NAVIGATOR]

[lees de kroniek van het mededingsrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het financieel recht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het intellectuele eigendom in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het gezondheidsrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het omgevingsrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van technologie & recht in NAVIGATOR]

In eerdere kronieken hebben wij opgemerkt dat het enige dat zeker is, is dat alles onzeker is. Deze beschouwing lijkt zich met name in deze tijd van pandemie nog meer dan anders te concretiseren. De wereld, en ook de juridische werkelijkheid, kan er op het moment van het ter perse gaan van deze kroniek volstrekt anders uitzien dan op het moment van het schrijven ervan. De omvang van het (te verwachten) menselijk leed laat zich aanzien als immens, hetgeen ons in algemene zin beangstigt en ook qua gevoelens van relativering beïnvloedt. Met andere woorden: hoe belangrijk is hetgeen wij aan het papier toevertrouwen als de buitenwereld in crisis is? Desalniettemin proberen wij ons bij het schrijven van deze kroniek voor zover mogelijk even van de buitenwereld te abstraheren en u – op onze eigen wijze – weer van de vermogensrechtelijke ins and outs tijdens de kroniekperiode op de hoogte te brengen. En dat waren er nogal wat. Waar het in de vorige kroniekperiode – anders dan in het aansprakelijkheidsrecht – windstil was, woedde er in de onderhavige kroniekperiode storm in alle drie de rechtsgebieden.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Nog net zo dringend als tijdens het schrijven van onze vorige kroniek klinkt de roep om een responsiever bestuursrecht, een overheid die maatwerk levert en een bestuursrechter die intensief toetst en geschillen integraal beslecht. Dat alles met voldoende oog voor de positie van de burger.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Ook ‘wij van strafrecht’ werken onverdroten door. Noodgedwongen veelal vanuit huis. De schrijver dezes werkt aan de eettafel. Gelukkig was er het afgelopen half jaar voldoende onderzoek, (komende) wet- en regelgeving en jurisprudentie om over te berichten. Of dat over een half jaar ook zo is, valt nog te bezien. De wetgever probeert Nederland veiliger te maken met nieuwe strafbaarstellingen en regels inzake de berechting en de executie van sancties. Ook probeert hij slachtoffers in beide fasen nog sterker te positioneren. In de rechtspraak is vooral te zien dat het strafproces als geheel eerlijk moet zijn verlopen voor de verdachte, eventuele ongeregeldheden ten spijt.

[verder lezen in NAVIGATOR]

In deze kroniek wordt eerst stilgestaan bij het allesoverheersende onderwerp dat 2020 zal bepalen: de coronacrisis en de implicaties daarvan in een ondernemingsrechtelijke context. De meest in het oog springende ontwikkeling in dat verband is dat op 8 april jl. een spoedwet bij de Tweede Kamer is ingediend die het mogelijk zal maken om tijdelijk algemene vergaderingen van vennootschappen, verenigingen en coöperaties/onderlinge waarborgmaatschappijen te beleggen zonder fysieke aanwezigheid van aandeelhouders of leden. Daarna wordt ingegaan op andere grote maatschappelijke thema’s die zich in het ondernemingsrecht doen gevoelen, zoals de breed gedeelde zorgen over klimaatverandering, milieu en diversiteit in beleidsbepalende organen van de onderneming. Vervolgens wordt recente wetgeving belicht op zowel EU- als nationaal niveau. Ten slotte wordt de blik gericht op de highlights van de rechtspraak op de traditionele terreinen van bestuurdersaansprakelijkheid en jurisprudentie van de Ondernemingskamer.

[verder lezen in NAVIGATOR]

[lees de kroniek van het mededingsrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van de intellectuele eigendom in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het Europees privaatrecht in NAVIGATOR]
[lees de kroniek van het Europees strafrecht in NAVIGATOR]

In deze kroniekperiode is een verschuiving te ontwaren in de rechtspraak van de Hoge Raad en in de rechtsliteratuur over de perceptie van (het begrip) schade en de wijze waarop de omvang van het schadebedrag waarvoor de betreffende schadeveroorzaker aansprakelijk kan worden gesteld, dient te worden vastgesteld. Ook valt op dat de relativiteit zich eveneens in een aantal van de Hoge Raad arresten en in de literatuur laat zien, een norm die in het kader van het bewijsrecht een vreemde eend in de bijt is. In het contractenrecht wees de Hoge Raad op 28 september 2018 een zeer belangrijk arrest over de betekenis van artikel 6:265 lid 1 BW inzake ontbinding van overeenkomsten. Het goederenrecht wordt in de kroniekperiode gekenmerkt door stevige arresten over pandrechten en de ‘chargeback’ van banken en over vraagstukken inzake een directe actie bij faillissement.

Lees het hele artikel in Navigator.

2019 is het zilveren jubileumjaar van de Algemene wet bestuursrecht. Dit jaar is het 25 jaar geleden dat de eerste delen van de Awb in werking traden en dat feit is niet onopgemerkt voorbij gegaan. Op een druk-bezocht congres over de jarige wet werd er teruggeblikt, maar zeker ook vooruitgekeken; verschillende veranderingen in het algemeen bestuursrecht zijn noodzakelijk en sommige zelfs al concreet aangekondigd. Daartoe noopt het steeds breder gedeelde inzicht dat de Awb-mens niet bestaat. Dat feit vraagt om een responsieve rechtsstaat, die ook nog eens rekening houdt met de voortgaande digitalisering. Verder heeft de Europeanisering van het bestuursrecht nog steeds een hoog tempo. Genoeg actuele en interessante ontwikkelingen dus, die hebben geleid tot een boordevolle kroniek.

Lees het hele artikel in Navigator.

In deze kroniekperiode vooral veel aandacht voor rechtspraak van de Grote Kamer van het EHRM. In het kielzog daarvan ook aandacht voor de uitleg van de Hoge Raad over het ondervragingsrecht en compensatie in geval van een politieverklaring van een niet-ondervraagde getuige die weliswaar niet beslissend was voor de strafrechter om tot een bewezenverklaring te komen, maar waaraan wel ‘significant weight’ toekomt. Maar we beginnen met een overzicht van verschenen wetenschappelijk onderzoek en enige wetgeving. De kroniek is overwegend procesrechtelijk van aard.

Lees het hele artikel in Navigator.

Het Benelux merkenrecht is gewijzigd. De Wet bescherming bedrijfsgeheimen is in werking. De apothekersvrijstelling is geen oplossing voor hoge prijzen van medicijnen. Smaken zijn niet auteursrechtelijk beschermd. Google en Facebook moeten gaan betalen en filteren.

Lees het hele artikel in Navigator.

Lees de kroniek van het internationaal publiekrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het ondernemingsrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het insolventierecht in Navigator.
Lees de kroniek van het mededingingsrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het financieel recht in Navigator.
Lees de kroniek van technologie en recht in Navigator.

Een kroniek vermogensrecht over kernwaarden als bezorgdheid en betrouwbaarheid, over beloftes en onaanvaardbaarheid van bedingen en bevoegdheden. Veel aandacht voor uitleg, maar ook verjaring, erkenning en verrekening. Natuurlijk ook aandacht voor aansprakelijkheid, vooral betreffende schade aan bomen. En ten slotte een ‘cliffhanger’ over Tideman-vraagstukken.

Lees het hele artikel in Navigator.

De roep om maatschappelijk relevante rechtsbescherming in het sociaal domein leidt tot voorstellen voor uitbreiding van de rechtsmacht en uitspraakbevoegdheden van de bestuursrechter die het vernietigingsberoep ten aanzien van het besluit vér voorbijgaan. Of het uiteindelijk echt zover zal komen moeten wij afwachten. Zeker is dat de tendens van de indringendere rechterlijke toetsing van besluiten die wij eerder beschreven krachtig doorzet. Datzelfde geldt voor de Europeanisering van het bestuursrecht; de rechtsontwikkeling op dat gebied heeft een hoog tempo. Op andere terreinen is er ook de nodige dynamiek bij het tegemoetkomen aan steeds weer nieuwe vragen uit de rechtspraktijk. Genoeg actualiteiten dus voor een gevarieerde kroniek.

Lees het hele artikel in Navigator.

Het beeld van deze kroniek is dat het strafrecht, net als het heelal, maar blijft uitdijen. Meer en meer ongewenst gedrag wordt explicieter strafbaar gesteld en/of zwaarder bestraft, ook als ernstige gevolgen uitblijven. Bovendien is de langdurige werking van het strafrecht door de Hoge Raad verzekerd nu vervolgings- of executieverjaring niet snel aan de orde zijn bij misdrijven en de levenslange gevangenisstraf weer gewoon kan worden opgelegd. Dit alles ondanks de recidivecijfers waarmee de kroniek opent, die laten zien dat het strafrecht wellicht niet het wondermiddel is waarvoor het vaak gehouden wordt.

Lees het hele artikel in Navigator.

Toegang tot illegaal aanbod makkelijker maken is ook openbaar maken. Het Benelux Gerechtshof krijgt weer wat te doen en er kan meer bij het Bureau. Verwarringsgevaar is niet meer voldoende bij louter beschrijvende handelsnamen. Het Eengemaakte Octrooigerecht is er nog lang niet. De kinderkapperstoel en de multiplicité de formes zijn weg uit het modellenrecht. Een hanger kan verwateren en een grap kan duur zijn.

Lees het hele artikel in Navigator.

Lees de kroniek van het internationaal publiekrecht Navigator.
Lees de kroniek van het mededingingsrecht Navigator.
Lees de kroniek van het ondernemingsrecht Navigator.
Lees de kroniek van het insolventierecht Navigator.
Lees de kroniek van het Europees privaatrecht Navigator.

Deze kroniekperiode, die het 25-jarig bestaan van het Nieuw Burgerlijk Wetboek markeert, kenmerkt zich door een groot aantal Hoge Raad-arresten over de regels voor schadebegroting. Met name de toepassing van de artikelen 6:97 (wijze van schadebegroting), 6:98 (csqn-verband), 6:100 (voordeelstoerekening) en 6:101 BW (eigen schuld) laat een aantal nieuwe ontwikkelingen zien. Ook in het leerstuk van de verkrijgende verjaring wordt door de Hoge Raad een bevrijdende stap gezet. De synergie tussen open normen in het BW en de mogelijke toepassing daarvan binnen de maatschappelijke ontwikkelingen, maken het BW zo fluïde dat het mee kan bewegen op de golven van de tijdgeest. In dat kader is de inschatting dat het BW de tand des tijds met verve zal kunnen blijven doorstaan en er nog vele verjaardagen zullen volgen.

Lees het hele artikel in Navigator.

De reorganisatie van de bestuursrechtspraak wil maar niet vlotten. Het wetsvoorstel over de organisatie van de hoogste bestuursrechtspraak werd plotseling ingetrokken, maar over mogelijkheden om desondanks te komen tot meer rechtseenheid wordt nog druk gediscussieerd. Het relativiteitsvereiste werd echt gerelativeerd in deze kroniekperiode en ook het transparantievereiste is voor het eerst met succes ingeroepen, in beide gevallen was het argument van concurrentievervalsing van doorslaggevend belang. Ook werd afscheid genomen van oude doctrines op het terrein van de toetsing van besluiten op herhaalde aanvragen en de evenredigheid van beleidsregels. Ondertussen gaat de rechtsontwikkeling op diverse andere terreinen van het bestuursrecht verder. Genoeg voer voor een gevarieerde kroniek.

Lees het hele artikel in Navigator.

Na een redelijk lange aanloop zijn vanuit het Ministerie van Veiligheid en Justitie de eerste twee boeken in het kader van de Modernisering Wetboek van Strafvordering ter consultatie bekendgemaakt. Hierop zal de nadruk van de Kroniek liggen, al kan deze bespreking niet meer zijn dan een impressie. De stukken zijn zo omvangrijk dat een grondige bespreking ervan zijn eigen tijdschrift zou rechtvaardigen. Op het gebied van nieuwe wetgeving was het op zich redelijk rustig, al heeft de komst van eenvoudig witwassen als nieuw delict de Hoge Raad ertoe bewogen al vóór de inwerkingtreding daarvan met een kort overzichtsarrest te komen. De Hoge Raad liet zich het afgelopen half jaar voorts onder meer uit over oplichting en poging. Vanuit Straatsburg nog twee interessante uitspraken, waarbij in één daarvan Nederland over de knie werd gelegd door het EHRM. Kortom, er is weer van alles gebeurd.

Lees het hele artikel in Navigator.

Het aantreden van president Trump en VN secretaris-generaal Guterres op het wereldtoneel, vrede in Colombia, spierballenpolitiek tussen Nederland en Turkije, het nederzettingenbeleid van Israël en de ‘Syrische bewijzenbank’. Daarnaast Nederlandse uitbreiding van de rechtsmacht van internationale hoven en rechterlijke uitspraken over immuniteiten.

Lees het hele artikel in Navigator.

Lees de kroniek van de intellectuele eigendom in Navigator.
Lees de kroniek van het mededingingsrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het ondernemingsrecht in Navigator.
Lees de kroniek van het gezondheidsrecht in Navigator.