Met het naderende vertrek van de Nationale ombudsman per 1 april 2027 staat de Tweede Kamer opnieuw voor de taak een opvolger te benoemen. Die procedure lijkt op het eerste gezicht helder geregeld, maar de geschiedenis laat zien dat benoemingen van de ombudsman regelmatig gepaard gaan met politieke spanningen, controverse en discussie over de rol van de betrokken actoren. In dit artikel wordt onderzocht hoe de benoemingsprocedure van de Nationale ombudsman zich sinds de invoering van het ambt heeft ontwikkeld en welke kwetsbaarheden daarbij zichtbaar zijn geworden. Er wordt ingegaan op het risico van politisering, het afnemende belang van transparante procedurele afspraken en de vraag of een benoeming bij gewone meerderheid nog voldoende waarborgen biedt voor een ambt dat onafhankelijkheid en breed maatschappelijk gezag vereist.

[verder lezen in InView]

Sinds 2013 zijn de juridische kaders die bepalen hoe op een incident en zorggerelateerde schade wordt gereageerd, veranderd. De vraag is echter of de wijzigingen ook de beoogde rechtspositionele verbetering bieden. De kritiek op de juridische wegen is namelijk niet afgenomen, al liggen de accenten nu elders dan toen. Het is momenteel met name het tuchtrecht dat onder vuur ligt met als hoogtepunt de aankondiging van de Minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport op 7 oktober jl. het tuchtrecht fundamenteel te gaan herzien. In deze bijdrage wordt, na een inventarisatie van de kaderwijzigingen, uitgelegd welke problemen persisteren. Vervolgens worden enkele gedachten over een nieuw stelsel voor medische zaken gedeeld, waarin klachten over beroepsbeoefenaren en schadevergoedingskwesties in samenhang en integraal worden benaderd. Een nieuw soort tuchtrecht maakt daarvan deel uit. De auteur betoogt in dit stuk dat een holistische aanpak nodig is.

[verder lezen in InView]

Generatieve AI doet ook zijn intrede in het deskundigenbewijs. Hoewel deskundigenregisters inmiddels richtlijnen hebben opgesteld, was tot nu toe onduidelijk in hoeverre gerechtelijk deskundigen AI daadwerkelijk gebruikten. Op basis van vragenlijstonderzoek dat begin 2026 werd uitgevoerd onder 228 rechters en 117 gerechtelijk deskundigen, laat dit artikel zien dat AI toen al regelmatig werd ingezet als ondersteunend hulpmiddel, met name in het civielrecht. Rechters bleken dit gebruik vaak te onderschatten en waren overwegend terughoudend, al hadden zij het dan vooral over het gebruik van AI als analysemethode. De resultaten onderstrepen het belang van transparantie, controleerbaarheid en verdere kennisontwikkeling bij zowel rechters als deskundigen.

[verder lezen in InView]

Het voorstel voor het Besluit Opnamen van verhoren door opsporingsambtenaren moet zorgen voor nadere regels over het vastleggen van politieverhoren, maar volgens de auteurs schiet de regeling op cruciale punten tekort. Aan de hand van onderzoek, praktijkervaringen en internationale standaarden pleiten zij voor het zo veel mogelijk verplicht opnemen van verhoren en voor een betere toegankelijkheid van die opnamen voor de verdediging.

[verder lezen in InView]

Cyberaanvallen scheppen een nieuwe dimensie van strijd, in dit artikel het cyberconflict genoemd. We hebben het dan over cyberaanvallen door statelijke of door staten gesponsorde actoren door middel van cybersabotage, cyberspionage en verspreiding van desinformatie. Tot nu toe hebben cyberaanvallen nog niet geleid tot een cyber-fysieke oorlog. De huidige internationale situatie is echter riskant en zorgwekkend, en het cyberconflict zou kunnen escaleren. Er worden vijf mogelijke oplossingen geformuleerd voor de de-escalatie van het internationale cyberconflict. Er zouden in ieder geval duidelijke internationale afspraken moeten worden gemaakt op het gebied van offensieve cybermogelijkheden. Daarbij volstaat het niet om slechts te verwijzen naar het al bestaande internationale recht – het bestaande recht beantwoordt deze vragen niet. Er is nieuwe normontwikkeling nodig.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Op 1 januari 2020 is met de inwerkingtreding van de Wet USB de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van straffen van het OM naar het Ministerie van Justitie en Veiligheid overgegaan. Ook het zogenoemde ‘zelfmeldbeleid’ is toen veranderd. Het belangrijkste gevolg hiervan lijkt te zijn dat de zelfmeldstatus vaker dan voor de inwerkingtreding van de Wet USB aan de veroordeelde wordt onthouden. Daarnaast blijkt de uitzonderingsgrond voor feiten waarop in de wet een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer is gesteld veelvuldig reden dat iemand de zelfmeldstatus niet kan krijgen. Voor deze uitzonderingsgrond geldt dat geen discretionaire bevoegdheid meer bestaat en de zelfmeldstatus dus nooit kan worden toegekend. Dit brengt met zich dat het zelfmeldbeleid strenger is geworden in het nadeel van veroordeelden die nog maar een relatief beperkte gevangenisstraf hoeven uit te zitten.

[verder lezen in NAVIGATOR]

In het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit proceskosten bestuursrecht gaan de vergoedingen voor professionele bijstand met 40% omhoog om die gemiddeld genomen kostendekkend te maken. De keuze de verhoging niet te laten gelden voor bezwaar en administratief beroep lijkt de auteur niet juist, omdat het geconstateerde risico op besluithandhaving uit kostenoverwegingen daardoor ten onrechte op de rechtzoekende wordt afgewenteld. Om rechters te stimuleren vaker bovenforfaitaire proceskostenvergoedingen toe te kennen is daarnaast voorgesteld een aanvullende verhogingsbevoegdheid te introduceren bij ‘kennelijk onredelijk handelen’ van het bestuursorgaan. Hoewel vraagtekens kunnen worden geplaatst bij de praktische uitvoerbaarheid van deze bevoegdheid, onderschrijft de auteur de oproep de kosten van bijstand vaker ruimhartig te vergoeden. Zeker in gevallen waarin de overheid slordig of onnodig procedeert, is er geen goede grond de burger (gedeeltelijk) zelf voor die kosten te laten opdraaien.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Transparantie van de Raadsbesluitvorming is een meervoudig begrip. Het gaat niet alleen over toegang tot documenten, maar ook over begrijpelijkheid. Het dient niet alleen toereikend in de regels te worden vastgelegd, maar ook doordacht in de administratieve praktijk te worden toegepast. De houding van de Raad toont over de jaren op meerdere fronten duidelijke verbeteringen. Desalniettemin is de situatie nog verre van bevredigend te noemen. Het Duitse voorzitterschap wordt opgeroepen voor een kantelpunt te zorgen voor de transparantie van Raadsbesluitvorming.

[verder lezen in NAVIGATOR]

Zorgpersoneel loopt een verhoogd risico op besmetting met COVID-19 wanneer het intensief werkt met besmette patiënten en kan daardoor blijvende gezondheidsschade en/of financiële schade ondervinden. De kans is aanzienlijk dat zorgpersoneel in het klassieke systeem van aansprakelijkheidsstelling met schade kan achterblijven, aangezien die mogelijk niet volledig op het ziekenhuis als werkgever verhaald kan worden. Een alternatief compensatiesysteem biedt de mogelijkheid voor benadeelden om door middel van een kortere procedure een tegemoetkoming te ontvangen, waarbij niet de vereisten van zorgplichtschending en causaliteit gelden. Het is wel van belang om goed na te denken over de vormgeving van een dergelijke compensatieregeling.

[verder lezen in NAVIGATOR]

De speerpunten van het ZSM-beleid zijn snelheid, daadkracht en efficiëntie. Het beleid wordt gepresenteerd als succesverhaal in de categorieën lik-op-stuk, genoegdoening en capaciteitsbesparing. Het succes van het beleid lijkt echter mede te zijn ingegeven door een pragmatische aanpak aan de selectietafel, door het afhouden van effectieve rechtsbijstand en door de afwezigheid van controle door de strafrechter. Indien op deze punten niets verandert, raakt de efficiënte en daadkrachtige ZSM-aanpak al te gemakkelijk vele burgers die anders buiten het strafrecht, met alle bijbehorende negatieve consequenties, zouden zijn.

Momenteel verblijven enige honderden Somaliërs in Nederland die tussen december 2010 en 2013 ten onrechte geen asiel in Nederland hebben gekregen. Hoe kan dit worden rechtgezet?

Gedragskundige rapportage die onder druk van de naderende terechtzitting tot stand komt, kent vaak zodanige beperkingen, is vaak dermate onvoldoende uitgewerkt en prematuur en kent zo’n foutmarge dat het de strafrechter voor de ‘onmogelijke taak’ stelt om - indien het feit bewezen is - de juiste keuze te maken tussen langdurige gevangenisstraf en TBS. Om tot een betere straftoemeting te komen, bepleitten de hoogleraren Anton Loonen (farmacologie), Peter van Panhuis (forensische psychiatrie) en Ronald Meester (wiskunde) in een eerder dit jaar in het NJB verschenen artikel een aantal veranderingen in het strafproces. Maar de oplossing voor de door de auteurs vastgestelde problemen bij de straftoemeting moeten niet worden gezocht in de heropening van onherroepelijke einduitspraken. Dat is in strijd met de rechtszekerheid. Ook bestaat er geen aanleiding de vaststelling van de mate van schuld, in casu de toerekening, anders vorm te geven dan nu het geval is. Hoe dan het gesignaleerde probleem van de foutmarge in de straftoemeting aan te pakken?

In deze bijdrage wordt het winnende voorstel besproken van de Grondwetstrijd 2014, welke werd uitgeschreven door het Nationaal Comité in het kader van 200 jaar Koninkrijk. Het idee achter de wedstrijd was burgers meer bewust te maken van het belang van de Grondwet en de Grondwet te laten herleven in de samenleving.

Overheid.nl plaatst haar eigen versies van de Nederlandse wet op de site. Dat is bijzonder onwenselijk, omdat het alleen aan de democratisch gelegitimeerde wetgever is om fouten te verbeteren. Tot overmaat van ramp is de communicatie over de inhoud van de site verbureaucratiseerd naar een mistige voorlichtingsinstantie.