Artikelen van Joris van Laarhoven
Tijdschrift
NJB 4 (2026)
De synthetische deskundige: de rechterlijke toetsing van AI’s gezagsclaim
AI-gegenereerde teksten, zoals de uitvoer van ChatGPT, duiken steeds vaker op in de rechtszaal. Procespartijen presenteren deze teksten vaak als een gezaghebbende bron, alsof de computer een nieuwe soort deskundige of rechtsbron is. De rechtspraak weigert deze autoriteitsclaim echter te honoreren. Een analyse van 79 uitspraken laat zien dat deze afwijzing voortvloeit uit een gebrek aan houvast: AI-uitvoer mist de drie ankers van juridisch gezag. Deze ankers bieden echter meteen ook uitzicht op een route naar een professionele omgang met AI. Op de korte termijn is een professionele motiveringsplicht noodzakelijk. Hiermee wordt AI verbonden aan menselijke autoriteit en rekenschap. Op de lange termijn zal de technologie echter haar eigen naam verliezen: AI slaagt pas wanneer zij als onzichtbaar instrument naar de infrastructurele achtergrond van het recht verdwijnt.
Het gebruik van GenAI door burgers in bezwaarschriften
De snelle opkomst van generatieve artificiële intelligentie (GenAI), zoals ChatGPT en Copilot, beïnvloedt in toenemende mate de wijze waarop teksten worden opgesteld, ook binnen de interactie tussen burgers en overheid. Hoewel aannemelijk is dat door GenAI gebruiken bij het schrijven van bezwaarschriften, ontbreken gegevens over de omvang van dit gebruik en de effecten ervan op de kwaliteit en behandeling van deze stukken. In deze bijdrage wordt verslag gedaan van een exploratief onderzoek naar het gebruik van generatieve AI in gemeentelijke bezwaarprocedures.
Reactie op ‘GenAI aan rechtenfaculteiten: uit voorzorg verbieden’
Van Laarhoven & Van Vugt identificeren terecht fundamentele zorgen over het gebruik van AI-tools, zoals ChatGPT, in het juridisch hoger onderwijs.2 Zo wijzen zij op risico’s rond de schending van auteursrechten, bias, gebrek aan transparantie, de macht van Big Tech en geopolitieke afhankelijkheid.3 Een ‘verbod uit voorzorg’ staat naar onze mening evenwel haaks op de kerndoelen van academisch onderwijs en miskent de realiteit van de juridische beroepspraktijk. Bovendien biedt het geen oplossing voor het mitigeren van de genoemde risico’s.
Naschrift
Wij bedanken Marelle Attinger & Douwe Groenevelt voor hun reactie en bijdrage aan deze belangrijke discussie. Het zal geen verrassing zijn dat wij ons lang niet in alles kunnen vinden.
blog
GenAI aan rechtenfaculteiten: uit voorzorg verbieden
De kwaliteit van de democratische rechtsstaat valt of staat met de kwaliteit van de juristen die wij aan rechtenfaculteiten opleiden. In dit artikel wordt onderbouwd waarom GenAI daar op dit moment een bedreiging voor vormt.
Tijdschrift
NJB 33 (2025)
GenAI aan rechtenfaculteiten: uit voorzorg verbieden
Wat zijn de implicaties van generatieve AI (GenAI), zoals ChatGPT, voor het juridisch onderwijs en onderzoek aan Nederlandse rechtenfaculteiten? Het gebruik van GenAI lijkt binnen de universitaire wereld onafwendbaar maar GenAI brengt fundamentele risico’s met zich mee voor de vorming van juristen. Denk hierbij aan de negatieve impact op taalvaardigheid, kritisch denken, wetenschappelijke integriteit, en het zelfvertrouwen van studenten. Ook zijn er bredere maatschappelijke en democratische risico’s. Is daarom niet de inzet van een voorzorgsbeginsel – in dubio contra machina – aangewezen? Het gebruik van GenAI wordt dan in beginsel verboden, tenzij een interfacultaire commissie het gebruik als aantoonbaar waardevol en verantwoord beoordeelt. Rechtenfaculteiten dragen een bijzondere verantwoordelijkheid in het opleiden van juristen als hoeders van de democratische rechtsstaat en deze taak is niet verenigbaar met een niet-kritische houding ten opzichte van GenAI.
ChatGPT is geen bron maar een methodologie, en daarmee basta
De misvatting dat ChatGPT een bron zou zijn, moet te vuur en te zwaard bestreden worden. Niet vanwege zorgen over gehallucineerde arresten of bulkplagiaat, maar vanwege de fundamentele en simpele reden dat zij geen bron ís. Bronnen plaatsen onderzoek. Bronnen legitimeren een betoog. Bronnen maken controle mogelijk. ChatGPT doet niets van dit alles. ChatGPT is een methodologisch instrument, niet meer en niet minder.
Minder leerdoelen en geen rubrics
In het juridisch academisch onderwijs spelen beoordelingsschema’s (rubrics) en het concept van constructive alignment inmiddels een dominante rol. In dit artikel worden kritische vragen gesteld bij de invloed van die onderwijskundige modellen op dat onderwijs. Betoogd wordt dat deze instrumentele benadering het academisch karakter van het onderwijs ondermijnt. Een pleidooi dus voor een herwaardering van academische vrijheid, intellectuele nieuwsgierigheid en de vorming van kritisch denkende juristen.