Artikelen van Gerrit-Jan Zwenne
Tijdschrift
NJB 12 (2026)
De Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden
De Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden maakt duidelijk op wat voor manier, door wie en onder welke voorwaarden persoonsgegevens mogen worden gebruikt in publiek-publiek en publiek-private samenwerkingsverbanden ter bestrijding van criminaliteit en fraude. Het gaat bijvoorbeeld om gemeenten die informatie uitwisselen met de Belastingdienst, het OM, de IND en de Voedsel- en Warenautoriteit. Dergelijke samenwerkingsverbanden zijn niet nieuw maar voor de inwerkingtreding van de wet werkten zij zonder een duidelijke wettelijke basis. Er waren daardoor enerzijds vragen over de waarborging van rechten en vrijheden en anderzijds zorgen over de effectiviteit van de samenwerking. Zo was bijvoorbeeld de politie er niet mee bekend dat de Voedsel- en Warenautoriteit op een boerenerf een verdachte geur had opgemerkt, terwijl de desbetreffende agrariër over opvallend veel geld bleek te beschikken – wat zou kunnen duiden op een drugslab in de stal.
Commentaar op het voorstel tot wijziging van de strafrechtelijke bepalingen met betrekking tot euthanasie en hulp bij zelfdoding
Het wetsvoorstel van de voormalige Tweede Kamerleden Jetten en Koekkoek tot wijziging van de strafrechtelijke bepalingen betreffende euthanasie en hulp bij zelfdoding beoogt de strafbaarstelling van door artsen uitgevoerde levensbeëindiging op verzoek en verleende hulp bij zelfdoding uit het Wetboek van Strafrecht te verwijderen. Het huidige systeem waarin euthanasie in beginsel strafbaar is, maar onder voorwaarden strafuitsluiting mogelijk is, schuurt inderdaad met het fundamentele uitgangspunt van de onschuldpresumptie in het strafrecht. Aanpassing is noodzakelijk, maar gaat volledige onttrekking aan het strafrecht niet te ver?
Europa moet uit het AI-slop
Terwijl de wereld in razend tempo de AI-revolutie omarmt, worstelt de Europese Unie met de vraag hoe zij haar plek moet opeisen tussen technologische grootmachten als de VS en China. De analyse van Draghi legt pijnlijk bloot hoe ver Europa achterop is geraakt — en hoe regelgeving, ooit een bron van trots, nu vooral als rem wordt gezien. De nieuwe Digitale Omnibusverordening moet daar verandering in brengen, maar laat vooral zien hoe moeilijk het voor Brussel is om een toekomstgerichte visie op AI en data te ontwikkelen.
Een naburig deepfake-recht. Slecht?
In NJB 2026/2992 bespreekt Bernt Hugenholtz een initiatiefwetsvoorstel ‘in verband met de invoering van een naburig recht met betrekking tot deepfakes van personen’ dat eind 2025 in internet-consultatie is gegeven. Hugenholtz heeft veel kritiek op het voorstel en dat is nuttig en de bedoeling van consultatie.
Naschrift
Dirk Visser gaat voorbij aan mijn voornaamste bezwaar tegen het wetsvoorstel, te weten dat het in het licht van het bestaande materiële recht op het terrein van de privacy, het portretrecht en het strafrecht grotendeels overbodig is.
Tijdschrift
NJB 1 (2025)
Themis op de pijnbank
Deze bijdrage staat stil bij de achtergronden van het artikel ‘Themis op de pijnbank’, in het NJB verschenen in september 1933. Het beschrijft de gebeurtenissen die voor NJB oprichter Jules Van Oven aanleiding waren voor het schrijven daarvan. Het staat voor alles waarvoor hij en het NJB stonden: bestrijding van onrecht en handhaving van de rechtsstaat. De boodschap van het stuk is om die reden nog steeds relevant voor onze tijd.
De nieuwe gedragscode voor de rechtspraak
De nieuwe gedragscode voor (rechters en andere) rechtbankmedewerkers zet voluit in op de ambtenaar. Daarmee schuurt de code op belangrijke punten met (internationaal erkende) standaarden van rechterlijke beroepsethiek. Positief is evenwel dat de code inzet op een gedeelde cultuur van integriteit. Ook bevat deze gedragsregels die aansluiten bij behoeften uit de praktijk. Maar de code past ambtenaren, niet rechters, en zet daarmee een stap in de verkeerde richting.
AP moet haar uitleg van begrippen en regels uit de AVG consulteren
De Autoriteit Persoonsgegevens (afgekort AP) hield lang vol dat commerciële belangen nooit gerechtvaardigde belangen konden zijn in de zin van de AVG en handhaafde deze zienswijze met forse boetes. Dit terwijl uit diverse arresten van het Hof van Justitie EU en andere relevante rechtsbronnen al duidelijk was dat dit geen houdbare opvatting was. In antwoord op prejudiciële vragen van de Rechtbank Amsterdam bevestigde het Hof van Justitie EU dat uiteindelijk nogmaals. Aanbevolen wordt dat de AP bij vaststelling van haar normuitleg te rade moet gaan bij overwegingen uit een vooraf te houden internetconsultatie.