Artikelen van Douwe Groenevelt
Tijdschrift
NJB 4 (2026)
De synthetische deskundige: de rechterlijke toetsing van AI’s gezagsclaim
AI-gegenereerde teksten, zoals de uitvoer van ChatGPT, duiken steeds vaker op in de rechtszaal. Procespartijen presenteren deze teksten vaak als een gezaghebbende bron, alsof de computer een nieuwe soort deskundige of rechtsbron is. De rechtspraak weigert deze autoriteitsclaim echter te honoreren. Een analyse van 79 uitspraken laat zien dat deze afwijzing voortvloeit uit een gebrek aan houvast: AI-uitvoer mist de drie ankers van juridisch gezag. Deze ankers bieden echter meteen ook uitzicht op een route naar een professionele omgang met AI. Op de korte termijn is een professionele motiveringsplicht noodzakelijk. Hiermee wordt AI verbonden aan menselijke autoriteit en rekenschap. Op de lange termijn zal de technologie echter haar eigen naam verliezen: AI slaagt pas wanneer zij als onzichtbaar instrument naar de infrastructurele achtergrond van het recht verdwijnt.
Het gebruik van GenAI door burgers in bezwaarschriften
De snelle opkomst van generatieve artificiële intelligentie (GenAI), zoals ChatGPT en Copilot, beïnvloedt in toenemende mate de wijze waarop teksten worden opgesteld, ook binnen de interactie tussen burgers en overheid. Hoewel aannemelijk is dat door GenAI gebruiken bij het schrijven van bezwaarschriften, ontbreken gegevens over de omvang van dit gebruik en de effecten ervan op de kwaliteit en behandeling van deze stukken. In deze bijdrage wordt verslag gedaan van een exploratief onderzoek naar het gebruik van generatieve AI in gemeentelijke bezwaarprocedures.
Reactie op ‘GenAI aan rechtenfaculteiten: uit voorzorg verbieden’
Van Laarhoven & Van Vugt identificeren terecht fundamentele zorgen over het gebruik van AI-tools, zoals ChatGPT, in het juridisch hoger onderwijs.2 Zo wijzen zij op risico’s rond de schending van auteursrechten, bias, gebrek aan transparantie, de macht van Big Tech en geopolitieke afhankelijkheid.3 Een ‘verbod uit voorzorg’ staat naar onze mening evenwel haaks op de kerndoelen van academisch onderwijs en miskent de realiteit van de juridische beroepspraktijk. Bovendien biedt het geen oplossing voor het mitigeren van de genoemde risico’s.
Naschrift
Wij bedanken Marelle Attinger & Douwe Groenevelt voor hun reactie en bijdrage aan deze belangrijke discussie. Het zal geen verrassing zijn dat wij ons lang niet in alles kunnen vinden.