Stb. 2008, 301 Verdrag van Lissabon

Rijkswet van 10-7-2008, Stb. 2008, 301

Rijkswet houdende goedkeuring van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met Protocollen en Bijlagen (Trb. 2008, 11).

Zoals bekend sprak de Ierse bevolking zich op 12 juni jl. tegen het Verdrag uit. De inwerkingtreding van het Verdrag is voorzien op 1 januari 2009, maar of het Ierse “nee” tot uitstel leidt is nog niet duidelijk.

Het Verdrag van Lissabon bestaat uit een reeks wijzigingen van het EG- en het EU-Verdrag. Net als bij eerdere wijzigingsverdragen, zoals het Verdrag van Amsterdam (Trb. 1998, 11) en het Verdrag van Nice (Trb. 2001, 47), bevat het Verdrag van Lissabon dus wijzigingen van de bestaande Verdragen. De structuur van de bestaande Verdragen blijft grotendeels in stand. Er is nadrukkelijk geprobeerd de “constitutionele” benadering af te vlakken, waarbij de bestaande Verdragen zouden worden ingetrokken en worden vervangen door één tekst met de naam “grondwet” zoals bij het Grondwettelijk Verdrag het geval was. “Anders dan aan het Grondwettelijk Verdrag, zijn aan het Verdrag van Lissabon geen argumenten te ontlenen voor een geleidelijke uitbouw van de Europese Unie in een meer uitgesproken statelijke of federale zin. Met het Verdrag van Lissabon krijgt de Unie niet direct een ander karakter, maar is sprake van een herschikking en aanpassing van de bestaande Verdragen”, zo is in de MvT te lezen. Het EG-Verdrag wordt omgedoopt tot Verdrag betreffende de werking van de Unie.

Landen die het Verdrag inmiddels geratificeerd hebben zijn:

Hongarije ( 17 december 2007 )

Slovenië ( 29 januari 2008 )

Malta ( 29 januari 2008 )

Roemenië ( 4 februari 2008 )

Frankrijk ( 7-8 februari 2008 )

Bulgarije ( 21 maart 2008 )

Polen ( 1-2 april 2008 )

Oostenrijk ( 9 april 2008 )

Slowakije ( 10 april 2008 )

Portugal ( 23 april 2008 )

Denemarken ( 24 april 2008 )

Litouwen ( 8 mei 2008 )

Letland ( 8 mei 2008 )

Duitsland ( 23 mei 2008 )

Luxemburg ( 29 mei 2008 )

Estland ( 11 juni 2008 )

Finland ( 11 juni 2008 )

Griekenland ( 11 juni 2008 )

Verenigd Koninkrijk ( 18 juni 2008 )

Cyprus ( 3 juli 2008 )

Nederland ( 8 juli 2008 )

Spanje ( 15 juli 2008 )

Overeenkomsten met Grondwettelijk Verdrag

De volgende voorstellen maakten al deel uit van de Europese Grondwet, en zijn overgenomen in het Verdrag van Lissabon. In deze gevallen is wel sprake van een wijziging ten opzichte van de huidige situatie. Nationale parlementen krijgen een zogenaamde ‘ gele kaart’: als 1/3 van de parlementen vindt dat iets beter nationaal dan Europees kan worden geregeld, moet de Commissie haar voorstellen aanpassen en duidelijk maken waarom een voorstel nodig is. Het Europees Parlement krijgt ook zeggenschap over de landbouwuitgaven: de grootste uitgavenpost van de EU. De Europese Commissie wordt kleiner: zo groot als 2/3 van aantal lidstaten, dat wil zeggen nog maar 18 in plaats van 27 eurocommissarissen. Landen krijgen per toerbeurt een eurocommissaris. Nu wordt er in de Raad van Ministers gestemd met gewogen stemmen (elk land heeft een aantal punten, een minimum aantal punten is nodig om een voorstel goed te keuren). Dat wordt veranderd; als 55% van de lidstaten (ten minste 15) die 65% van de Europese bevolking vertegenwoordigen vóór stemmen, is het besluit aangenomen. Dat betekent dat het makkelijker wordt om voorstellen goedgekeurd te krijgen. Deze nieuwe regeling geldt pas vanaf 1 november 2014 (dit is overigens de hoofdregel; er zijn uitzonderingen). De Europese Raad (de regeringsleiders) krijgt een vaste voorzitter met een zittingsduur van 2,5 jaar. (Nu rouleert het voorzitterschap elk half jaar.) Een miljoen burgers uit de EU kunnen de Europese Commissie vragen een voorstel te maken over een bepaald onderwerp. Het veto op het gebied van asiel- en migratiebeleid en justitiële samenwerking vervalt: één land kan dan niet langer een besluit blokkeren. Nederland dus ook niet. Het Europees Parlement en de Europese Commissie mogen op deze terreinen ook gaan meebeslissen. Voor defensiebeleid, buitenlands beleid, en het vaststellen van de begroting blijft het veto bestaan. –Er is uitdrukkelijk opgenomen dat lidstaten uit de EU mogen stappen.

Verschillen met Grondwettelijk Verdrag

Het Europese volkslied en de Europese vlag worden niet meer genoemd De taken van de Europese Commissie worden duidelijker afgebakend: publieke diensten (zoals volkshuisvesting, sociale zekerheid en gezondheidszorg) vallen niet onder de interne markt. Lidstaten houden dus een ruime bevoegdheid op die terreinen. Het Handvest van de Grondrechten is uit de tekst gehaald. Maar er is wel een verwijzingsregeling opgenomen naar het handvest, waardoor het juridisch bindend blijft (al kunnen landen ervoor kiezen niet mee te doen: de ‘opt-out’ - het Verenigd Koninkrijk en Polen willen dat). Nationale parlementen krijgen een zogenaamde ‘ oranje kaart’: als meer dan de helft van alle nationale parlementen vindt dat een voorstel van de Europese Commissie in strijd is met het subsidiariteitsbeginsel, dan moet de Commissie het voorstel heroverwegen en besluiten of zij het voorstel intrekt, aanpast of handhaaft. In dat laatste geval moet de Commissie duidelijk motiveren waarom zij vindt dat er geen strijd is met het subsidiariteitsbeginsel. Zet de Commissie dan alsnog door, dan kan de Raad van Ministers met 55% van de stemmen, of een meerderheid in het Europees Parlement, besluiten het voorstel niet te behandelen. Er komt geen Europese minister voor Buitenlandse Zaken (zoals voorgesteld in de grondwet). Wel blijft de Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid (GBVB) bestaan; deze gaat echter niet alleen deel uitmaken van de Raad van Ministers, maar ook van de Europese Commissie, De bepaling uit de Europese Grondwet dat Europese regelgeving voorgaat boven nationale wetgeving, is vervallen. De jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie dat Europees recht voorrang heeft boven nationaal recht blijft onaangetast. Er wordt nu (in een voetnoot van het Verdrag van Lissabon) verwezen naar de ‘ Criteria van Kopenhagen’, essentiële zaken waar kandidaat-lidstaten aan moeten voldoen. Dit was een verzoek van Nederland om de drempel voor nieuwe lidstaten te verhogen. Er komt een speciale solidariteitsclausule die stelt dat de EU-lidstaten elkaar helpen bij energiecrises. De huidige rechtsinstrumenten blijven bestaan: richtlijnen, verordeningen, beschikkingen etc. De Europese grondwet stelde voor deze te vervangen door Europese wetten en kaderwetten. De doelstelling uit de Grondwet om tot een volledig vrije markt te komen waarin geen ruimte meer is voor protectionisme van nationale industrie, is geschrapt. Het tegengaan van concurrentievervalsing als doel van de Europese Unie is verhuisd van het verdrag zelf naar een protocol .

Invloed van het parlement

De Tweede Kamer heeft twee amendementen aanvaard die moeten bewerkstelligen dat het parlement invloed blijft houden op de Europese wetgeving (zie kader).

Eén amendement verzoekt de regering het de Staten-Generaal eerder te betrekken bij Europese wetgevingshandelingen en dit ook aan haar Europese onderhandelingspartners kenbaar te maken. Een ander amendement handhaaft het instemmingsrecht van de Staten-Generaal voor bepaalde beleidsonderdelen op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken (onder meer familierecht en politiële samenwerking).

Inwerkingtreding 25-7-2008.

Kamerstukken:

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.