Stelselvernieuwing rechtsbijstand

Geschreven door: Redactie op

Wie een conflict heeft, moet al in een vroegtijdig stadium van deskundige personen een goed advies kunnen krijgen over de beste en meest efficiënte weg naar een passende oplossing. Een gang naar de rechter kan daarbij nodig zijn, maar hoeft dat niet altijd te zijn. De eigen verantwoordelijkheid van de rechtzoekende moet worden gestimuleerd.

Dat zijn de kernpunten van de stelselvernieuwing rechtsbijstand. Een concept-wetsvoorstel voor deze stelselvernieuwing ligt momenteel ter consultatie. Bij het vormgeven van de vernieuwing is het waarborgen van de toegang tot de rechter voor een ieder, nu en in de toekomst, het leidend criterium. De regering zegt dan ook volledig de motie Strik (Kamerstukken I 2013/14, 33750 VI, N) te onderschrijven. Met het maatregelenpakket moet per 2018 een structurele bezuiniging van € 85,1 miljoen gerealiseerd zijn. Het pakket is gestoeld op de volgende uitgangspunten.

Vangnetfunctie

Gesubsidieerde rechtsbijstand functioneert als een vangnet voor min- en onvermogenden bij het oplossen van serieuze juridische problemen, waarbij de rechtzoekende in redelijkheid niet in staat kan worden geacht om dat probleem zelf op te lossen of zelf de kosten van rechtsbijstand voor het oplossen van het geschil te dragen. In het licht van het voorgaande wordt in de toekomst, sterker dan nu het geval is, gekeken naar de noodzaak om te komen tot de toevoeging van een advocaat.

Eigen verantwoordelijkheid

De eerste lijn stimuleert rechtzoekenden die onder de draagkrachtnormen van de Wrb vallen om hun juridische problemen en geschillen zelf op een zo laagdrempelig mogelijke manier op te lossen. Geheel in het begin van het traject van rechtsbijstandverlening wordt binnen de eerste lijn bezien of voor een rechtzoekende kan worden volstaan met rechtsbijstand door uitsluitend deze eerste lijn, of dat een advocaat toegevoegd dient te worden, bijvoorbeeld ten behoeve van een gang naar de rechter. Hiermee wordt dus een belangrijke verandering in gang gezet ten opzichte van de huidige situatie, waarbij de benadering is “toevoeging, tenzij”. In de nieuwe situatie zal de noodzaak tot toevoeging van een advocaat moeten blijken. Waar andere adequate wegen voor geschiloplossing mogelijk zijn, verdienen deze de voorkeur, onder meer om te verzekeren dat de weg naar de rechter voldoende beschikbaar blijft voor die gevallen waarin een beslissing door de rechter ook daadwerkelijk is aangewezen.

Noodzakelijkheidscriterium

Bij de beoordeling of er noodzaak bestaat om een rechtzoekende gebruik te laten maken van gesubsidieerde rechtsbijstand wordt niet alleen gekeken naar de aard en ernst van het probleem en naar de inkomens- en vermogenssituatie (de draagkracht) van de rechtzoekende, maar wordt ook gekeken of er alternatieve, laagdrempelige methoden zijn om te komen tot oplossing van het probleem of geschil. Om deze versterkte toets aan de noodzakelijkheid van gesubsidieerde rechtsbijstand in de praktijk te kunnen uitvoeren, zal een verplichte selectie aan de poort plaatsvinden. Bij die selectie door de eerstelijnsvoorziening wordt getoetst aan de volgende voorwaarden:
- de zaak moet realistisch en op juridische gronden gebaseerd zijn (de aanvraag moet niet kennelijk van elke grond ontbloot zijn);
- de aan de te verlenen rechtsbijstand verbonden kosten moeten in redelijke verhouding staan tot het belang van de zaak;
- de behartiging van de zaak kan redelijkerwijze niet aan de rechtzoekende zelf worden overgelaten, zo nodig met bijstand van anderen;
- de rechtzoekende heeft geen aanspraak op deze vormen van rechtsbijstand indien hij beschikt over het voorzien in rechtsbijstand uit andere hoofde.
Deze voorwaarden zijn constitutief, hetgeen inhoudt dat er alleen een aanspraak op deze rechtsbijstand bestaat indien aan alle voorwaarden afzonderlijk is voldaan.
Tegen een besluit genomen in het kader van de selectie aan de poort,  staan de gebruikelijke rechtsmiddelen van bezwaar en beroep open, conform de Awb. Voor een bijzondere rechtsgang, zoals gevraagd in de motie Franken (Kamerstukken I 2013/14, 33750 VI, I) ziet de regering geen aanleiding.
De uitbreiding van de taakopdracht van de eerstelijnsvoorziening vergt een kwaliteitsslag. De rechtsbijstandverlening in de eerste lijn zal in de toekomst bij veel zaken langduriger en intensiever zijn dan nu het geval is. Ook werkbelasting is in dit kader een aandachtspunt en zal, mede  indachtig de motie van de Leden Van Tongeren en Segers (Kamerstukken II 2013/14, 31753, nr. 80) gemonitord worden.

Toegang tot recht en rechter

Volgens de regering wordt de essentie van het recht op toegang niet aangetast. Met de stelselvernieuwing wordt bovendien een legitiem doel beoogd, namelijk het komen tot een gemoderniseerde inrichting van het systeem, waarbij rekening wordt gehouden met het toegenomen beroep op het stelsel en de aard van dat beroep, waarmee de nadruk wordt gelegd op een zo efficiënt mogelijke wijze van geschilbeslechting, en waarbij niet de toevoeging van een rechtsbijstandverlener maar de oplossing van het juridisch probleem of geschil voorop staat. Gelet op deze omstandigheden en het feit dat het EVRM aan lidstaten de nodige ruimte en flexibiliteit biedt bij de inrichting van een systeem van door de overheid bekostigde rechtsbijstand, waarbij een vorm van selectie van zaken is toegestaan, en niet in de weg staat aan het van tijd tot tijd herzien van het stelsel, kan de stelselvernieuwing de toets aan het EVRM doorstaan, aldus de regering.

Maatregelen

Het totale pakket behelst de volgende maatregelen, geclusterd naar onderwerp. Niet alle maatregelen worden met dit wetsvoorstel ingevoerd.
Eerste lijn
1. Versterking van de eerstelijns rechtsbijstand, inclusief selectie aan de poort op basis van een strenger noodzakelijkheidscriterium door een medewerker van de eerstelijnsvoorziening (waaronder de verhoging van het minimaal vereist financieel belang bij een zaak).
2. Het vervallen van de huidige diagnose en triage-korting op de eigen bijdrage.
3. Het vervallen van de vergoeding van administratieve kosten voor de advocatuur bij de aanvraag van een toevoeging.
4. Besparing op de uitvoeringskosten van de Raad en het Juridisch loket.
Familierecht
5. Het mogelijk maken van administratieve echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek zonder minderjarige kinderen, in te voeren bij afzonderlijk wetsvoorstel.
6. Echtscheiding op basis van gezinsinkomen.
7. Aanpassing alimentatiestelsel (aangekondigd initiatiefwetsvoorstel Van der Steur/Recourt).
Strafrecht
8. Beperking ambtshalve toevoeging verdachten.
Financiële vorderingen
9. Clawback (verhaal kosten rechtsbijstand op rechtzoekende na financieel resultaat in een zaak).
Vergoeding advocatuur
10. Generieke verlaging basisvergoeding rechtsbijstandverleners, in twee tranches.
11. Onderzoek tariefregulering.
Overig
12. Herdefiniëring van inkomenscategorieën (budget-neutrale aanpassing die geen betrekking beoogt te hebben op het bereik van het stelsel).
13. Onderzoek naar Europese stelsels van door de overheid bekostigde rechtsbijstand en het EVRM.  

Concept-Wet stelselvernieuwing rechtsbijstand en concept-MvT op: www.internetconsultatie.nl, waar tot 14-12-2014 kan worden gereageerd.

 

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 8 november 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.