Rechtspraak moet rap moderniseren. Rapportage Commissie Visitatie Gerechten 2018

Geschreven door: Redactie op

Een stagnerende modernisering, een tekort aan professionele medewerkers en financiële schaarste bedreigen de rechtspraak in Nederland. Dat constateert de Commissie Visitatie Gerechten, die het afgelopen jaar de kwaliteitszorg van de rechtspraak onderzocht.

Een stagnerende modernisering, een tekort aan professionele medewerkers en financiële schaarste bedreigen de rechtspraak in Nederland. Dat constateert de Commissie Visitatie Gerechten, die het afgelopen jaar de kwaliteitszorg van de rechtspraak onderzocht.

Tempo en aard van de veranderingen die de rechtspraak probeert door te voeren zijn ontoereikend om het vertrouwen van de samenleving in de rechtspraak in de toekomst te kunnen waarborgen. Als de rechtspraak niet in staat is om de komende jaren in rap tempo te moderniseren, bestaat de kans dat er van buiten wordt ingegrepen. ‘Een breed gedragen visie, een heldere toedeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden en een omgevingsgerichte cultuur zijn dringend nodig om de rechtspraak toekomstbestendig te maken’, aldus de voorzitter van de Commissie Visitatie Gerechten 2018, Joyce Sylvester.

Tekortkomingen

Rechters, medewerkers en rechtbankbesturen werken dagelijks met veel toewijding aan deskundige en toegankelijke rechtspraak. De Nederlandse rechtspraak is door deze inzet nog steeds een van de beste ter wereld. Maar het ambt van rechter zal aan gezag inboeten als de huidige tekortkomingen voortduren, constateert de commissie.

Het achterblijven van digitalisering van de interne processen, deels het gevolg van het falen van het innovatieprogramma KEI, is exemplarisch voor het stagnerende moderniseringsproces van de rechtspraak. Het is samen met de personele krapte één van de oorzaken waarom rechtszaken onnodig lang duren en de toegankelijkheid van de rechtspraak voor rechtzoekenden afneemt.

Problemen

De commissie constateert drie problemen:
1. De personele en financiële krapte legt zoveel druk op medewerkers dat zij geen kans meer zien om aandacht te geven aan broodnodige transformatie en innovatie van de rechtspraak. Tekort aan rechters en ondersteunend personeel is structureel, diversiteit ontbreekt, doorlooptijden van rechtszaken worden niet korter en de werkdruk blijft zo hoog dat overwerk normaal is.

2. Op bestuurlijk niveau is er geen helderheid. Er is geen heldere, breed herkenbare visie op de toekomst van de rechtspraak. Hoe taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn verdeeld tussen de gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak is voor veel betrokkenen onduidelijk. Van de Raad voor de rechtspraak wordt verwacht dat deze als verbindend boegbeeld en belangenbehartiger optreedt. Maar rechters en medewerkers van de gerechten ervaren de Raad veeleer als een verlengstuk van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, dat zich hoofdzakelijk richt op het beheersen van de kosten van de rechtspraak. Het roept de vraag op of dit wel past bij de publieke waarden die de rechtspraak moet dienen.

3. Maar ook binnen de gerechten zelf is werk aan de winkel. De commissie mist voldoende kritische (zelf)reflectie, omgevingsbewustzijn, samenwerking en uitwisseling bij de professionals in de gerechten. ‘Eigenaarschap’ voor het grotere geheel ontbreekt vaak bij medewerkers. Dat belemmert het gezamenlijk werken aan kwaliteitsverbetering.

Aanbevelingen

De commissie doet de Raad een aantal aanbevelingen. De rechtspraak moet in de komende jaren in staat worden gesteld om in rap tempo te moderniseren. De commissie beveelt aan te zorgen voor voldoende capaciteit en passende competenties om de reeds gestarte kwaliteitsprogramma’s te realiseren. Ook: verbeter daartoe onder meer de strategische personeelsplanning. Het huidige bekostigingssysteem van de rechtspraak is inmiddels in onderzoek om herzien te worden. Maar de commissie beveelt aan om reeds separaat financiering van de kwaliteitszorg, het veranderproces en de noodzakelijke innovatieprogramma’s te organiseren, zodanig dat het primaire proces daardoor niet belast wordt. Tevens beveelt de commissie aan te zorgen voor een heldere visie op organisatie en toekomst, en dat voor iedereen duidelijk vast te leggen. Zorg daarnaast voor gezaghebbend leiderschap en bestuurlijke regie op het proces van modernisering en verandering, zowel binnen de gerechten als tussen de gerechten en gerechtsoverstijgend.

De Commissie Visitatie Gerechten

Eens in de vier jaar stelt de Raad voor de rechtspraak een visitatiecommissie samen met als doel de staat van de kwaliteitszorg binnen de rechtspraak te onderzoeken. De Commissie Visitatie Gerechten 2018 bezocht het afgelopen jaar de rechtbanken, de bijzondere colleges en de hoven. Ze onderzocht diverse aspecten van de kwaliteitszorg in de rechtspraak en sprak daartoe intensief met gerechtsbesturen, rechters, juridisch ondersteunend personeel en niet-juridisch personeel. De Commissie Visitatie Gerechten 2018 begon haar werk onder voorzitterschap van mevrouw drs. Femke Halsema. Na haar benoeming tot burgemeester van Amsterdam droeg zij de voorzittershamer over aan mevrouw dr. Joyce Sylvester. De commissie bestaat naast de voorzitter uit 14 leden, deels werkzaam in de rechtspraak, deels daarbuiten. De commissie vervult haar werkzaam-heden en doet haar rapportage in volledige onafhankelijkheid.

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 26 maart 2019

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Caroline Raat schreef op :
Ik verwijs graag naar dit artikel, met links naar andere publicaties over dit onderwerp:
http://www.riskcompliance.nl/news/rechtspraak-de …
Uit klassieke theorieën over overbelaste ‘street level bureaucracies’ blijkt wel dat favoritisme (‘hard gaan lopen voor een enkele zaak/cliënt’) en dus verwaarlozen van andere zaken (mooi klusjes voor onze (hbo)-student) plaatsvinden. Veel juridische taken komen bij de administratie te liggen, die daarop ook al niet is ingericht. Het probleem wordt verschoven naar de zwakste plek. En juist administratie is zo belangrijk: goede, efficiënte dossiervorming, kennismanagement (niet hetzelfde als jurisprudentielunches), geen rammelende karretjes met vrachten dossiers, maar digitale oplossingen. Goede ondersteuning, die zelf goed wordt ondersteund en beloond. Dat gaat de rechter heel erg veel tijd schelen, en vermindert de kans dat hij belangrijke stukken heeft gemist omdat die – door gebrek aan goede dossiervorming – onderop de stapel zijn beland.

Daarbij zou de olifant in de kamer moeten worden benoemd: bias, een bekend fenomeen in de psychologie. Een onbewust intredend proces van shortcuts: wat je als eerste leest, blijft hangen. Als een bekende iets stelt, geloof je dat eerder, als een betrouwbaar geachte partij iets stelt, ook. Rechters en gerechtsmedewerkers gaan er blind van uit dat ‘wat de overheid schrijft’, wel zal kloppen. En dan treedt gemakzucht op: niet meer lezen van het hele dossier, niet meer alle feiten wegen. Ook niet door de griffier, die niet is getraind op onafhankelijkheid.

Daarbij komt dat juristen weliswaar het nodige weten van het recht, maar recht gaat niet over waarheid. Waarheidsvinding (feitenonderzoek, deskundigenonderzoek) is geen werk van juristen, maar van andere professionals: artsen, accountants, milieu-experts, etc. Rechters komen, als zij de zaak op de gemakkelijke manier willen afdoen – en dat moeten zij wel wegens tijdgebrek – niet verder dan “niet is gebleken dat…”. Een niet-bevredigende uitkomst voor de verliezende partij en de nekslag voor het vertrouwen. Rechtspraak is de sluitsteen van de rechtsstaat. Ga daaraan morrelen en het huis verkrot.
Transparantie over wat er gebeurt, is absoluut noodzakelijk. Welke rechters geven er (via BV's) les aan advocaten? In wiens tijd? Hoe veel tijd mogen rechter en griffier per zaak besteden? Wat gebeurt er als zij de deadline niet halen? Zijn de rechters op de zaak wel gespecialiseerd in het vakgebied? En zo nee, is dat dan niet nodig? Als er iets mis gaat (ook al is dat niet meer te herstellen), erken dat dan in plaats van je te hullen in magistratelijk stilzwijgen. Rechtzoekenden kunnen heel wat hebben, zelfs 'ongelijk', maar geen 'gevoel van onrecht'.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.