‘Rechtshulp gemist?’

Geschreven door: Redactie op

Het WODC heeft onderzoek gedaan naar het niet-gebruik van rechtshulp door mensen die wel aan de criteria voor gesubsidieerde rechtsbijstand voldoen. De Algemene Rekenkamer verzocht de Minister van VenJ om inzicht te geven in de redenen van dit niet-gebruik door mensen die rechtshulp eigenlijk goed hadden kunnen gebruiken. 

De vraag van de Rekenkamer is door het WODC verbreed. Ten eerste is het gebruik van rechtshulp onder alle inkomensgroepen in kaart gebracht. Ten tweede kunnen ook anderen dan (gesubsidieerde) advocaten rechtshulp leveren, daarom zijn verschillende vormen van rechtshulp onderscheiden. Ten derde is het al of niet gebruik van (buiten)gerechtelijke procedures onderzocht.

Vanuit de literatuur wordt verondersteld dat niet-gebruik kan samenhangen met bepaalde kenmerken van de rechtzoekende, zoals het beschikken over economische en sociaalpsychologische hulpbronnen. Daarnaast wordt het gebruik van hulp in verband gebracht met bepaalde kenmerken van het probleem (type, financieel belang, ernst, complexiteit) en de tegenpartij (particulier, bedrijf of overheid). Om meer inzicht te krijgen in de factoren die samenhangen met het al of niet gebruik van rechtshulp en procedures, is in de onderhavige studie onderzocht in hoeverre het gebruik van rechtshulp en procedures samenhangt met bovenstaande probleem-, respondent- en tegenpartijkenmerken.


Het onderzoek

De gegevens in het onderzoek zijn gebaseerd op de probleemoplossingsenquête van de Geschilbeslechtingsdelta 2014 (nog te verschijnen). De gegevens hebben betrekking op 1.928 respondenten van 18 jaar en ouder die in de periode mei 2009 tot en met mei 2014 een probleem hebben gehad.


Gebruik en niet-gebruik

Ongeveer 63% van de respondenten heeft bij de aanpak van het probleem geen rechtshulpverlener geraadpleegd, 37% dus wel. Ongeveer 12% van alle respondenten met een probleem heeft een advocaat geraadpleegd, 11% een rechtsbijstandsverzekeraar en 5% Het Juridisch Loket.

Ongeveer 25% van alle respondenten heeft een bepaalde rechtshulpverlener overwogen of geprobeerd in te schakelen, zonder dat contact tot stand is gekomen. In 5% van de gevallen gaat het om een rechtsbijstandsverzekeraar en in 4% om een advocaat. Uiteindelijk was 4% van de respondenten betrokken bij een gerechtelijke procedure en 11% bij een buitengerechtelijke procedure.

Bovengenoemde percentages gelden in ongeveer gelijke mate voor wel of niet Wrbgerechtigden.

Het wel of niet gebruiken van rechtshulp in het algemeen – en advocaten in het bijzonder – hangt vooral samen met probleemkenmerken, zoals type en ernst, en vrijwel niet met achtergrondkenmerken van burgers. Bij rechtsbijstandsverzekeringen zijn er wel verschillen in de mate waarin men een dergelijke verzekering heeft maar als ze een polis hebben, dan doen ze er in ongeveer gelijke mate een beroep op.


Redenen niet-gebruik

Indien respondenten a) geen actie hebben ondernomen, b) een specifieke rechtshulpverlener hebben overwogen, maar niet geraadpleegd, of c) geen juridische procedure zijn gestart, is gevraagd waarom ze dit niet hebben gedaan. Bij al deze drie stappen blijkt dat de grootste groep afziet van die aanpak omdat het valt in de categorieën ‘het probleem is opgelost’, ‘niet de moeite waard’. Te hoge kosten worden niet vaak genoemd door respondenten die geen actie hebben ondernomen (4%) of geen procedure zijn gestart (8%), maar spelen wel vaker een rol bij het niet inschakelen van een advocaat. Bijna de helft van de respondenten die een advocaat heeft overwogen, maar uiteindelijk niet heeft ingeschakeld, heeft dit gedaan vanwege de kosten. Ook als specifiek wordt gekeken naar de onopgeloste problemen die ernstig worden gevonden en waarvan het financieel belang boven de drempelwaarde voor gesubsidieerde rechtsbijstand ligt (€250 of €500), ziet ongeveer de helft van de respondenten af van een advocaat vanwege de kosten.

‘Kost te veel tijd en moeite’ zou kunnen duiden op een te complex rechtsbestel. Deze reden wordt door 10 tot 15% van de respondenten genoemd. Verder noemt 5 tot 11% van de niet-gebruikers sociaalpsychologische drempels, zoals ‘wist niet hoe dat aan te pakken’.


Resultaten

Als burgers die geen gebruik hebben gemaakt van rechtshulp en/of een procedure minder positieve resultaten behalen dan burgers die wel gebruik hebben gemaakt van rechtshulp en/of een procedure, kan het niet-gebruik nadelig zijn geweest.

Ongeveer 68% van alle respondenten heeft zijn of haar hoofddoel geheel of gedeeltelijk bereikt. Van alle problemen is 79% opgelost of beëindigd. Van de overeenstemmingen is 77% als rechtvaardig ervaren en van de beslissingen door een onafhankelijke derde in een procedure 72%. In 88% van die overeenkomsten of beslissingen waaruit een (financiële of andere) verplichting of afspraak voortvloeide, is deels of geheel sprake van nakoming. Uit het onderzoek komt naar voren dat er ofwel geen verschillen zijn tussen gebruikers en niet-gebruikers in de resultaten die ze behalen, ofwel dat de gebruikers juist minder vaak positieve resultaten bereiken dan de niet-gebruikers. In termen van zowel het bereiken van het hoofddoel, het beëindigen/oplossen van het probleem, de ervaren rechtvaardigheid van beslissingen door onafhankelijke derden als van het voortduren van het probleem, zijn geen duidelijke verschillen gevonden tussen gebruikers en niet-gebruikers van rechtshulp of procedures, ofwel konden de verschillen (weg)verklaard worden door andere (veelal probleem)kenmerken. Verschillen tussen gebruikers en niet-gebruikers blijven, na controle van vooral probleemkenmerken, wel bestaan bij de nakoming van de overeenkomst of beslissing
en de ervaren rechtvaardigheid van de overeenkomst. Bij rechtshulpgebruikers en degenen die betrokken waren bij een gerechtelijke procedure worden afspraken/beslissingen minder goed nagekomen dan bij de niet-gebruikers. Tevens vinden degenen die een advocaat hebben ingeschakeld de bereikte overeenstemming met de andere partij minder vaak rechtvaardig dan degenen die er geen hebben ingeschakeld.

Deze uitkomsten laten zien dat niet-gebruikers van rechtshulp even vaak als wel-gebruikers goede of zelfs betere resultaten boeken, ook als probleemkenmerken verdisconteerd worden.  


Het onderzoek ‘Rechtshulp gemist?’ is te vinden op wodc.nl.

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 8 september 2015

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.