'Recht op eerlijk proces hoort in Grondwet'

Geschreven door: Redactie op

Het recht op een eerlijk proces hoort in de Grondwet te staan, omdat dit recht een belangrijke pijler is van de democratische rechtsstaat. Echte meerwaarde krijgt de bepaling pas als het verbod op toetsing van wetten door rechters aan de Grondwet wordt afgeschaft.

Dit schrijft de Raad voor de rechtspraak in zijn wetgevingsadvies over het wetsvoorstel dat het recht op een eerlijk proces in de Grondwet wil vastleggen. De Minister van Binnenlandse Zaken geeft met dit wetsvoorstel gehoor aan de in 2012 door de Eerste Kamer aangenomen motie ‘Lokin-Sassen’. De senaat reageerde hiermee op een advies van de Staatscommissie Grondwet uit 2010. Volgens deze commissie moeten het recht op een eerlijk proces en toegang tot de rechter om twee redenen in de Grondwet komen: deze rechten staan er nu niet in en in de internationale verdragen zijn deze grondrechten onvoldoende vastgelegd.

Toetsing

In de Grondwet zijn de grondrechten en organisatiestructuur van de staat vastgelegd. Anders dan in veel andere democratieën, kan de Nederlandse rechter wetten niet toetsen aan de Grondwet. De gedachte hierachter is dat het parlement bij het aannemen van nieuwe wetten waarborgt dat grondrechten niet in het geding zijn. Rechters mogen wetten wel toetsen aan internationale verdragen, waarin veelal dezelfde grondrechten zijn neergelegd als in de Grondwet.

Groot nadeel van wetten alleen aan internationale verdragen mogen toetsen, is dat de Nederlandse rechter een schending van een grondrecht alleen buiten toepassing kan laten in een zaak die aan hem is voorgelegd. Stel bijvoorbeeld dat het parlement een wet zou aannemen die onvoldoende respect toont voor religieuze minderheden. De rechter kan de overheid dan alleen corrigeren door haar te houden aan de verdragen die met andere landen zijn gesloten en waarin dezelfde grondrechten zijn vastgelegd als in de Nederlandse Grondwet. Een garantie dat de betreffende wet dan ook wordt ingetrokken of aangepast is er niet. Momenteel is echter ook het wetsvoorstel Taverne (Kamerstukken 33 359) aanhangig dat ook deze toetsing aan banden wil leggen. Als er wél direct aan de Grondwet mag worden getoetst, kan worden voorkomen dat door wetgeving rechten en zeggenschap van burgers sluipenderwijs worden aangetast.

Relikwie

Frits Bakker en Kees Sterk, de twee rechterlijk leden van de Raad voor de rechtspraak, pleitten al eerder dit jaar in een opiniestuk voor opheffing van het toetsingsverbod. Zij stelden toen voor om als geschenk aan de Nederlandse bevolking ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van het koninkrijk, het toetsingsverbod op te heffen. Volgens Bakker en Sterk gaat het hier om een “relikwie uit 1848 waarvan de betekenis allang is achterhaald”.

Het schrappen van het verbod in de Grondwet op toetsing van wetten hoeft niet lang te duren. De vorige Tweede en Eerste Kamer aanvaardden al het wetsvoorstel hiertoe van het toenmalige Kamerlid Halsema (GroenLinks) in eerste lezing.

Bron: www.rechtspraak.nl

 

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 29 december 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Als het toetsingsverbod wordt opgeheven zal de Grondwet ook grondig moeten worden aangepast, want in veel gevallen geeft die het Parlement de vrijheid om grondrechten nader in te vullen. Dat was begrijpelijk anno 1848, toen onze Grondwet geschreven werd, want toen wilde Thorbecke allereerst het centrum van de macht verplaatsen va de koning naar het Parlement.
Toetsing aan de Grondwet betekent dat het Parlement wordt gecontroleerd door de rechter. Dat ligt in Nederland politiek niet lekker. Vooral in VVD kringen gaat men uit van het "primaat van de politiek": het Parlement zou altijd gelijk hebben omdat het democratische gelegitimeerd is, in tegenstelling tot de rechterlijke macht.
Dit is echter een akelig misverstand. De geschiedenis toont aan dat democratieën volstrekt onrechtmatige beslissingen kunnen nemen. In landen die wel constitutionele toetsing kennen, al dan niet met een apart gerecht, is dit ook volstrekt aanvaard (denk aan Duitsland en de VS). Het Bundesverfassungsgericht keurt wel wetten af, maar laat het aan het Parlement over om desgewenst met een betere wet te komen, bijv. als een wet discriminerend is. Dat heet Parlamantsvorbehalt.
Uit VVD kringen komen juist voorstellen om ook toetsing aan internationale verdragen te verbieden, met het argument dat het Parlement dat ook heel goed zelf kan doen. Onzin, want het gaat hier niet om de toetsing van abstracte regels, maar om de vraag of een bepaalde regel onder specifieke omstandigheden moet wijken voor een andere regel. De omstandigheden van het geval zijn beslissend.
Maar er gloort hoop, want recentelijk bepleitten verschillende fracties voor een verbod om te onzent sharia-wetgeving in te voeren. Dat is een novum, want dan worden voor het eerst regels gesteld voor de wetgever. Als het Parlement toch sharia-wetten zou aannemen, dan moet daar dan tegen kunnen worden opgetreden. En dat zal dan wel moeten door toetsing van wetten aan de grondwet.
Dat het familierecht in bepaalde gevallen al lang sharia-regels erkent is dan nog een aparte puzzel. Een Marokkaan (een Marokkaanse Marokkaan, geen Nederlandse) die zijn vrouw verstoten heeft, naar Nederland komt en daar hertrouwt kun je bezwaarlijk vervolgen voor bigamie.

Ik heb colleges Duits staatsrecht gelopen in München, en als je hoort hoe zorgvuldig dat recht is georganiseerd dan schaam je je bijna voor het Nederlandse staatsrecht. De Duitsers zijn door schade en schande wijs geworden. De Grondwet van Weimar was prachtig, maar verhinderde niet de opkomst van de nazi's. Dus werd in 1949 hun huidige grondwet extra zorgvuldig opgezet.
Vooral interessant is hoe het Bundesverfassungsgericht is ingericht. Rechters zitten daar voor 12 jaar in en kunnen niet herkozen worden (dus ze hoeven zich niet populair te maken). De helft van de rechters is carrière-rechter, de andere helft juridisch geschoold ex-politicus.
Wat leken altijd verbaast is dat de ex-politici menigmaal tegen hun politieke overtuiging in stemmen. Dat komt doordat zij in de rol van professionele rechters het geldend recht voorrang geve boven hun politieke overtuiging. en zo hoort het ook.
Hetzelfde gebeurt trouwens in het U.S. Supreme Court. De rechters in dit gerecht worden voor het leven benoemd, en dat is dan ook heel letterlijk. Soms zitten ze er tot ver over de tachtig. Successievelijk presidenten benoemen politieke geestverwanten, maar opnieuw blijkt een professionele rechter die bijv. door een Republikeinse president is benoemd in rechte niet per se Republiekeinse standpunten te verdedigen. En doordat deze rechters zo lang doorgaan zijn er velen die door de voor-vorige president benoemd zijn. Het gaat daar trouwens ook wel eens foud, namelijk als een politieke vraag aan dit gerecht wordt voorgelegd. Typisch voorbeeld: abortus. De politiek komt daar niet uit - dan maar de rechter. Dat is verkeerd.
Het zou trouwens een zegen zijn als de Grondwet het kabinet af en toe de mogelijkheid zou geven te zeggen: daar gaan wij niet over.
In het oog springend voorbeeld is de ministeriële verantwoordelijkheid voor de daden van de Koning. Ooit bedoeld om hem te verbieden eigenmachtig beleidsbeslissingen te nemen, niet een voorwendsel om de Minister-President te sarren als de Koning iets te persoonlijks zegt. De Koning moet zijn vrijheid van meningsuiting terug! Rutte heeft wel eens gezegd dat hij dan nog veel vaker de Koning zou moeten verdedigen in het Parlement.
Maar warom niet het voorbeeld gevolgd van de Duitse Bondspresident? Daar geldt de regel at de Kanzler(in) en de Präsident "sich gengenseitig nicht kommentieren": de president onthoudt zich van (direct) commentaar op het beleid van de regering, en de Kanzler(in) is niet verantwoordelijk voor de uitspraken van de Präsident.
En als WA dan rare dingen gaat zeggen? Dat zal hij dan zelf moeten bekopen met een verlies aan populariteit. In elk geval moeten we ervan af dat kersttoespraken een evenwichtsoefening worden om Wilders niet te tarten. Zelfs zijn prijzende woorden dat de eerste toespraak van WA een "verademing" was na de toespraken van Beatrix vind ik onsmakelijk. Het is ook van tweeën één: ofwel de Koning leest een verhaal voor van de Minister-President, net als bij de troonrede, of hij houdt een persoonlijk verhaal. Een kersttoespraak is natuurlijk logischerwijze het laatste, maar dan moet doe ook een persoonlijke toets mogen hebben.

Het bizarre is dat (rechtse) partijen die mond vol hebben van de "rechtsstaat" juist het minste op hebben met de klassieke rechtsstaat met gescheiden machten. Zij bereikten dat het OM al niet meer helemaal onafhankelijk is, en sommigen zouden ook de rechters minder speelruimte willen geven, kennelijk onwetend dat de gedachte van "la bouche de la loi" eenwen gelden al onbruikbaar werd bevonden.
a.zecha schreef op :
Een “rechtsstaat”, die zich daar en boven als “democratisch” etaleert, behoort inderdaad over een onafhankelijke rechterlijke staatsmacht te beschikken die wet- en regelgeving, handelingen en activiteiten van de staat aan de Grondwet kunnen toetsen.
Politieke partijen die een totalitaire en/of een soevereine staatsmacht nastreven zullen dit vanzelf sprekend verhinderen.

Talloze nationale wetten, AMvB’s en regels hebben sinds 1940 sluipend de macht van de partij politiek en mega kapitaalkrachtigen vergroot ten koste van individuele mensen- , burger- en kinderrechten en onafhankelijke democratische rechtspraak.

Indien het recht op een eerlijk proces in onze nationale grondwet komt is het op zijn Angelsaksisch gezegd slechts “window dressing”.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.