Gemeenten mogen experimenteren met lokale regels

Geschreven door: Redactie op

Een aantal gemeenten krijgt ruimte om tijdelijk te experimenteren met alternatieve regels of met wetten tijdelijk buiten werking te stellen als bestaande wet- en regelgeving onvoldoende ruimte bieden voor innovatieve werkwijzen. Doel is onder andere om nieuwe manieren van samenwerking met burgers mogelijk te maken. Minister Plasterk van BZK komt daartoe met een Experimentenwet. Dit is een van de voorstellen in de Agenda Lokale Democratie.

In de Agenda Lokale Democratie worden een reeks voorstellen gedaan om de lokale democratie toekomstbestendig te maken. Vanuit de samenleving en in het bijzonder gemeenten komen met regelmaat signalen dat bepaalde wettelijke regels als belemmerend worden ervaren. Dit leidt tot een oproep om flexibeler om te gaan met wet- en regelgeving en zodoende te komen tot nieuwe, verbeterde vormen van publieke taakuitvoering. Dit geldt zowel voor sectorale wetten als voor organieke wetten, zoals de Gemeentewet en de Wet gemeenschappelijke regelingen.

Gemeentelijke belastingen

Zo wordt vanuit de gemeenten al jaren gevraagd om uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. De decentralisaties hebben deze roep versterkt. Als de gemeente meer taken krijgt, zo is de redenering, kan de afweging tussen meer of minder inkomsten en meer of minder gemeentelijke uitgaven ook meer bij de gemeenten komen te liggen.

Het kabinet onderschrijft de gedachte dat een verruiming van het lokale belastinggebied past bij de verruiming van het gemeentelijke takenpakket. Daarnaast biedt uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied kansen om de betrokkenheid van de burger bij de lokale politiek te vergroten en daarmee voor de versteking van de lokale democratie.

Participatie

Veel burgers nemen zelf initiatieven op lokaal niveau. Om burgers ook een formeel recht op participatie te geven, moet bevorderd worden dat zogeheten buurtrechten worden verankerd in lokale regelgeving en onderzocht worden of nationale regelgeving wenselijk is. Enkele gemeenten zijn al gestart met de ontwikkeling van deze rechten, zoals het recht van een buurtcollectief om mee te doen in aanbestedingen, het recht om als eerste te mogen bieden op land of vastgoed dat te koop komt in de buurt, of het recht om een plan voor buurtontwikkeling te maken.

Verder komt er steun voor kleinschalige burgerinitiatieven die overal in het land plaatsvinden, zoals de G1000. Vier universiteiten gaan onderzoek verrichten naar de effecten van de verschillende G-1000 burgertoppen die plaatsvinden in Nederland. Daarbij komen burgers via een deliberatief proces tot concrete voorstellen voor de toekomst van hun gemeente, bijvoorbeeld op het terrein van zorg, energievoorziening en bibliotheken.

Benoeming burgemeester

De discussie over de aanstellingswijze van de burgemeester is al vaak gevoerd, zonder dat dit daadwerkelijk heeft geleid tot aanpassingen. Het deconstitutionaliseren van de aanstellingswijze van de burgemeester is onderdeel van het regeerakkoord. Ter uitvoering daarvan steunt het kabinet het initiatiefvoorstel van het lid Schouw inzake de deconstitutionalisering van de Kroonbenoeming van de burgemeester en de commissaris van de Koning. Gelet op de noodzakelijke procedures bij grondwetwijzigingen, zal pas in een volgende kabinetsperiode de vraag aan de orde zijn op welke manier de aanstelling van de burgemeester tot stand komt. Hierbij zijn drie hoofdvarianten:  handhaving van de Kroonbenoeming, invoering van een door de raad benoemde burgemeester of invoering van een door de bevolking gekozen burgemeester, waarbinnen verschillende modaliteiten denkbaar zijn. Wat zij met elkaar gemeen hebben, is dat zij allen van invloed zijn op de onderlinge verhoudingen in het gemeentebestuur, alsook op de positie, rol en taken van de burgemeester en op het functioneren van de lokale democratie. Met het oog op een goede voorbereiding van de besluitvorming zullen in 2015 de hierboven genoemde hoofdvarianten nader worden uitgewerkt in een aparte notitie, mede in het licht van de gewenste versterking van de lokale democratie.

Informatievoorziening

Gemeenten kunnen de betrokkenheid van burgers ook vergroten door zelf de informatiepositie van hun inwoners te versterken door actief en veel meer dan nu het geval is informatie beschikbaar te stellen over beleids- en besluitvormingsprocessen. Gemeenten kunnen hierbij ook aangeven op welke momenten en op welke manier inwoners hier een rol in kunnen spelen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het openbaar maken van een participatie-agenda of van het stemgedrag van raadsleden, zodat transparant wordt voor kiezers hoe hun vertegenwoordigers in de raad gehandeld hebben. In 2015 zal, in samenwerking met de VNG, een aantal gemeenten worden gezocht dat de ambitie heeft om meer informatie actief openbaar te maken. Deze gemeenten zullen vervolgens actief worden ondersteund via het Leer- en expertisepunt Open Overheid. Een bijzondere informatiecategorie betreft financiële data. Actieve openbaarmaking hiervan kan bijdragen aan het vergroten van de burgerparticipatie, betere verantwoording van de overheidsuitgaven en de ontwikkeling van nieuwe toepassingen. Overheidsbegrotingen- en uitgaven worden al steeds vaker breed beschikbaar gemaakt, zoals de miljoenennota en de rijksbegroting. Via de Open State Foundation worden nu voor gemeenten, provincies en waterschappen begrotingsdata en ook subsidie-informatie openbaar gemaakt.

Vitale democratie

Met deze voorstellen doet minister Plasterk een aanzet voor een brede discussie over een vitale lokale democratie.  

De Agenda Lokale Democratie is als bijlage te vinden bij Kamerstukken II, 34 000 VII, nr. 36.

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 28 januari 2015

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.