Decentralisaties in sociale domein vragen om groot onderhoud aan stelsel van rechtsbescherming

Geschreven door: Redactie op

Een jaar na de invoering van de decentralisaties in het sociale domein worden structurele zwaktes zichtbaar die moeten worden gecorrigeerd. De rechter kan daarbij behulpzaam zijn. Ook moet er een (collectieve) klachtenprocedure komen over de schending van sociale grondrechten bij het College voor de rechten van de mens. Dat is de conclusie van vier Groningse rechtswetenschappers van de faculteit Rechtsgeleerdheid van de Rijksuniversiteit Groningen in het onderzoeksrapport voor Instituut Gak dat op 11 mei is uitgebracht.

 

Nederlandse gemeenten hebben meer vrijheid gekregen om zelf beleid te ontwikkelen bij de maatschappelijke ondersteuning en de sociale bijstand. Ook heeft de gemeente meer vrijheid gekregen te bepalen wat voor zorg en ondersteuning wordt verstrekt aan de individuele burger (maatwerk). Onderzoekers, mr. Aline Klingenberg, prof. mr. dr. Solke Munneke, mr. dr. Albertjan Tollenaar en prof. dr. Gijsbert Vonk, zijn nagegaan welke gevolgen deze veranderingen hebben voor het functioneren van de rechtsstaat.
 

Knelpunten
Daarbij zijn nogal wat knelpunten geconstateerd. In de eerste plaats is de rechtsbetrekking tussen de burger en de overheid verslechterd. Die zou informeler en laagdrempeliger moeten worden, maar in de praktijk wordt deze verandering vooral ingezet om met minder juridische weerstand bezuinigingen te kunnen doorvoeren. Vanuit het perspectief van de burger is dat geen verbetering. Zo is de gemeente Amsterdam van oordeel dat burgers niet naar de bestuursrechter kunnen bij geschillen over het aantal uren huishoudelijke hulp. In de tweede plaats treden verschillen op tussen gemeenten die ook binnen de gedecentraliseerde eenheidsstaat niet goed zijn uit te leggen. Dit komt doordat ze niets te maken hebben met regionale bijzonderheden of met bewuste politieke keuzes op lokaal niveau. Dergelijke verschillen, zoals die zich onder meer voordoen bij de heffing van eigen bijdragen voor de zorg, worden als onrechtvaardig beschouwd daar ze letterlijk onvoldoende zijn te rechtvaardigen. In de derde plaats blijkt dat de privacybescherming bij de gemeenten onder de maat is, zonder dat het Rijk eenduidige richtlijnen geeft hoe gemeenten deze situatie kunnen verbeteren. En ten slotte bestaat het risico dat gemeentelijke voorzieningen verdwijnen als gevolg van interne concurrentie tussen allerlei beleidsdoelen. Deze knelpunten treffen juist degenen die het minst makkelijk meekomen in het leven, zoals jongeren met gedragsproblemen, daklozen, gehandicapten, drop-outs, verslaafden en langdurig bijstandsgerechtigden.
 

Meer bevoegdheden rechter
Om de knelpunten te helpen bestrijden moet de rechter meer bevoegdheden krijgen om handelen van de gemeenten te toetsen. Een uitbreiding van de rechtsbescherming geeft een tegensignaal af aan het hedendaagse sociale beleid dat voortdurend op zoek is naar een verzwakking van de rechtspositie van de burger. Verder zijn de onderzoekers voorstander van een (collectieve) klachtenprocedure over de schending van sociale grondrechten bij het College voor de rechten van de mens. Een dergelijke procedure kan functioneren als een geschikt alarmsysteem voor een tekortschietend gemeentelijk sociaal beleid, waar het Rijk wat betreft het (financieel) toezicht de teugels wil laten vieren. Ten slotte moet de rechter verschillen in uitvoering tussen gemeenten kritisch beoordelen. Waar feitelijk sprake is van landelijk beleid dat door allerlei instrumenten wordt afgedwongen en onderlinge verschillen bij de uitvoering van dit beleid hooguit toevallig tot stand komen, is er voor de rechter aanleiding om in te grijpen.

 

 

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 13 mei 2016

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.