Betere bescherming grondrechten nodig in bestuursrecht

Geschreven door: Redactie op

De bestuursrechter moet nadrukkelijker een rol krijgen bij de toetsing van overheidsoptreden dat inbreekt op de grondrechten van burgers. Dat concludeert een werkgroep van wetenschappers en rechters op basis van uitgebreid onderzoek. De onderzoekers signaleren een wildgroei van bestuursambten die tot handhaven en straffen bevoegd zijn. Dat vraagt om een betere bescherming van de grondrechten in het bestuursrecht, aldus de werkgroep.

En daarbij hoort ook een onafhankelijke rechterlijke toetsing vooraf. Het rapport is ontstaan uit de behoefte van rechters aan oriëntatie bij hun eigen taak, te weten het bieden van rechtsbescherming wanneer overheidsbevoegdheden ingrijpen in de vrijheidssfeer van de burger. Deze rechters onderkennen het belang van hun taakopvatting nu bestuurlijk handhavend optreden steeds meer nadruk en
scherpte krijgt.

Dit bestuurlijk handhavend optreden vindt plaats onder verantwoordelijkheid van politieke ambtsdragers. Is vanuit de politieke optiek een toetsende en mogelijk corrigerende rol van de rechtspraak niet hinderlijk? Wagen de rechters zich hiermee niet teveel op het speelveld van de democratische gelegitimeerde bestuurders, ten koste van het evenwicht in de trias politica? Maar de toetsing waarvoor dit onderzoek een handreiking biedt betreft niet de politieke afweging inzake beleidsdoelen maar de concrete conflictsituaties die zich bij de uitvoering van beleid kunnen voordoen. Bovendien is het opdragen van rechtsbescherming – onder
meer inzake fundamentele rechten – aan de rechtspraak wel degelijk politiek gelegitimeerd is, zowel door onze grondwet als door de wetten waarin het beroep op de rechter is geregeld. Met preventief fouilleren, toezicht door het afleggen van huisbezoeken, het weigeren van vergunningen op basis van de Wet Bibob krijgen bestuursorganen zoals gemeenten steeds meer bevoegdheden die soms diep ingrijpen op de grondrechten van burgers. Er is dan ook geen reden voor de rechter om in zijn uitspraak aan te kondigen, dat hij ‘terughoudend’ zal toetsen. Zo’n zelfmarginalisering kan bevreemding oproepen bij de justitiabele die processuele gelijkheid verwacht, maar is ook overbodig. Een toetsing vooraf op het inperken van grondrechten door een onafhankelijke rechter zou op zijn plaats zijn. Ook in het strafrecht zorgen de rechter-commissaris en de Raadkamer al tijdens het opsporingsonderzoek voor die toetsing. Het bestuursrecht kent echter voornamelijk toetsing achteraf. Dat vinden de onderzoekers onvoldoende, nu bestuurders steeds meer mogelijkheden krijgen om zelf ingrijpende sancties op te leggen.

EVRM

Het onderzoek brengt in kaart welke eisen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens stelt aan overheidsoptreden en hoe zich dat verhoudt tot de Nederlandse praktijk. De conclusie is dat Nederland strikt genomen aan de eisen voldoet, maar dat de bestuurswetgever scherp aan de EVRM-wind zeilt.

Zuinige wetgever

De onafhankelijke rechter speelt van oudsher een centrale rol bij de bescherming van grondrechten van burgers. Dat is een groot goed, maar wel een goed dat onder druk staat. Om de burgerrechten te kunnen beschermen, vinden de onderzoekers het wenselijk dat rechters bij ingrijpende bestuursrechtelijke maatregelen preventief moeten kunnen toetsen.

Het onderzoek ‘Adequate rechtsbescherming bij grondrechtenbeperkend overheidsingrijpen - Studie naar aanleiding van de agenda voor de rechtspraak’ is uitgevoerd door T. Barkhuysen, M.L. van Emmerik, B.J. van Ettekoven, V. Mul, R. Stijnen en M.F.J.M. de Werd en is uitgegeven door Kluwer.

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 27 oktober 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

a.zecha schreef op :
De inleidende eerst zin van dit artikel geeft duidelijk weer waaraan in de evolutie van ons nationaal democratisch systeem een toenemend gebrek bestaat. Althans voor een goed verstaander.
Al reeds vanwege de feitelijk toegenomen asymmetrische machtsverhoudingen tussen de burgers enerzijds en anderzijds de met elkaar verweven elites van uitvoerende, wetgevende en economisch-financiële machten in de ontwikkelingen van ons nationaal democratisch systeem, zijn er al langer daadwerkelijke en de jure – van bestaande macht elites onafhankelijke mensen, instituties en rechtbanken zeer noodzakelijk – om niet voort te gaan onopgemerkt af te glijden naar een totalitaire democratie.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.