Pastafariërs kun je niet serieus nemen

Geloven Pastafariërs dat het Vliegend Spagettimonster de wereld heeft geschapen? De eerste Pastafariër die mij ervan overtuigt dat hij dat echt gelooft krijgt mijn vergiet. De door Monique Verheij in NJB 2018/2, afl. 1 beschreven wordingsgeschiedenis van het Pastafarisme en de ‘heilige geschriften’ zoals het geciteerde gebed ‘Our Pasta, who ‘Arghh’ in heaven’, maken duidelijk dat het Pastafarisme een parodie is op het verschijnsel godsdienst. Maar daarmee is het zelf nog geen godsdienst.

Verheij merkt op dat religiewetenschappers het er niet over eens zijn wat nu wel of niet een religie of levensbeschouwing is. En de rechter zou volgens Verheij gezien de belijdenisvrijheid de heilige geschriften niet in twijfel mogen trekken en dus niet tot de conclusie kunnen komen dat de gelovige niet serieus is. Als we die lijn hanteren is iets altijd een godsdienst als een aanhanger zegt dat het dat is.

Volgens mij zit Verheij hier op een dwaalspoor. Ook als niet van elk verschijnsel met zekerheid kan worden gezegd of het een religie is, kan van sommige verschijnselen met voldoende zekerheid worden gezegd dat het geen religie is. De rechter zal om een onterecht beroep op de vrijheid van godsdienst te voorkomen een marginale toetsing moeten toepassen. Iets wat niet serieus genomen kan worden, iets wat in alle redelijkheid niet voor een godsdienst of levensbeschouwing kan doorgaan, kan de ‘aanhangers’ ook geen aanspraak geven op de bij een godsdienst of levensbeschouwing behorende rechtspositie.1

Denken rechters daar nu zo verschillend over als Verheij suggereert? Dat valt nogal mee. In beide door Verheij genoemde gevallen wenste de Pastafariër met een vergiet op het hoofd op een identiteitskaart dan wel rijbewijs te staan en werd in dat kader de vrijheid van Godsdienst en levensbeschouwing tevergeefs ingeroepen. De weg waarlangs verschilt. De rechtbank Noord-Nederland overweegt: Ter zitting is met partijen vastgesteld dat het pastafarisme in elk geval een in de maatschappij aanwezige levensbeschouwende stroming is.”.Hoewel het Pastafarisme zich presenteert als ‘kerk’ en een ‘godheid’3 zegt te vereren, wordt het dus niet als religie erkend. De rechtbank gaat er dan wel van uit dat het een levensbeschouwing is, maar heeft niet onderzocht of dit ook een serieus te nemen levensbeschouwing is. Dat was ook niet nodig, omdat de rechtbank al op andere gronden de eis afwees. De rechtbank deed dat omdat de Pastafariër niet had aangetoond dat de door hem aangehangen levensbeschouwende stroming het bedekken van het hoofd aan hem voorschrijft.

De Rechtbank Oost Brabant4 heeft met verwijzing naar de vaste rechtspraak van het EHRM wel onderzocht of het Pastafarisme serieus te nemen is als godsdienst of levenbeschouwing en is tot de conclusie gekomen dat dit niet het geval is. Hoewel onzin moeilijk is te weerleggen, is deze uitspraak daar uitstekend in geslaagd en deze kan dan ook als voorbeeld dienen voor toekomstige zaken. Hooguit kan men zeggen dat het allemaal te veel eer is. Maar dat geldt ook voor deze bijdrage.

 

Mr. R.H.C. Jongeneel is Senior-rechter, Rechtbank Amsterdam. Deze Reactie is ook verschenen in NJB 2018/547, afl. 11 (maar daar ontbraken een aantal voetnoten).

 

  1. Zie ook: L.M.H.A.A. Hennekens, 'Art. 2:2 BW, het Vliegend Spaghettimonster en de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging', WPNR 2016/7105, p. 331-338 en A. Vleugel, 'Geloof-‘waardige’ godsdienst en het spaghettimonster-geloof: wat telt (wel) als godsdienst(ig)?', RM Themis 2017, p. 228-238. Vleugel bepleit een ‘minimale objectivering’ van het begrip godsdienst of levensbeschouwing aan de hand van begrijpelijkheid, samenhang, belangrijkheid en serieusheid.
  2. Rb Noord Nederland 28 juli 2016, ECLI:NL:RBNNE:2016:3626; vergelijkbaar zijn: Rb. Gelderland 17 januari 2017, ECLI:NL:RBGEL:2017:275, Rb Overijssel 25 juli 2017, ECLI:NL:RBOVE:2017:2970 en College voor de rechten van de Mens, 11 december 2017, 2017-145. In de laatste drie zaken werd uitdrukkelijk in het midden gelaten of het Pastafarisme een godsdienst of levensbeschouwing is.
  3. Op de website https://www.kerkvanhetvliegendspaghettimonster.nl/category/kerk-en-bestuur/page/2/ aangeduid als “Onze Noedelige Heiligheid”.
  4. Rb Oost-Brabant 15 februari 2017, ECLI:RB:NL:RBOBR:2017:762.

Naam auteur: Han Jongeneel
Geschreven op: 27 maart 2018

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Er zijn serieuzere vragen dan de vraag of Pastafariërs serieus moeten worden genomen.

Zo wordt beweerd dat de islam geen godsdienst is maar een ideologie (en dan steevast een *perverse* ideologie). Daarom zou de islam geen aanspraak kunnen maken op het grondrecht van de vrijheid van godsdienst. Een nogal doorzichtig doel - maar is er wel een doorslaggevend argument dat de islam toch een godsdienst is?

Een andere prangende vraag is hoe commercieel een organisatie mag zijn die beweert een godsdienst te vertegenwoordigen. Dat ligt niet zwart-wit. Mag een Amerikaanse televisie-dominee rijk worden die tal van gelovigen (of moet ik zeggen: aanhangers) blij maakt? Zelfs bij de beruchte Scientology kerk mag die vraag worden gesteld, al worden de methoden van deze multinational toch in brede kring afgekeurd.

Maar dan moet er ook worden gekeken naar de Rooms-Katholieke kerk. Het Vaticaan schijnt puissant rijk te zijn (geworden o.a. door de "Gelofte van Armoede"), en het verhaal gaat dat het Vaticaan de grootste aandeelhouder is van 's werelds grootste bank. Maar daar merken Roomse gelovigen in ontwikkelingslanden weinig van.

Bij dit alles rijst de vraag hoe het zit met de scheiding tussen kerk en staat. Dat beginsel is allereerst een reactie op lang vervlogen tijden toen de kerk identiek was met de staat, en ook het wereldse bestuur vervulde. Dat lijkt ver weg. Maar het CDA pretendeert nog steeds "christelijk" te zijn. Amerikaanse presidenten laten geen gelegenheid voorbij gaan om "God bless America" te zeggen. Holle woorden? Minder onschuldig is het al om te zeggen dat wij hier in het westen een christelijke cultuur hebben - en dat ook zo willen houden, eventueel ten koste van die verfoeide nieuwkomers met hun zwarte haar. Natuurlijk is er reden tot klagen dat in Iran een stel bejaarde Ayatollahs de hoogste macht vormen, en wetsvoorstellen toetsen aan de koran, maar is er wel zo'n groot verschil met dat deel van de westerse wereld dat hardop zegt dat christelijke normen en waarden ons richtsnoer moeten zijn? Wat te denken van de nieuwe Duitse (CSU) minister die zegt "dat de islam niet bij Duitsland hoort"? Dat mag hij vinden, maar niet zeggen in zijn hoedanigheid van regeringslid.

Als je het wat minder dogmatisch bekijkt moet je vaststellen dat die zogenaamde religieus geïnspireerde normen vaak helemaal niet voortvloeien uit de religie, maar dat de religies de maatschappelijke normen in een land overnemen. Dat is niet ongevaarlijk, want een norm die als religieus wordt bestempeld kan een groter gezag worden toegekend. Het goede nieuws is echter dat de normen die met één en dezelfde religie worden geassocieerd nog wel eens letterlijk en figuurlijk hemelsbreed kunnen verschillen - zodat de conclusie zich opdringt dat het helemaal geen religieuze normen zijn. Denk aan het verschil tussen een christen uit Staphorst en een christen uit Brabant of Limburg.

Het is te hopen dat het oprichten van kerkgenootschappen geen tijdverdrijf wordt van hetzelfde soort vandalen dat te pas en te onpas referenda aanvraagt.



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.