Ondermijning rechtsgevoel

De begrijpelijke verontwaardiging over de uitspraak van de Roermondse rechtbank in de zaak tegen een Poolse seizoenarbeider, 120 uur werkstraf weegt nu eenmaal niet op tegen drie dodelijke slachtoffers, had voorkomen kunnen worden. Daarvoor had de rechtbank zichzelf de vraag moeten stellen of door het vonnis ons rechtsgevoel en daarmee ons geloof in de democratische rechtsstaat niet om zeep wordt geholpen. Zolang justitie die vraag laat liggen, zal het vertrouwen in onze rechtspraak blijven afnemen, met alle consequenties van dien.

Naam auteur: Wouter ter Heide
Geschreven op: 26 november 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Wouter ter Heide. schreef op :
Hoewel ik een juridische leek ben meneer Zecha, moet volgens mij uw vraag bevestigend beantwoord worden. Gevoelens van rechtvaardigheid worden in geen enkele wet expliciet genoemd. Dat neemt echter niet weg dat elke wet drijft op rechtvaardigheidsgevoelens, waar sinds mensenheugenis ieder mens mee behept is. Daarbij ga ik ervan uit dat van oudsher iedereen een aangeboren (dus niet aangepraat!) geweten heeft, waarin rechtvaardigheidsgevoelens hun oorsprong vinden. Vandaar dat deze morele gevoelens (gelijk de rationele) universeel zijn, dus niet aan tijd en plaats gebonden. Ze zitten als het ware in de evolutie ingebakken, en daardoor ook in ons. De vraag is alleen waar dat evolutionaire bakproces op uit zal draaien, maatschappelijk gesproken.
Ondanks al het oorlogsgeweld en het daarmee gepaard gaande immorele gedrag, om maar te zwijgen over het onrecht dat gepaard gaat met alle andere schrijnende wereldproblemen, ben ik wat onze toekomst betreft positief gestemd. En dat heeft niets met wishful thinking te maken, maar alles met onze mondiale tijdgeest die doortrokken is van universele rechtvaardigheidsgevoelens. En daar getuigt de alom onderschreven Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UV) zonneklaar van, zonder die gevoelens expliciet te noemen. Gelukkig maar, want dat zou de kracht (waar wij met elkaar de verpersoonlijking van zijn) uit de UV halen.
Maar, het te gelde maken van die gemeenschappelijke kracht, ofwel de verwerkelijking van het mensenrechten- of vredesideaal, zal nooit kunnen(!) slagen in een wereld waarin het recht van de sterkste, zowel parlementair (wie regeert dicteert) als monetair (wie betaalt bepaalt), wereldwijd koning kraait. Gelukkig heeft die koning niet het laatste woord, omdat het morele bewustwordingsproces een onomkeerbaar wereldomvattend proces is, waardoor de rechten van de mens (ofwel onze rechtvaardigheidsgevoelens) uiteindelijk leidinggevend zullen worden voor het beleid. Kortom, het is te voorzien dat de huidige dictatoriale parlementaire/monetaire wereldorde op een goede dag plaats zal maken voor de democratische waar de VN voor staat.
Uiteraard zal onze volkerenorganisatie daarvoor grondig verbouwd moeten worden van een organisatie van regeringen die primair voor hun eigen belangen opkomen, tot een mondiaal beleidscentrum met bovennationale bevoegdheden, dat primair staat voor het mondiaal of algemeen belang. Een centrum dat op basis van de alom onderschreven mensenrechten en onze fenomenale know how op elk gebied, een duurzaam wereldbeleid van de grond weet te tillen waarmee de wereldproblemen en het daarmee gepaard gaande onrecht adequaat bestreden kunnen worden. Voor het realiseren van deze diepingrijpende en verstrekkende beleidsoperatie, die partij- en landsbelangen verre overstijgt, biedt artikel 109 van het Handvest uitdrukkelijk de mogelijkheid, doordat het spreekt over een algemene conferentie van lidstaten met als doel de herziening van het Handvest. De herziening die de moedeloos makende machtsverhoudingen in onze volkerenorganisatie en daarmee in de wereld teniet zal doen.
Als VN-lid zou onze regering zich sterk kunnen maken voor die baanbekende algemene conferentie. Officieel had deze al in 1955(!) gehouden moeten worden, maar door krachtig verzet van de toenmalige Sovjet-Unie is zij destijds uitgesteld 'tot een daartoe geschikt tijdstip'. De huidige uitzichtloze toestand waarin de wereld verkeert en de onverteerbare onmacht van de VN die te doorbreken, leent zich daar bij uitstek voor.
a.zecha schreef op :
@ Wouter ter Heide
Uw vaststelling dat onze grondwet niet spreekt over “gevoelens van rechtvaardigheid” is inderdaad correct. Maar geldt dat niet voor al onze wetten?
Wouter ter Heide. schreef op :
Omsmeden strafrecht, ter realisering van de rechtvaardige samenleving.

De uitbarsting van onbegrip over 'slechts' een taakstraf, heeft bij de rechterlijke macht de vraag opgeroepen hoe dat onbegrip en de daarmee gepaard gaande volkswoede te weerstaan. Als antwoord daarop wijst Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, er op dat rechters weliswaar worden getraind in de omgang met slachtoffers en nabestaanden, maar dat dit nog beter kan. De persrechter van de rechtbank Overijssel, Shirin Milani, denkt aan het beter informeren van het publiek over de regels die niet alleen een rechter maar ook het Openbaar Ministerie moet volgen.
Alle goede bedoelingen ten spijt, wordt met die aanbevelingen voorbijgegaan aan de kern van de zaak, te weten: “ In het strafrecht draait het primair niet om de omgang met slachtoffers en nabestaanden of de toepassing van regels, maar om het dienen van het algemeen belang”. Weliswaar heeft niemand daar grip op, maar met elkaar hebben wij daar intuïtief wel weet van. Iedereen heeft immers een geweten en beschikt daardoor over een aangeboren rechtvaardigheidsgevoel!
Om dit alom aanwezige gevoel tot zijn recht te laten komen, wordt het tijd het strafrecht zodanig om te smeden dat het lijnt met het algemeen belang dat plaats- en tijdgebonden omgangsvormen en regels verre overstijgt. Wat dat liniëren betreft, ligt hier voor onze minister van Veiligheid en Justitie en zijn staatssecretaris een baanbrekende taak weggelegd. Hopelijk weten zij die op te pikken. Uiteraard op aandringen van de Kamer, hoe ingrijpend dat ook de orde van de dag op Het Binnenhof zal verstoren. Daarnaast is te voorzien dat de impact van die geweldloze Haagse (orde-)verstoring niet tot onze landsgrenzen beperkt zal blijven. Integendeel, juist de hoop op een rechtvaardige samenleving zal zij wereldwijd nieuw leven inblazen, met alle positief maatschappelijke consequenties van dien. Om maar aan te geven waarin een klein land op het wereldtoneel groot of richtinggevend kan zijn.
Wouter ter Heide. schreef op :
Misschien begrijp ik u verkeert meneer Zecha, maar volgens mij geeft de Grondwet geen antwoord op de vraag of door het vonnis van de Roermondse rechtbank het rechtsgevoel en daarmee het geloof in de democratische rechtsstaat (het algemeen belang) om zeep wordt geholpen. Van toetsing van het vonnis aan de Grondwet, waar u een lans voor breekt, kan zodoende geen sprake zijn. Niet omdat het niet mág, maar omdat het eenvoudig niet kán. Maar mogelijk vergis ik mij daarin, als juridische leek.
a.zecha schreef op :
Een feit is dat zoveel er mensen zijn zoveel gevoelens er minimaal bestaan. Van dit feit wordt door zowel partij vertegenwoordigers in de Staten Generaal, de regering, het OM en de media veel gebruik gemaakt; dit zijn eveneens feiten.
In onze nationale rechtsstaat mag een onafhankelijke rechter naar de wil van onze partij vertegenwoordigers in de Staten Generaal en de regering geen enkele zaak toetsen aan onze nationale Grondwet. Dit feit treft onze rechtsstaat in zijn wortels.
Een ander feit is dat in onze nationale rechtsstaat (nog steeds?) een onafhankelijke rechter binnen de grenzen van onze nationale wetten en binnen de grenzen van Europese en Internationale grondrechten behoort recht te spreken. En geen voorlichterstaak vanwege de regering via de media opgelegd krijgt.
M.i. ligt het primair op de weg van Ministerie van Veiligheid en Justitie om onze nationale wetgeving te ontdoen van door het OM opgeroepen “publieke gevoelens”. Daar ligt m.i. ook voor onze nationale media een taak.
Wouter ter Heide. schreef op :
Hoewel de beslissing begrijpelijk is houdt dat niet automatisch in dat daarmee het algemeen belang gediend wordt. Zoals het bijvoeglijk naamwoord 'algemeen' aangeeft, houdt dit belang meer in dan feiten die onomstotelijk bewezen zijn. En aan dat 'meer' wordt uiting gegeven in het vonnis, hoe ongrijpbaar ook. De geblinddoekte Vrouwe Justitia en haar weegschaal symboliseren dit gegeven op diepzinnige en kunstzinnige wijze, met alle consequenties van dien voor een vonnis dat geacht wordt op dat onzichtbare justitiële evenwicht gebaseerd te zijn.
Firts Jansen schreef op :
De beslissing is voor een béétje jurist volkomen begrijpelijk. Wat hier fout is gegaan is de communicatie. De nabestaanden hebben anderhalf jaar op een vonnis moeten wachten en intussen niets gehoord, en daarna is het vonnis ook nog eens niet goed uitgelegd.

Het hoort óók bij de rechtsstaat dat je alleen strafrechtelijk(!) wordt veroordeeld voor feiten die onomstotelijk bewezen zijn. In tegenstelling tot civiel recht is het strafrecht er niet voor om slachtoffers te dienen, maar in het algemeen belang.
Wouter ter Heide. schreef op :
Ervan uitgaande dat gevoelens van rechtvaardigheid ieder mens zijn aangeboren, evolutionair gesproken, spreekt het voor zich dat rechters (gelijk ieder ander mens) zich laten leiden door deze basale gevoelens. Daarnaast staat het buiten kijf dat de gevolgen van een verkeersongeval, hoe ernstig ook, niet alles bepalend mogen zijn voor het vonnis.
Het is dan ook goed dat rechters zich niet bij voorbaat laten leiden door de verontwaardiging die een vonnis teweeg kan brengen, om met Theo de Roos te spreken (de Stentor, 25 november). Echter, om de verontwaardiging voor te zijn had de Roermondse rechtbank zichzelf de vraag moeten stellen of door het vonnis 'ons' rechtsgevoel en daarmee 'ons' geloof in de rechtsstaat (het algemeen belang, waarvan het recht de kern vormt) niet om zeep wordt geholpen. De daaruit voortvloeiende negatieve maatschappelijke gevolgen gaan die van het gerechtelijk vonnis verre te boven. De massale betogingen in de VS over Ferguson zijn hiervan een sprekend voorbeeld.
Helaas zal geen enkele rechtbank zich de vraag over de aantasting van 'ons' rechtsgevoel en daarmee de ondermijning van 'ons' geloof in de rechtsstaat stellen, dus zal zij onbeantwoord blijven. Er bestaat immers geen Hof waar die vraag gedeponeerd kan worden, dus die de missie van het gerecht als geheel – gerechtigheid – in de gaten houdt! Vandaar dat het huidige recht niet bij machte is een alom aanvaardbare of democratische balans tussen schuld en boete te maken, alle rechtsgeleerdheid ten spijt.
Eerde de Vries schreef op :
Rechters moeten zich laten leiden door het recht en rechtvaardigheid. Autorijden is werkelijk levensgevaarlijk. Dat accepteren wij met z'n allen en er vallen jaarlijks zo'n 600 doden in het verkeer. Vaak zit het ongeluk in een klein hoekje, even een moment van onachtzaamheid, een stuurfout, en helaas zijn de gevolgen dan vaak dramatisch. Maar de gevolgen van zo'n bijna onvermijdelijke fout, -waar gereden wordt vallen spaanders-, mogen niet alles bepalend zijn voor de schuld en boete. En dan heb ik het nog niet over het persoonlijk drama voor de veroorzaker.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.