No man is an island

Het laat me niet los, de Brexit. Het stof daalt niet neer, integendeel. In Groot Brittanië speelt zich een politieke reality soap af waarbij House of Cards, de befaamde Netflix-serie, verbleekt. In luttele dagen na overwinning van het ‘leave’ kamp lijkt het land stuurloos geworden, de regering geïmplodeerd en dreigt de oppositie uit elkaar te vallen.

Volgens de Britten is dit de diepste politieke crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. De verwijten stapelen zich op: er was geen post-Brexit plan, niemand heeft een idee wat er moet gebeuren of wat de consequenties zijn van de afscheiding van de EU en de bevolking kijkt desperaat toe.

Bij de Tories is een leiderschapsstrijd gaande waarin de kandidaten over elkaar heen buitelen. Boris Johnson, aanvankelijk de gedoodverfde opvolger van Cameron vanwege zijn leidende rol in de Brexit campagne, heeft inmiddels de arena met de staart tussen de benen verlaten. Hij had gehoopt op een nipt verlies om zijn positie ten opzichte van Cameron binnen de partij te versterken, in plaats van een nipte overwinning. The ‘blond bombshell’ blijkt niet opgewassen tegen de verantwoordelijkheid voor wat de Brexit heeft losgemaakt. En aan de andere kant van het politieke firmament is Labour-leider Jeremy Corbyn, die verweten wordt te weinig te hebben gedaan om zijn achterban aan te sporen te gaan stemmen, de steun van zijn parlementariërs kwijt. Of de Britten daadwerkelijk afstevenen op een algehele recessie moet nog blijken, maar en passant zijn de diplomatieke arrangementen die het land gedurende 43 jaren binnen de EU heeft opgebouwd te grabbel gegooid. De EU-partners hebben inmiddels eensgezind laten weten dat de Britten niet tegelijkertijd het vrij verkeer van personen kunnen blokkeren, hun EU-bijdragen kunnen stoppen en toch toegang blijven houden tot de interne markt. Het is erin of eruit. En dat laatste wordt pas ernst als de artikel 50-procedure van het Verdrag van Lissabon door de Britten wordt geactiveerd. Dan moet er in beginsel binnen twee jaar een akkoord zijn, anders vervallen alle regels en afspraken met de EU. Lukt het niet om tot een akkoord te komen, dan zal het Verenigd Koninkrijk worden ‘gesnookerd’, aldus een editorial van 30 juni 2016 in the Guardian, verbannen uit de EU zonder enig vooruitzicht op een weg terug.

Het is moeilijk voorstelbaar dat wat zich nu in het Verenigd Koninkrijk afspeelt géén chilling effect heeft op gelijksoortige referendum-aspiraties zoals die door Eurosceptici als Wilders en Le Pen zijn aangekondigd, de olievlekwerking waar de andere lidstaten zo bang voor zijn. Eén ding is in ieder geval duidelijk: in het Verenigd Koninkrijk is het politieke spel, zoals nu pijnlijk zichtbaar is geworden, over de ruggen van de minder bedeelden gespeeld, die in groten getale zijn gevallen voor de aan hen voorgespiegelde idealen van nationale onafhankelijkheid, zelfbeschikking en behoud van eigen identiteit. Zij zullen vooral de gevolgen dragen van deze escapades. Maar ook de politici van het blijf-kamp vallen verwijten te maken. Een Britse vriend schreef mij dat hij vond dat de Brexiteers het niet verdienden te winnen, maar dat de Bremainers het wel hebben verdiend te verliezen, vanwege een compleet gebrek aan idealen. Cameron en Osborne hebben in hun pro-Europese campagne het lidmaatschap van de EU steevast als een puur zakelijke overeenkomst gepresenteerd, alsof de toegevoegde waarde van de EU alleen kan worden uitgedrukt in wat je er voor je eigen land uit kunt slepen. Overigens een verschijnsel dat echt niet alleen in de Britse politiek speelt. Dat de EU een nobel streven is dat naast welvaart ook vrede, veiligheid, stabiliteit, solidariteit, democratie en rechtsbescherming voor alle inwoners poogt te verzekeren, lijkt menig politicus niet (meer) over de lippen te krijgen. Toch ligt vooral in deze waarden de bindende kracht van Europa. En daarvan merk je pas iets als je eruit ligt, zoals je pas gezondheid waardeert als je ziek bent.

Intussen hebben de VS bij monde van John Kerry de hoop uitgesproken dat het Verenigd Koninkrijk zal terugkomen op zijn Brexit-schreden en heeft Slowakije, dat per 1 juli het voorzitterschap van de EU heeft overgenomen, laten weten dat zij iedere maatregel zullen ondersteunen die de klok kan terugdraaien. Hoe begrijpelijk ook de irritatie bij de andere lidstaten is over zoveel lichtzinnigheid en arrogantie waarmee de Britten de hele EU hebben meegesleept in een crisis, het is wijzer hen niet het vel over de oren te trekken. De bal ligt nu bij het Verenigd Koninkrijk. Daar zijn al terugtrekkende bewegingen zichtbaar bij het inroepen van de art. 50 procedure, waarvan de datum is verschoven naar het volgende jaar. Het zou niet slecht zijn een poging te wagen de Britten binnen de EU-gelederen te houden. Het maken van een draai door voortschrijdend inzicht kan ook als teken van kracht worden gezien,1 aldus Jesse Frederik in De Correspondent. Dat geldt niet alleen voor de Britten zelf maar ook voor de EU. Het gedicht van John Donne uit 1624, dat in de afgelopen weken regelmatig is aangehaald en waarvan de titel stond op het t-shirt waarmee de huidige James Bond, Daniel Craig, voor de Bremainers campagne heeft gevoerd, verwoordt het mooi:

No man is an island,
Entire of itself,
Every man is a piece of the continent,
A part of the main.
If a clod be washed away by the sea,
Europe is the less.
As well as if a promontory were.
As well as if a manor of thy friend’s
Or of thine own were:
Any man’s death diminishes me,
Because I am involved in mankind,
And therefore never send to know for whom the bell tolls;
It tolls for thee.

 

Dit Vooraf verschijnt ook in NJB 2016/1341, afl. 27.

 

1. Zie De Correspondent van 1 juli 2016.

Taru Spronken

Naam auteur: Taru Spronken
Geschreven op: 4 juli 2016

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar straf- en strafprocesrecht Universiteit Maastricht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Democratie werkt alleen bevredigend als goed geïnformeerde kiezers verantwoorde beslissingen nemen. Bij de recente referenda was dat niet in de verte het geval. Niet alleen is de materie ingewikkeld (hoe weeg je de wenselijkheid van een EU lidmaatschap af?), ook wordt er veel dis-informatie verspreid die de kiezer op het verkeerde been zet.
Informatievrijheid is een grondrecht (art. 10 EVRM) dat behalve uit de overbekende vrijheid van meningsuiting ook het recht omvat goed geïnformeerd te worden. Want anders kan een democratie niet werken.
De neiging bestaat deze bepaling als klassiek grondrecht te beschouwen, dat de overheid dus verplicht om zich te onthouden van ongewenste inmenging. Maar vooral die informatieplicht vraag een actievere benadering.
Dank zij internet is er tegenwoordig een overvloed aan informatie, maar paradoxaal genoeg die heeft de informatiepositie van de burger eerder verslechterd dan verbeterd, want we zien langzamerhand door de bomen het bos niet meer, en hebben geen benul hoe we het kaf van het koren moeten scheiden.
Ik denk dat het niet overdreven is de opkomst van internet te vergelijken met de uitvinding van de boekdrukkunst ruim vijf eeuwen geleden. Die heeft ook een schokeffect gehad op de maatschappij (renaissance, verlichting).
De EU is notoir slecht in communicatie, en wordt ook niet bepaald geholpen door de media. Nieuwsuur informeert ons uitentreuren over "Den Haag", maar hoogstens bij incidenten over "Brussel" en "Straatsburg". Dat creëert een informatievacuüm waarin populistische leugen welig kunnen tieren.
Ik heb ooit een bepaald EU dossier gevolgd. Ja, er staat veel informatie in allerlei databases. Maar als je wilt weten wat er in de Kamer gebeurt ga je geen Kamerstukken lezen, en het equivalent daarvan staat in die EU databases.
Staatssecretaris Dekker zou in de Mediawet moeten opnemen dat de publieke omroep verplicht is elke dag pakweg een half uur over de EU te berichten. Nee, geen staatsomroep met staatspropaganda:de journalistieke vrijheid moet ten volle gerespecteerd worden - zij het dat het onderwerp wel wordt opgelegd. Enfin, een journalist bij een autoblad mag ook niet schrijven over damesmode.
Tussen haakjes: ook over gemeentepolitiek worden we miserabel geïnformeerd, misschien met uitzondering van de grootste gemeentes. Dat is vooral problematisch nu de gemeentes meer bevoegdheden krijgen.

Het zou ook wel handig zijn als we in plaats van die referenda een aantal mensen aanwijzen die de tijd krijgen om zich voor ons te verdiepen in de voorliggende beslissingen, en dan namens ons zouden beslissen. Ja, zo vind je vanzelf opnieuw de "vertegenwoordigende democratie" uit...

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.