Principes

Op 8 oktober 2010 kreeg de Chinese dissident Liu Xiaobo de Nobelprijs voor de Vrede. Hij heeft zijn inzet voor de fundamentele rechten en vrijheden van de mens moeten bekopen met gevangenisstraffen en heropvoedingskampen. De prijs is een steun in de rug voor allen die zich waar ook ter wereld inzetten voor mensenrechten en daarbij moedig zware persoonlijke risico’s lopen. Hoe zit het met onze moed om op kritieke momenten te handelen in overeenstemming met onze overtuiging, ongeacht de offers die daarvoor moeten worden gebracht?

Alhoewel de Nederlandse context, waaronder niet in de laatste plaats onze welvaart en rijkdom, in schril contrast staat met de Chinese, ging het in essentie in de laatste fase van de kabinetsformatie om deze vraag. Wie had een jaar geleden kunnen bedenken in wat voor een politiek scenario we zouden belanden? De eindfase van de formatie bevatte alle ingrediënten van een spannende reality soap, met als apotheose het CDA-congres op 2 oktober dat 1,4 miljoen kijkers aan het beeldscherm gekluisterd hield. Het was niet zozeer de inhoud van het regeer- en gedoogakkoord dat de emoties deed oplaaien, het ging erom of de christelijke principes al dan niet verloochend werden door een samenwerking aan te gaan met een partij die van de bestrijding van de Islam haar speerpunt maakt en met het recalcitrante optreden van haar leider tweedeling in de samenleving zaait. Het was een strijd tussen het trouw blijven aan morele beginselen en pragmatisch machtsdenken. Uiteindelijk hebben de principes het onderspit gedolven toen de laatste twee dissidenten in de CDA-fractie afgelopen week hun verzet tegen samenwerking met de PVV opgaven. Ze hadden de kans het akkoord op te blazen, maar durfden het uiteindelijk niet.

Nu komt er een VVD-CDA-minderheidskabinet dat alleen in het zadel kan blijven met steun van de PVV. En daarvoor wordt een prijs betaald waarvan we de gevolgen nog niet kunnen overzien. De kern van het monsterverbond zit in de afspraak dat de VVD en het CDA het ‘verschil van inzicht’ met de PVV over de aard en het karakter van de Islam accepteert en de PVV ‘de volledige vrijheid van meningsuiting’ hierover gunnen. In ruil voor het pluche mag Wilders zijn gang gaan bij zijn kruisvaart tegen een wereldgodsdienst. Tijdens het sluiten van deze deal zijn de betrokken partijen zich er natuurlijk bewust van geweest dat er een kans bestaat dat de vrijheid die Wilders in het gedoogakkoord ‘gegund’ wordt, door de rechter in het strafproces dat tegen hem loopt als groepsbelediging, discriminatie en haatzaaien wordt gekwalificeerd. Door deze afspraak is dit strafproces onder een politieke druk komen te liggen, die mede door Wilders als partij bij de totstandkoming van het gedoogakkoord is gecreëerd. Wilders heeft steeds geroepen dat het hier gaat om een politieke vervolging en hij heeft er nu zelf voor gezorgd dat hoe de uitspraak van de rechter ook zal luiden, dit politieke gevolgen heeft.

Het is de taak van de rechter de grens te bepalen hoever de ‘volledige vrijheid van meningsuiting’ kan gaan. Dit is immers gelet op het tweede lid van 8 EVRM geen absoluut recht. Wat als de rechter vindt dat Wilders over de schreef is gegaan? Heeft het nieuwe kabinet daar dan lak aan? Worden dan voorstellen gedaan om de strafrechtelijke bepalingen die betrekking hebben op groepsbelediging en discriminatie maar af te schaffen? Of gaan politici ook buiten de zittingszaal immuniteit krijgen voor alles wat ze zeggen? Hoe zit het dan met de naleving van een reeks van internationale verdragen die ook door Nederland zijn bekrachtigd en die Nederland verplichten tot positieve actie gericht op het bestrijden van discriminatie, met name ook discriminatie op grond van ras, religie, afstamming en etnische en nationale herkomst?

Dit soort vragen spelen ook bij een ander onderdeel van het gedoogakkoord waarin VVD en CDA instemmen met draconische maatregelen op het gebied van immigratie en asielbeleid, in ruil voor steun voor bezuinigingen die de VVD en het CDA willen doorvoeren. Dat vele voor de PVV cruciale eisen van het gedoogakkoord op het gebied van het vreemdelingenrecht in strijd zijn met internationale verdragen moet men zich hebben gerealiseerd. In het regeerakkoord staat weliswaar dat het kabinet internationale verdragen respecteert (let op, dit staat niet in het gedoogakkoord waar Wilders aan gebonden is!) maar in één adem volgt daarop: “Daar waar nieuw nationaal beleid op juridische grenzen stuit zal Nederland zich binnen de Europese Unie of in ander verband inzetten voor wijziging van de betreffende verdragen, richtlijnen of afspraken”. Nog los van de haalbaarheid van dergelijke inspanningen (die lijkt nihil) is het kennelijk voor het vaststellen van nationaal beleid niet meer maatgevend of voorstellen strijdig zijn met internationale mensenrechtenverdragen en het recht van de EU. Nu wordt gezegd dat er toch vooral moet worden gekeken naar wat het CDA en de VVD in het regeerakkoord hebben weten binnen te slepen en dat er niet emotioneel moet worden gedaan over wat Wilders over moslims roept. Dat hetzelfde resultaat ook met andere partijen dan de PVV gerealiseerd had kunnen worden zonder het EU-recht en mensenrechtenverdragen te hoeven schenden, zoals Hirsch Ballin tijdens het CDA congres terecht naar voren bracht, wordt genegeerd.

De komende tijd zal blijken wat onze principes en uitgangspunten in mensenrechtenverdragen in de huidige tijd nog waard zijn en in hoeverre we bereid zijn om daaraan geloofwaardige consequenties te verbinden. Al met al zijn we in een situatie beland waarin Wilders het politieke bestel heeft gegijzeld en is het wachten op de volgende kans waarbij we kunnen zien wie de moed heeft om te handelen in de geest van Liu Xiaobo.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2010/1799, afl. 35, p. 2263.

 

Bron afbeelding: Aidan Jones

Taru Spronken

Naam auteur: Taru Spronken
Geschreven op: 11 oktober 2010

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar straf- en strafprocesrecht Universiteit Maastricht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.