Over het lezen en vergeten van arresten

Veel praktiserende juristen bekijken iedere week de nieuwste arresten van de Hoge Raad via de mogelijkheden die het Internet hen biedt. Als ze daarna bladeren door de jurisprudentietijdschriften, herkennen ze soms met vreugde een eerder ‘gespot’ arrest. En dan volgt de domper: “hoe kan het dat ik die andere al weer vergeten ben?” Gelukkig is er ook de geruststellende gedachte: “ach ik kan ze opzoeken als het nodig is”.

Toch blijft een zekere onrust bestaan. Is het immers niet zo dat elk arrest de oorzaak kan zijn van een winnende redenering. Het zou toch kunnen gebeuren dat een vergeten arrest bruikbaar is in een zaak die volgende week op je bureau ligt. Die onrust doet denken aan de woorden van Bernlef:

“Oorzaken zijn vaak verborgen
maar later verklaarbaar
uit de gevolgen.

(..)

Wat mij ’s nachts bezighoudt
is het geritsel van oorzaken,
geritsel als van kleine dieren
scharrelend onder herfstbladeren
onvermoeibaar op zoek naar mijn ontwaken”.1

Het is nog erger. In “Het onverbiddelijke geheugen van Funes” beschrijft de Argentijnse fantast J.L. Borges een man die alles onthoudt. Zijn noodlot is dat het hem niet alleen moeite kost te begrijpen “dat de soortaanduiding hond zoveel verschillende eenlingen van verschillende grootte en verschillende vorm omvat. Het hinderde hem dat de hond van veertien over drie (van de zijkant gezien) dezelfde naam had als de hond van kwart over drie (van voren gezien).” En dan schrijft Borges: “Hij had zonder moeite Engels, Frans, Portugees, Latijn geleerd. Maar ik vermoed dat hij niet erg in staat was om te denken. Denken is verschillen vergeten, generaliseren, abstraheren. In de volgepropte wereld van Funes waren alleen maar details die bijna van moment op moment veranderen”.

Het verhaal van Funes gaat over onszelf in deze tijden waarin we dankzij de moderne media alles kunnen onthouden. Wat ons bereikt als informatie bevat steeds meer ruis. Vroeger moest een goed jurist beschikken over een goed geheugen en een goed kaartsysteem omdat het gevaar bestond dat hij een uitspraak vergat. Nu moet een goed jurist beseffen dat een veel groter gevaar is dat hij meer aandacht schenkt aan uitspraken die hij als ruis had kunnen beschouwen dan aan betekenisvolle arresten. Hij moet bereid zijn te geloven dat hij niet met elk verschil zijn voordeel kan doen.

Het gaat niet alleen om onrust en tijdverspilling. In “The Shallows; What the Internet is Doing to Our Brains” haalt Nicholas Carr een onderzoek aan waarin twee groepen worden geformeerd die een moeilijke puzzel moeten oplossen. De ene groep beschikt wel en de andere niet over handige software die aanwijzingen geeft over de beste manier om het probleem op te lossen. Aanvankelijk werkt de eerste groep efficiënter, maar al snel wordt deze ingehaald door de tweede groep. De mensen in die groep hadden al doende eigen strategieën ontwikkeld waar de anderen door de digitale hulp niet aan toe kwamen. Het is logisch dat de jurist die zich aanwent zich te concentreren op de een of twee arresten die echt belangrijk zijn voor de vorming van een helder schema in zijn eigen strategisch en selectief werkende brein, het beter doet dan de jurist die zich op de hoogte stelt van alle laatste arresten maar niet aan dat eigen schema bouwt. De meeste arresten zijn immers niet meer dan variaties op een eerdere regel, waarin slechts een klein detail anders is dan in een eerder ‘paradigmatisch’ arrest – het voorbeeld dat leerde: ‘kijk, zo pas je het recht op consultatie van een raadsman toe en zo het strafrechtelijk leerstuk medeplegen’. De goede jurist diagnosticeert aan de hand van de paradigmatische arresten een te behandelen zaak, schat op grond van enig nader digitaal speurwerk in hoe de voor de hand liggende toepasselijke remedie zal uitpakken en schakelt zo nodig over naar een andere strategie.

“The more data you get, the less you know what’s going on”, zegt Nassim Taleb. Veel uitspraken kunnen met het oog op de ontwikkeling van de vaardigheid van de individuele jurist om adequaat te diagnosticeren worden beschouwd als ruis en duiken in een voorkomend geval wel op na een digitale zoekopdracht.2 Om die paar arresten te vinden die nodig zijn om met het oog op de diagnose de relevante rechtsontwikkelingen te begrijpen, is nadere selectie onontbeerlijk. Er kunnen per beroepsgroep wel wat verschillen bestaan, maar een goede selecteur onderkent dit. Jan Leijten is gedurende circa 30 jaren een geweldige selecteur geweest, en het spijt me dan ook te moeten melden dat hij zijn werkzaamheden voor het middenkatern van het NJB per 1 juli a.s. zal beëindigen.

Informatie verwerken vereist niet alleen selectie: het is selectie ongeacht of we dat nu zelf doen of dat we een betrouwbare selecteur volgen. We moeten immers bepalen welke nieuwe informatie en welk nieuw arrest een plaatsje in ons denkschema verdient. Alleen dan voorkomen we dat we wakker liggen van het geritsel van arresten die scharrelen in de stapel ongelezen vakbladen.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2012/1361, afl. 24, p. 1637.

1. J. Bernlef, Over systemen, In: Winterwegen, 1983.
2. Mede dankzij het nieuwe Besluit selectiecriteria uitsprakendatabank Rechtspraak.nl worden steeds meer zaken gepubliceerd, hetgeen de vraag wat je daadwerkelijk moet lezen nog urgenter maakt.

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 13 juni 2012

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Reinier Bakels schreef op :
In dit verband is het aardig om te kijken naar Amerikaanse jurisprudentie, met haar precedentwerking. Daarin worden rustig 150 jaar oude arresten aangehaald, soms slechts voor één zin. Maar databanken als Westlaw presenteren dan ook kant en klare citaten.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.