Ons feilbare denken en de criminaliteit

De meeste van onze handelingen verrichten we niet rationeel. Doorgaans is dat maar goed ook. De volwassene die het kindje de weg op ziet lopen doet er goed aan dat kind zonder nadenken weg te trekken. Aan het gezicht van onze baas of onze cliënt zien we dat we geacht worden een geruststellende opmerking te maken. Maar dankzij dit snel werkende brein vergissen we ons soms ook: “5 machines maken 5 producten in 5 minuten; hoeveel tijd doen 100 machines er dan over om 100 producten te maken?” Ja…. Dacht u ook even: 100 minuten?

Het snelle, intuïtieve deel van ons brein moet soms worden gecorrigeerd door het langzame, bewust analyserende deel om fouten te voorkomen. Toch geeft dat snelle deel ons richting, ook als we overmatig optimistisch zijn als we plannen maken (met als bijkomend voordeel dat we veerkrachtig reageren op tegenslag). En als we (logischerwijs moeilijk daarmee te rijmen) juist overmatig behoedzaam zijn als we denken verlies te gaan lijden. Hoe deze psychologische mechanismen ons leven voortdurend beïnvloeden wordt magistraal uitgelegd in Ons feilbare denken; Thinking Fast and Slow van Daniel Kahneman.

Deze psycholoog kreeg in 2002 een Nobelprijs voor de economie. Misschien moet dat een reden zijn voor een strafjurist om ook eens stil te staan bij de betekenis van dit werk. Heel wat strafbare feiten worden in een impuls gepleegd, waarbij de keuze is gemaakt door het irrationele systeem I en vervolgens om een verklaring wordt gevraagd – door de verhorende politieambtenaar of door de strafrechter – in termen van het rationele systeem II. Laten we eens denken aan een op het eerste gezicht keurige man, Hans-Jan, die na een dag op kantoor thuis achter de computer gaat zitten om in hoogst beledigende of bedreigende bewoordingen zijn verontwaardiging te spuien over het laatste nieuws. Dankzij Kahneman weten we dat mensen hun zelfbeheersing niet alleen verliezen door alcohol en gebrek aan slaap maar ook als ze cognitief te druk bezig zijn geweest. Intensieve zelfbeheersing is zelfs zo inspannend dat je daarna minder in staat bent tot fysieke inspanning of logisch nadenken. Maar vraag je Hans-Jan over de beledigende woorden, dan is de kans groot dat hij begint over zijn vrijheid van meningsuiting al dan niet in combinatie met de buiten hem liggende oorzaak van zijn irritatie. Zijn systeem II rationaliseert.

In het individuele geval kunnen we daar niet veel mee. De rechter kijkt of de woorden zelf beledigend waren en als dat niet het geval was of ze dat door de context alsnog werden. En soms kan dan inderdaad ook nog een rol spelen het antwoord op de vraag of de tekst toch aanvaardbaar was vanwege de vrijheid van meningsuiting omdat de belediging weer net niet onnodig grievend was. We zouden haast vergeten dat het allemaal begon met een impulsieve gedraging die Hans-Jan van zijn kinderen niet zou pikken, maar die hij van zichzelf rechtpraat. Het impulsieve karakter van de handeling rechtvaardigt noch excuseert de daarmee gepleegde belediging of bedreiging.

Kahneman kreeg zijn Nobelprijs echter niet voor het nut van zijn inzichten met het oog op het beoordelen van een individueel geval. Hij kijkt naar waarschijnlijk gedrag in groepen. Voor de economen was zijn z.g. ‘prospect’-theorie een eye-opener. Als mensen denken dat ze grote kans (95%) hebben om bijvoorbeeld $ 10.000 te krijgen, zijn ze bang voor teleurstelling, nemen ze geen risico en willen ze best $ 250 betalen om de kleine kans af te weren. Ook als mensen denken dat er een kleine kans (5%) is, dat ze $10.000 verliezen, willen ze zich er wel tegen verzekeren. Als mensen daarentegen denken dat ze een kleine kans (5%) hebben om $10.000 te winnen, nemen ze het risico en zeggen ze niet: ‘geef mij maar zeker $ 250’. Dit was allemaal wel bekend. Bijzonder is dat de groep die 95% kans heeft $10.000 te verliezen, hoopt dat verlies te vermijden en daarom risico zoekt. Ook deze groep verwerpt de gunstige deal om bijvoorbeeld ‘slechts’ $9000 kwijt te raken. Daarom nemen mensen die voor een slechte keuze staan doorgaans een desperate gok met een grote kans om alles erger te maken in ruil voor een kleine kans dat een groot verlies niet plaatsvindt. Omdat het moeilijk is je verlies te nemen, zet je tegen beter weten in domme stappen. Een belangrijk inzicht in deze periode van dalende huizenprijzen.

Wat betekent dit voor veiligheid en strafrecht? Kijken we eens naar het Jaarrapport integratie 2011 van het Sociaal Cultureel Planbureau. Van de Marokkaanse Nederlanders van 15-24 jaar is 28% werkloos (tegen 10% van de autochtone leeftijdsgenoten – tabel 6.2). Verder lezen we dat in 2010 bijna 20% van de Marokkaanse 18-24-jarige jongens werd verdacht van een strafbaar feit (tegen 4.6% van de autochtone leeftijdgenoten – tabel 9.1). Het gaat me niet om het kip/ei-probleem aangaande werkloosheid en criminaliteit. Nee, de gedachte dat een deel van deze mensen een desperate gok neemt a la Kahneman, dringt zich bij mij op. Bedenk in dat verband dat 53 % van de Marokkanen een beroepsniveau heeft dat elementair of laag is (tegen 30% van de autochtonen – tabel 6.4) met bijpassende inkomsten.

Hassan, Mo, Fouad, Ahmed en Ali zijn 18-24 jaar en rekenen op werkloosheid of laag werk. Voor de veiligheid is het beter om hen ondanks de economische crisis de hoop op een betere toekomst niet te ontnemen. Zonder die hoop maakt een van hen de desperate keus voor het criminele pad, al weet hij dat hij hoogstwaarschijnlijk in het gevang belandt. Ook zo werkt ‘ons feilbare denken’.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2012/967, afl. 17, p. 1175.

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 24 april 2012

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

J. Westra schreef op :
Iemand anders iets geestelijk of lichamelijk aandoen is crimineel. De rest niet. We zitten met een groot dilemma en dat is dat er van boven af niet eerlijk genoeg wordt gedeeld. Een kleine groep mensen die het te moeilijk vind om samen eerlijk te delen. Hierdoor komen velen in verzet. Het woord crimineel wordt steeds meer verlegd. De koopkracht wordt niet bepaald door die kleine groep die aan het potten is en heel moeilijk van zijn door hebzucht vergaarde centjes af kan. Door eerlijker te delen zal je zien dat de koopkracht zich hersteld. Onze minister van Financiën wilde in de eerste linie de inkomens met 150.000 euro onaangetast laten, want deze groep heeft de mogelijkheid om te verkassen naar een ander land met zijn vergaarde centjes. Dat zou opnieuw een enorme strop zijn voor de samenleving. Dus worden modaal en 2x modaal flink uitgekleed, want die zitten vaak gebonden aan de baan en hypotheek. Gemakkelijke prooi. Oudjes daar en tegen bieden weinig verzet en invalide mensen vaak ook. Dus daar wordt het mes in gezet. Soms is het de vraag waar de criminaliteit is en wordt geschapen. We zien steeds meer dat mensen sneller crimineel worden bestempeld. Begin nou eerst maar eens bij het begin DE ROTSCHILDBANK......EN VOLG ALLE FILMPJES OP YOUTUBE. Misschien ga je dan anders denken. Het heeft vooral te maken met goudkoorts en hebzucht. Even een voorbeeld: Iemand steelt 440.000 euro bij de belastingdienst in Leeuwarden. Vervolgens vallen er invallen bij 2 personen en al het geld wordt weer opgehaald. Een strafdossier van 2000 A4-tjes.....al het geld en goud is terug. Maar kijk naar de kosten eromheen...politie, advocaten, rechtbank, Officier van Justitie.....en als je alles optelt gaat het geld naar de laatste groepen.....dus is uiteindelijk het belastinggeld van de burger toch weer goed besteedt. Wat is nou crimineel......en wie heeft uiteindelijk het geld besteed.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.