Het regeerakkoord: justitie en immigratie in de schaduw van gisteren

Het enthousiasme en de bravoure waarmee Mark Rutte en Diederik Samsom hun regeerakkoord toelichtten bij Pauw en Witteman werkten aanstekelijk. Ze gunden elkaar echt wat en dat stemt optimistisch. Het akkoord is niet zoals de meeste compromissen er een van afgezwakte voorkeuren, want er zijn zwaarwegende ideologische offers gebracht.

Het getuigt van durf om de ander tegemoet te komen in wat hij fundamenteel vindt ten koste van wat je zelf heel belangrijk vindt (al is dat dan in ruil voor een ander voor jou nog fundamenteler punt). Ja, het getuigt van durf om niet te blijven hangen in de vrees zelf het verwijt te krijgen dat je je principes verloochent. Het was immers te voorspellen dat de ergernis over de economische veren die moeten worden gelaten zou worden ingekleurd met ideologische verwijten.

Toch hoefden niet op alle fronten offers te worden gebracht. De onderhandelaars konden ook gebruik maken van de diversiteit aan opvattingen binnen hun eigen partijen. In de VVD hadden velen moeite met de anti-Europese houding van het vorige kabinet en binnen de PvdA bestaat een krachtige stroming die 'tough on crime' is. De links-liberalen in beide partijen moesten de VVD-smaak van veiligheid en justitie dan maar beschouwen als een uitruil met de PvdA-geur van Europagezindheid.

Links-liberaal is dit akkoord dus zeker niet: het ministerie blijft veiligheid en justitie heten en niet-Nederlandse ingezetenen blijven wonen in een guur klimaat. Voor mijzelf kwam als grootste schok dat ook dit kabinet illegaliteit strafbaar wil stellen. Het gaat om circa 100.000 mensen, hoewel elke schatting hachelijk is. Het gaat om afgewezen asielzoekers uit landen waarheen zij wegens binnenlandse oorlog niet uitgezet kunnen worden. Het gaat om de Armeense oma die met kwakkelende gezondheid bij haar kinderen is ingetrokken en die haar huisarts na elk bezoek uit dankbaarheid hapjes meegeeft. En het gaat om slachtoffers van mensenhandel die ondanks alle mooie beloften na hun getuigenverklaring toch worden uitgezet. Mij is verteld dat met deze strafbaarstelling wordt beoogd de uitzetting van illegalen te vergemakkelijken, maar de introductie van deze overtreding (maximaal vier maanden hechtenis) lijkt vooral de verkeerde illegalen te treffen. Dat het akkoord beoogt uitzetting van veroordeelde illegale vreemdelingen te vergemakkelijken is te begrijpen, maar hoe dat uitvoeringsprobleem wordt opgelost door illegalen (ook) voor deze overtreding te laten veroordelen, zie ik niet.

Veel vrolijker stemt natuurlijk dat de minimumstraffen nu echt van de baan lijken. Wel zullen in de strafvorderingsrichtlijnen van het openbaar ministerie minimale strafeisen voor ernstige gevallen van recidive worden vastgelegd. Dat is te begrijpen en wekt niet langer die akelige indruk van wantrouwen jegens de rechter.

Sommige van de maatregelen roepen vragen op. Zo is er de eigenbijdrageregeling voor gedetineerden. Ik heb begrepen dat hier beoogd wordt om de maatregel naar (ingeschatte) draagkracht te laten toepassen. Natuurlijk kan een rijke boef nu al worden aangepakt via de ontnemingsmaatregel, maar die maatregel vergt een rechterlijk oordeel terwijl de daarmee gepaard gaande rompslomp met de nu in het vooruitzicht gestelde directe afroming kan worden omzeild. Ik weet nog niet wat ik daarvan moet vinden, maar denk wel met zorg aan de (gezinnen van) minder welgestelde ex-gedetineerden. Zij moeten niet als gevolg van schulden aan het gevangeniswezen tot recidive worden verleid. Iets minder aarzeling heb ik over het voornemen de kosten van het strafproces te verhalen op de daders. Kennelijk wordt hier gedacht aan het voorstel om naar Brits voorbeeld de rechter de mogelijkheid te geven een kostenveroordeling op te leggen. Voor een procedure bij de Magistrates’ court (politierechter) geldt een tarief van £ 620 tot £ 930; daarmee wordt ongeveer 10% van de kosten van de vervolgende instanties geïnd.

Het voorstel om straffen van meer dan twee jaar in eerste aanleg voortaan direct te effectueren, ook als hoger beroep is aangetekend is opmerkelijk en niet alleen omdat een veroordeling door vrijspraak in hoger beroep kan worden gevolgd. Immers, bij zwaardere straffen kan hangende het hoger beroep voorlopige hechtenis worden opgelegd. Ondanks dat laatste blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer 16 procent van de tot gevangenis¬straf veroordeelden uit het zicht te raken voordat hun straf kan worden geëxecuteerd. Je zou eigenlijk moeten weten waarom de rechter in die gevallen geen voorlopige hechtenis oplegde om te kunnen beoordelen of dit een goed voorstel is.

Op het eerste gezicht ligt de investering in de nu op te bouwen nationale politie van 105 miljoen Euro extra per jaar voor de hand. Een beetje ongemakkelijk stemt dat extraatje echter wel. Tussen 1994 en 2009 is al heel veel extra geld toebedeeld aan de politie, maar dat leidde - volgens onderzoek van Adviesbureau AEF - vooral tot meer blauw achter het bureau. Het is wel zo dat de laatste zes jaar de geregistreerde misdaad met 11 procent is afgenomen en dat ook de onveiligheidsgevoelens – zij het minder sterk – zijn afgenomen. Maar of dat nu aan het politieoptreden en/of de inzet van al die blauwe bureautijgers ligt, betwijfel ik. Minstens zo aannemelijk is dat die afname een gevolg is van een keur aan door de samenwerking van politie, burgers en bedrijven tot stand gebrachte preventieve maatregelen. Of misschien ligt het helemaal niet aan ‘maatregelen’, maar is de toenemende veiligheid louter het gevolg van de jeugd van tegenwoordig die meer vertrouwen verdient dan de facebookrellen doen vermoeden (het aandeel van de geregistreerde jeugdcriminaliteit in de totale criminaliteit daalde de afgelopen zes jaar van 20 naar 14 procent).

Vertrouwen - dat moeten we Rutte en Samsom gunnen. Maar het is wel jammer dat sommige maatregelen op het vlak van justitie en immigratie wel erg aan het vorige kabinet herinneren.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2012/2237, afl. 39, p. 2747.

Bron afbeelding: Minister-president's photostream

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 5 november 2012

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.