Een keten van jeugdzorgen

Onlangs vroeg de Commissaris voor de mensenrechten van de Raad van Europa Thomas Hammarberg aandacht voor het toenemend aantal kinderen dat in Europa in gesloten inrichtingen of Jeugdgevangenissen vastgezet wordt. Het (jeugd)strafrecht krijgt in Europa steeds meer toepassing. Dat geldt ook voor Nederland. Voor ons land kunnen aan het bestand ingesloten kinderen ook nog de honderden kinderen worden toegevoegd die wegens plaatsgebrek nog steeds op een civiele titel in een strafinrichting zitten. Defence for children en Unicef vragen met nadruk aandacht voor de kritiek op Nederland van het Geneefse Kinderrechtencommité in de concluding observations van 30 januari 2009. Het Comité roept Nederland op om onmiddellijk actie te ondernemen tegen het samen plaatsen in een gesloten instelling van jongeren die bescherming nodig hebben en jongeren die een straf uit moeten zitten. Verder uit het Comité zorgen over de lange wachtlijsten. Het NJCM organiseert op 19 maart aanstaande een studieavond over de mensenrechtenaspecten van gesloten plaatsing in Utrecht.



De Jeugdzorg zelf staat onder grote druk, niet alleen vanwege de grote politieke en media-aandacht naar aanleiding van incidenten. De organisaties zijn onderdeel van complexe ketens met vaak problematische bevoegdheidsverdelingen. De regie is vaak zoek, zodat niemand zich uiteindelijk verantwoordelijk voelt. Zorgvuldige communicatie tussen instellingen vraagt veel tijd en het risico dat er in alle schakels van de keten ergens iets misgaat is groot. Ook zijn de mogelijke gevolgen ingrijpend: verwaarlozing, mishandeling en in het ergste geval de dood. Bovendien zijn er bij veel jeugdzorginstellingen wachtlijsten en het is daarom vaak moeilijk om goed georganiseerd de belangen van kinderen te behartigen. Jeugdzorginstellingen kampen met personeelsgebrek. De NRC berichtte op 14 februari dat honderden kinderen mede om die reden in de separeercel verdwijnen. De details stemmen treurig. “Een autistische jongen zit nu in Limburg in de separeer omdat hij naakt over de gang liep na het douchen”, meldt de krant.

Fatale incidenten met kinderen zoals Savanna, het Maasmeisje, Kelly en Pascal hebben als een schokgolf in de jeugdzorg gewerkt. Vooral de strafvervolging van de gezinsvoogd van Savanna heeft enorme gevolgen gehad. Duidelijk is geworden dat de functie gezinsvoogd helemaal niet populair is en dat er een groot personeelsverloop is ontstaan bij onder andere de Bureaus Jeugdzorg. Gezinsvoogd is een zware functie waarbij met grote belangentegenstellingen omgegaan moet worden. Het vaststellen van de relevante feiten in complexe gezinssituaties is vaak erg lastig.

Bovendien zit de schrik er bij de gezinsvoogden goed in. De rol van de gezinsvoogd in de zaak Savanna was misschien uitzonderlijk, maar als gevolg van haar vervolging geldt als reflex nu in de jeugdzorg dat het zwaarste middel van uithuisplaatsing steeds vaker wordt toegepast. Dit om strafrechtelijke aansprakelijkheid en vooral de verantwoordelijkheid voor het lot van een kind te ontlopen. Instellingen voor jeugdzorg lopen steeds het risico het mikpunt van felle kritiek te worden. De ervaring leert verder dat gezinsvoogden op incidenten keihard afgerekend kunnen worden. En incidenten tussen ouders en kinderen zijn een onontkoombaar gegeven in de jeugdzorg. De toepassing van het strafrecht op de gezinsvoogd van Savanna vormt naar mijn mening een ramp voor de jeugdzorg.

Kinderrechter Marseille legt in de Volkskrant van 14 februari 2009 uit dat als gevolg van de grote aantallen uithuisplaatsingen kinderrechters nu ook overbelast raken. Het aantal zaken is opgelopen van 31.561 in 2003 naar 41.113 in 2006 en 50.742 in 2008. Rechters krijgen volgens de onverbiddelijke norm 45 minuten om zaken te behandelen en die tijd is veel te kort, vooral omdat vaak één zitting niet voldoende is. Het zijn vaak ingewikkelde zaken en de casusbeschrijvingen tonen de miserabele details die juist om zorgvuldig afwegen vragen of lastige dilemma's opleveren. Kinderen bijvoorbeeld die voor behandeling uit huis geplaatst worden, maar vervolgens lange tijd niet behandeld worden. Verlengen of niet? Een klemmende vraag. Maar Hammarberg kijkt vanuit Straatsburg mee en hij is terecht bezorgd.

De overbelasting van kinderrechters leidt vervolgens weer tot klachten van de Jeugdrechtadvocaten. In spoedzaken volgen de kinderrechters vaak klakkeloos het advies van jeugdzorg luidt het verwijt. Maar onlangs heeft de kinderrechter in Roermond in de zaak van een uit huis geplaatste jongen beslist dat, nu behandeling uitbleef, verdere verlenging van de uithuisplaatsing in strijd is met artikel 5 van het EVRM. De gezinsvoogd heeft als opdracht gekregen om binnen een maand een behandelplaats te vinden. En ga daar met het gebrek aan plaatsen en de wachtlijsten maar eens aanstaan. Deze uitspraak maakt echter helder waar het om gaat. Het grondrecht dat onrechtmatige vrijheidsbeneming verbiedt, wordt geschonden. En artikel 37 van het Kinderrechtenverdrag stelt dat kinderen en jongeren alleen worden opgesloten als uiterste maatregel en voor de kortst mogelijke duur.

Minister Rouvoet van Jeugd en Gezin is met veel energie begonnen aan de taaie problemen in de Jeugdzorg. Hij heeft een bijzondere positie als programmaminister voor jeugd en gezin en dat schept verwachtingen, die getemperd worden door het beperkte budget dat in het regeerakkoord voor kinderen is uitgetrokken. En de financiële crisis maakt dat niet beter. Er ligt een concreet plan om het aantal behandelplaatsen in gesloten inrichtingen uit te breiden, maar het zal nog wel even duren voordat Nederland met opgeheven hoofd het Kinderrechtencomité en commissaris Hammarberg in de ogen kan kijken.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2009/07.

 

Bron afbeelding: ° ?????? °

Naam auteur: Alex Brenninkmeijer
Geschreven op: 16 februari 2009

Hoogleraar Institutionele aspecten van de rechtsstaat aan de Universiteit Utrecht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Edwin Lauxen schreef op :
Ik pleit ervoor om het jeugdzorgbeleid onder het strafrecht te vallen, dus uit het civiel recht.

Namelijk werkt de raad voor de kinderbescherming niet op waarheidsvinding, dus onderzoek gebasseert op feiten. U weet dat deze instantie een onderdeel van Justitie is.

Er word wel tijd gespendeert om laster en smaadrapportage's te schrijven, maar geen tijd om bij de politie een procesverbaal op te laten nemen.

Wel word de politie ingeschakelt als taxibedrijf om kinderen uit huis te ontvoeren en word de ouders zonder nazorg achtergelaten.

Achter de rug van het gezin word er een fax verstuurt naar de kinderrechter en kind is weg, en kan pas de ouder murv geslagen na 10 dagen voor het eerst verweer gaan voeren voor de kinderrechter die slechts maximaal 20 minuten per zaak kan besteden.

Door meningen en veronderstellingen raken ouders hun kinderen kwijt en geraken in een uitzichtloze situatie met vaak een totale vernietiging maatschappelijk etc..tot gevolg.

Aangaan van strijd tegen zulke instantie's kan zelfs gebeuren dat de kinderen en ouders elkaar uit het oog verliezen en het P.A.S syndroom op telopen en de ouders zwaar getraumatiseert.

Wat vind u ervan om het Jeugdzorgbeleid uit het civiel te halen en onder het strafrecht te laten plaatsten?

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.