De Uitspraak: Mag de overheid een tentenkamp ontruimen voordat de rechter uitspraak doet?

Mag de overheid een tentenkamp ontruimen voordat de rechter daar uitspraak over heeft gedaan? Een voldongen feit in Ter Apel.

De zaak.

Een klein groepje uitgeprocedeerde asielzoekers richt uit protest tegen hun uitzetting een bivak in bij een asielzoekerscentrum. Het protest trekt veel aandacht van media en politiek. Uiteindelijk vestigen zich 350 man in het kamp dat binnen twee weken 60 tenten omvat. Het is het tweede tentbivak binnen een half jaar. De minister van immigratie krijgt een deel van de bewoners zover te vertrekken in ruil voor tijdelijke opvang. Anderen weigeren echter.

Het kamp wordt aanvankelijk met sanitair en stromend water geholpen door het nabijgelegen asielzoekerscentrum. Maar na enige tijd wordt dat gestaakt. De gemeente geeft een ontruimingsbevel omdat het kamp een bedreiging voor de veiligheid en de gezondheid zou zijn.

De bewoners willen dat met een kort geding bij de bestuursrechter voorkomen. De gemeente wacht daar niet op. Het kamp wordt door de politie ontruimd. 117 mensen worden opgepakt wegens het negeren van een bevel van de politie. Een dag na de ontruiming eisen de bewoners in kort geding schorsing van het ontruimingsbevel.

Welke juridische maatregelen trof de gemeente?

De gemeente nam een officieel besluit waarin staat dat een ieder die zich er bevindt ‘op eerste aanwijzing van de politie’ weg moet wezen en weg moet blijven. Ook wordt er een noodverordening voor het kampterrein vastgesteld waarin het iedereen wordt verboden zich daar in de toekomst op te houden. Een dag na de ontruiming wordt het terrein met een hek afgezet.

Welke argumenten voert de gemeente bij de rechter aan?

De asielzoekers overtraden de Wet op de openbare manifestaties. En: de burgemeester mag op basis van de gemeentewet bij verstoring van de openbare orde ‘of ernstige vrees daarvoor’ de orde herstellen. Over de toestand in het kamp wordt een ‘schouwrapport’ ingeleverd. Daarin staat dat er acuut brandgevaar is. De tenten staan te dicht bij elkaar. Er worden vuurtjes gestookt, het gras is er droog, er zijn te veel mensen op een te klein gebied. En er zijn geen blusmiddelen.

Wat willen de bewoners?

Schorsing van de noodverordening en van het bevel tot ontruiming. De risico’s in het kamp worden sterk overdreven – en kunnen bovendien eenvoudig opgelost worden. Op de gemiddelde festival camping is het gevaarlijker.

Wat zegt de rechter?

Dreigende rampen, oproer of wanorde in het kamp zijn niet aangetoond. Brandgevaar ziet de rechter wel. Maar dat kan ook met minder vergaande maatregelen dan ontruiming worden opgelost. Bovendien was een groot deel van de bewoners ook al vertrokken. Dat er met de overblijvende bewoners geen afspraken te maken zouden zijn over de omstandigheden in het kamp is ook niet aangetoond. Het noodbevel van de gemeente is een buitensporige maatregel die de wet niet toestaat.

Maar aangezien het kamp al leeg is, is het besluit ‘uitgewerkt’. Schorsing van zo’n besluit is ‘zinledig’. Het zou ook tot niets leiden omdat de gemeente al een nieuwe verordening heeft gemaakt waarin een nieuw kamp wordt verboden. De Staat verliest, maar er verandert niets.

Lees hier de uitspraak (LJN BW6584).

Deze Uitspraak is ook te lezen op Recht en Bestuur.

 

Bron afbeelding: Mijntekenaar

Folkert Jensma

Naam auteur: Folkert Jensma
Geschreven op: 22 juni 2012

Juridisch redacteur, commentator en blogger bij NRC

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

S.V. Langeveld schreef op :
Jensma schreef dat Wieringa de casus helemaal heeft uitgezocht met Brouwer. Na lezing van hun analyse blijft er toch nog genoeg over om verder uit te zoeken, zowel politiek als juridisch. Laat dat gebeuren, kijk wat je overhoudt van de dan resterende boosheid en schrijf er nog eens over. Sorry dat ik het zeg.
Ter Apel, het einde van de rechtsstaat | Krapuul.nl schreef op :
[...] van de rechtsstaat blijft het. Op het weblog van het Nederlands Juristenblad gaat hij er degelijker op in. Waar ook andere juristen gehakt maken van het [...]
a.zecha schreef op :
Dit is m.i. één van de vele voorbeelden waar een beleid dat de trias politica van de democratie om enige politieke grond de facto óndergraaft, met een grote mate van zekerheid toe leidt: tot een dictatoriaal politiek bestuur; i.e. een Nederlandse democratische variant van totalitaire besturen uit de geschiedenis.
Evenals in de historie zijn het aanvankelijk vooral “vreemdelingen” (i.e. de "anders-zijnden") die de “proeftuin” vormen van totalitaire regimes; m.i. zijn “dissidente” Nederlandse burgers reeds - onopgemerkt - de nieuwe doelgroep van de staat.
a.zecha
nieuwsrat schreef op :
Helaas komt het de laatste jaren steeds vaker voor dat de overheid{sinstantie} een rechterlijke uitspraak naast zich neerlegt, daarmee het gezag van de zittende magistratuur ondermijnend. Was het niet dezelfde burgemeester die een dienstbevel van minister Leers negeerde om geen medewerking aan een gedwongen uitzetting te verlenen? En nu een juridisch slimmigheidje uithaalde om bij dezelfde minister weer in het gevlij te komen zal zeker niet bijdragen aan het imago van een betrouwbare overheid. Ik vind het bepaald niet overdreven om dit soort acties als een ambtsmisdrijf aan te merken.
Adriaan Wierenga schreef op :

Faux pas burgemeester Vlagtwedde

Onlangs demonstreerden asielzoekers in Ter Apel hun onvrede over de voorgenomen uitzetting en gedwongen terugkeer naar hun land van herkomst. Zij stelden ons niet sluitende asielbeleid aan de kaak: asielzoekers die terug moeten, maar niet kunnen vanwege problemen met het terugkeerland, vallen in de periode tussen het besluit tot en de daadwerkelijke uitzetting overal buiten: bovenal zijn zij dakloos en dat kan maanden duren.

De manier waarop zij uiting gaven aan hun onvrede, was door middel van een tentenkamp in de buurt van een opvanglocatie van het Centraal Orgaan voor de opvang van Asielzoekers (COA). Die manier van demonstreren is de laatste tijd door rechters in de zogenaamde Occupy-zaken steeds onder de bescherming van het grondwettelijke recht tot betogen gebracht.

Om demonstraties in goede banen te leiden, stelt de wetgever in de Wet openbare manifestaties (Wom) aan de burgemeester een set van meer of minder ingrijpende instrumenten ter beschikking: van aanwijzingen hoe de demonstratie in te richten tot een bevel tot beëindiging. Voorwaarde voor ingrijpen is dat er sprake is (van een dreiging) van wanordelijkheden.

Dat was zeker het geval in Ter Apel. Er dreigde acuut brandgevaar vanwege het gebruik van open vuur en dicht op elkaar staande nylontenten; vluchtwegen werden belemmerd door de aanwezige scheerlijnen. Het had voor de hand gelegen om op grond van de Wom aanwijzingen te geven om dit gevaar te bezweren.

De burgemeester van Vlagtwedde volgt echter een geheel andere weg. Er wordt onnodig hard ingegrepen met burgemeesterlijke noodbevoegdheden op het grondrecht tot betoging. In een noodbevel draagt de burgemeester de asielzoekers op het terrein te verlaten. In een noodverordening wordt het hen verboden het kamp opnieuw op te bouwen.

De voorzieningenrechter laat van het noodbevel terecht geen spaan heel, echter niet omdat het instrumentarium van de democratische veel beter gewaarborgde Wom niet wordt toegepast. De rechter oordeelt het noodbevel onrechtmatig omdat het (volstrekt) disproportioneel was. De burgemeester had voldoende mogelijkheden om het gevaar voor de veiligheid anderszins weg te nemen: een verbod op open vuur, een ruimere opzet van het tentenkamp, brandpreventieverplichtingen of het aanwijzen van een alternatieve locatie bijvoorbeeld. Met dit bevel werd het betogingsrecht volstrekt illusoir gemaakt.

Schieten de asielzoekers iets op met deze uitspraak van de rechter? Aan hen is het immers in een noodverordening verboden terug te keren naar het terrein. Die verordening zouden de asielzoekers bij de civiele rechter hoogstwaarschijnlijk met succes kunnen aanvechten. De gemeente Vlagtwedde is hen echter voor geweest. Zij heeft deze weg bekwaam afgesloten door in de tussentijd aan het COA toestemming te verlenen om een hekwerk rond het hen in bruikleen gegeven terrein te plaatsen. Het terrein is daarmee ontoegankelijk geworden en de noodverordening kon dus worden ingetrokken.

De asielzoekers blijven achter met lege handen. De burgemeester van Vlagtwedde zou hooguit door de gemeenteraad op deze faux pas kunnen worden aangesproken.

Mr. A.J. Wierenga onderzoekt noodrecht aan het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid van de Rijksuniversiteit Groningen, en NJB-expert.

Tom Barkhuysen schreef op :
De gemeente creëerde ten onrechte voldongen feiten

Over de opstelling van de gemeente valt veel te zeggen, maar ik wil mij op één punt concentreren. Dit betreft het punt dat de gemeente naar mijn mening ten onrechte voldongen feiten heeft gecreëerd. Zij heeft namelijk het tentenkamp doen ontruimen nog voordat de voorzieningenrechter daarover een oordeel kon geven. Naar mijn mening had de gemeente dit niet moeten doen. In het geding is namelijk de demonstratievrijheid. Dit is een fundamenteel recht. Uit de jurisprudentie van Nederlandse rechter (onder meer de Hoge Raad in de zaak over het kraakverbod) en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (diverse zaken) volgt dat wanneer een fundamenteel recht in het geding is de betrokkene alvorens dat wordt aangetast een reële kans moet krijgen daarover een oordeel te krijgen van de voorzieningenrechter. Dit betekent dat een ontruiming moet worden aangezegd en dat er vervolgens de kans moet worden geboden daarover een oordeel van de voorzieningenrechter te vragen en dat dit oordeel ook moet worden afgewacht. Gebeurt dit niet, dan is ook het respect voor de rechter in het geding. Nu zou de gemeente kunnen tegenwerpen dat het hier ging om een noodsituatie en dat daarom niet gewacht zou kunnen worden op het rechterlijk oordeel. Dat argument is naar mijn oordeel echter niet sterk, nu de situatie in het tentenkamp niet plotseling zodanig verslechterde dat niet nog even gewacht kon worden. Van een duidelijk noodsituatie in de zin van de wet kon niet worden gesproken. De gemeente realiseerde zich dat kennelijk ook zelf nu zij het ontruimingsbesluit op meerdere grondslagen baseerde, waarbij pas in laatste instantie de aanwezigheid van een noodsituatie werd genoemd. De gemeente had er daarom beter aan gedaan de betrokken demonstranten de kans te geven het rechterlijk oordeel af te wachten.

Tom Barkhuysen is hoogleraar staatsrecht in Leiden, advocaat in Amsterdam en redacteur van het NJB.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.