De Uitspraak: Is heimelijk fotograferen van naakt ontucht of alleen privacyschending?

Is het heimelijk fotograferen van een naakte man onder de douche ontucht? Of alleen privacyschending?

De Zaak.

Op een camping merkt een douchende gast dat zijn buurman over de scheidingswand een telefoon houdt en hem daarmee fotografeert. Hij klimt op het bankje en laat de buurman weten daarvan niet gediend te zijn. Er komt een politie onderzoek van. De telefoongluurder blijkt het vaker te doen – op zijn telefoon staan meer foto’s van douchende mannen. Om niet te worden betrapt is de ingebouwde flitser afgeplakt. De man had een seksueel motief. Zijn slachtoffers merkten niets.

Wat staat er in de wet?

De officier van justitie kan in het wetboek van strafrecht kiezen tussen art. 139f, het verbod op heimelijk fotograferen in een niet publiek toegankelijke plaats, en art. 246, ‘aanranding van de eerbaarheid’, iemand dwingen tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen met een ‘feitelijkheid’. Hij gaat voor artikel 246.

Waarom is dit ontucht?

Het openbaar ministerie vindt dat bij ontucht die ‘dwang door feitelijkheid’ met een korreltje zout mag worden genomen. Er is voor ontucht geen fysieke aanraking nodig, stelt hij de rechter voor. En ook geen ‘interactie’. Ook wie niets merkt of achteraf weet is toch een slachtoffer. „Bepalend is dat de aangever door de handelingen van verdachte in zijn seksueel schaamtegevoel is gekwetst”. Dat wordt zo ook de samenleving gevoeld, vindt het OM. Ook de onbekende mannen op de andere foto’s zouden dat zo voelen. Er is een ‘sociaal ethische norm’ geschonden. De officier verwijst naar een zaak uit 2006 waarbij een rechtbank het heimelijk filmen van vrouwen op het toilet als ontucht erkende. Volgens die rechter was het wel mogelijk om ontucht te plegen met iemand die nergens iets van merkt. Beslissend is de vraag of het slachtoffer gekwetst is in het seksuele schaamtegevoel.

Wat zegt de advocaat?

Er was hier helemaal geen dwang waar het slachtoffer zich niet aan kon onttrekken, zoals de wet vereist. Dit gedrag kan worden gezien als voyeurisme en een (grove) privacy schending. Maar daar is een ander wetsartikel voor. Het is ook maatschappelijk ongewenst hier het etiket ontucht aan te hangen.

Wat zegt de advocaat-generaal?

De hoogste adviseur van de Hoge Raad vindt dat het bestaan van verkleedhokjes en douchehokjes al bewijst dat seksuele eerbaarheid in het geding is. Ook op stranden waar badgasten weinig textiel dragen blijven de geslachtsdelen bedekt. Het heimelijk fotograferen is kennelijk aantrekkelijk, juist omdat het om seksualiteit gaat. Ook de eenvoudige mogelijkheid van onbeperkte verspreiding via internet moet meewegen. Het ontuchtartikel beoogt de seksuele integriteit van burgers te beschermen. Heimelijk fotograferen is daarom een (beperkte) inbreuk daarop.

Wat zegt de rechter?

Zowel rechtbank, Hof als Hoge Raad vinden dit juridisch geen ontucht. Fotograferen en filmen zijn geen seksuele handelingen. Dit is een privacy schending. Of het slachtoffer in zijn seksuele schaamtegevoelens is gekwetst maakt dit niet anders. Ook maakt het niet uit dat de beelden zijn bedoeld om seksuele gevoelens te bevredigen. De man is terecht vrijgesproken.

Lees hier de uitspraak van de Hoge Raad (LJN BW5000).

Deze Uitspraak is ook te lezen op Recht en Bestuur.

Folkert Jensma

Naam auteur: Folkert Jensma
Geschreven op: 25 mei 2012

Juridisch redacteur, commentator en blogger bij NRC

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Reinier Bakels schreef op :
Bovenstaande reactie dwingt mij tot repliek. Ik heb de wet erbij gehaald (waarom citeert Jensma niet de volledige bepaling?) en zie dan onder art. 246 Sr: “Hij die door geweld of een andere feitelijkheid of bedreiging met geweld of een andere feitelijkheid iemand dwingt tot het plegen of dulden van ontuchtige handelingen, wordt, als schuldig aan feitelijke aanranding van de eerbaarheid, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.” (Voor de volledigheid: dat is € 78.000).

Als je stiekem opnamen maakt wordt niemand gedwongen. Ook de rest van de bepaling wijst erop dat de wetgever een ander soort gedraging in gedachte had dan heimelijk fotograferen of bespieden.

Wie vindt dat dit strafbaar zou moeten zijn moet bij de politiek zijn. Wellicht kan de wetgever art. 139.f zo wijzigen dat een seksueel oogmerk c.q. het bespieden van naakte mensen een strafverzwarende omstandigheid is bij privacyschending. Daar is iets voor te zeggen: als je stiekem wordt gefotografeerd maakt het uit of je iets aan hebt of niet.

Maar dan kan deze verdachte daar toch niet voor gestraft worden. Want bij wetswijziging wordt de voor verdachte meest gunstige regeling toegepast. Ook dat staat in de wet. Achteraf strafbaar stellen schendt een mensenrecht. Alleen voor oorlogsmisdaden wordt een uitzondering gemaakt.
Margreet van Es schreef op :
Deze uitspraak verrast mij zeer, vooral omdat de opvatting van de rechter zo extreem ver van de beleving van zowel dader als slachtoffer (en waarschijnlijk van alle Nederlanders) afstaat. Voor veel mensen is naakt gefotografeerd worden minstens even erg als onzedelijk betast worden, zeker als de foto’s worden verspreid. Dat het slachtoffer niet wordt aangeraakt doet niets af aan het feit dat het slachtoffer sterk wordt aangetast in zijn of haar seksuele integriteit. (Ik herinner me overigens een zaak van jaren geleden waarbij een pedofiel -terecht- werd veroordeeld voor het met seksuele motieven filmen van naakte kinderen op een nudistencamping, zonder de kinderen direct te benaderen of aan te raken.) Door een uitspraak als deze wordt de Nederlandse burger in feite vogelvrij verklaard.
Reinier Bakels schreef op :
Strafrechtelijke bepalingen mogen niet extensief ten nadele van een verdachte worden geïnterpreteerd. Ontucht is een woord dat in onze taal een specifieke betekenis heeft, en redeneringen dat de strafbaarstelling een bepaald belang beoogde te beschermen dat ook hier aan de orde is zijn misschien niet onjuist, maar stellig ongepast in het strafrecht.

Totalitaire regimes hebben nog wel eens open-einde strafbepalingen à la art. 6:162 BW, die ook alles strafbaar stellen wat naar “gangbare” maatstaven onfatsoenlijk is maar niet expliciet strafbaar is gesteld. Helaas hebben wij ook een dergelijke bepaling in onze Wegenverkeerswet die agenten met bonnenquota aangrepen om de ongelukkigen die bij ijzel van de weg raakten te bekeuren wegens onvoorzichtig rijgedrag. Maar buiten het wegenverkeersrrecht hebben wij gelukkig niet van dit soort bepalingen. Het is al erg genoeg dat de diefstal van elektriciteit strafbaar is (op grond van een arrest uit 1921). Waarom wordt dat niet eindelijk gecodificeerd, zoals bij onze oosterburen? (§ 248c Stgb). Omdat wij een minder akelige geschiedenis hebben dan de Duitsers?
Egbert Dommering schreef op :

Gluren is geen ontucht

In de beslissing van 8 mei die hier ter discussie staat heeft de Hoge Raad beslist dat het heimelijk filmen (fotograferen) van een man die naakt onder de douche staat in een douchecabine van een camping niet beschouwd kan worden als het plegen van ontucht. Het is wel een verboden inbreuk op de privacy van de man. Het wetboek van Strafrecht stelt immers strafbaar het heimelijk afbeelden van iemand met een camera (in het jargon van het wetboek ‘met een technisch hulpmiddel’) in zijn of haar woning of op een niet openbare plaats (bij voorbeeld de douchecabine op de camping). Voor de strafbaarheid is dus niet nodig dat het gaat om het vastleggen van intieme situaties (bijvoorbeeld naakt onder de douche). Het Openbaar Ministerie had in deze zaak echter ten laste gelegd dat het heimelijk afbeelden (gluren met een camera) van de intieme situatie van het naakt douchen moest worden beschouwd als het plegen van ontucht. Dat stelt het Wetboek van Strafrecht strafbaar als iemand door (bedreiging met) geweld of (in het jargon van het wetboek) ‘met een andere feitelijkheid’ gedwongen wordt tot het plegen of dulden van ontuchtige (seksuele of seks gerelateerde) handelingen. De vraag is dus of het heimelijk maken van naaktfoto’s of filmpjes (meestal met seksuele bedoelingen door degene die de afbeeldingen maakt) een ‘andere feitelijkheid’ is. De Hoge Raad vindt dat in deze zaak (en in een uitspraak van een week later over een zich uitkledende vrouw die van buiten in haar slaapkamer heimelijk langs het gordijn wordt gefilmd) van niet, omdat het heimelijk maken van een afbeelding op zich zelf genomen niet een ‘op het plegen van ontucht relevante interactie’ oplevert. Meestal moet er dan (een dreiging) tot feitelijke aanraking zijn, vindt de Hoge Raad, zij het met een kleine nuancering namelijk ‘als ook zonder lichamelijke aanraking sprake is van een handeling waarvan het plegen of dulden als ontuchtig is aan te merken.’ De Advocaat-generaal (die de Hoge Raad adviseert over de te nemen beslissing) vond in deze zaak dat de naaktheid en het motief van de gluurder ‘wel kunnen bijdragen aan het oordeel dat van een ontuchtige handeling sprake is.’ Bij het ‘heimelijk bespieden en het – met de eenvoudige mogelijkheid van onbeperkte verspreiding- op beeld vastleggen van een naakt iemand in een badhokje is diens seksueel gerelateerde eerbaarheid in het geding.’ Ik kan in een wereld waarin in toenemende mate beelden van seksueel gerelateerde situaties (naaktheid, seks) op het internet worden gepost, meegaan met de benadering van de Advocaat-generaal. Laat ik proberen de criteria voor het onderscheid tussen privacyschending en gedwongen ontucht op scherp te stellen.

Iemand die in een intieme situatie heimelijk wordt gefotografeerd of gefilmd heeft er doorgaans ‘geen last van’, omdat hij of zij het niet merkt. Gevoelens van schaamte en aantasting van (seksuele) integriteit treden op als de bespiede de gluurder opmerkt, en – erger- als de gluurder doorgaat als hij is opgemerkt (dat deed zich in het geval van het camping badhokje voor). Nog erger wordt het als de beelden tegen de zin van de betrokkene worden verspreid (posten op internet). In het eerste geval (onwetend bespied worden) gaat het om een pure privacyschending, in de drie andere gevallen in opklimmende graad van ernst (bespieden opmerken, bespieden proberen te verhinderen, verspreiding van beelden zonder toestemming) gaat het om meer dat je als een voor ontucht relevante interactie zou kunnen aanmerken. In alle gevallen is er de vrees dat de gluurder of de derden iets met de beelden gaan doen wat je seksuele integriteit raakt.

Egbert Dommering is emeritus hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam en NJB-expert.

lyngbakken schreef op :
Dit lijkt mij een geval van onhandig procederen door de officier van Justitie.
Waarom heeft hij niet primair 246 en subsidiair 139 f ten laste gelegd? Er zit immers een overlap tussen die artikelen (zoals de AG bij de Hoge Raad ook vaststelt).
Bij primair-subsidiair kon alles aan de orde komen, nu alleen maar 246. Dan wordt er geperst en gewrongen om het daarin te krijgen, met het risico van het deksel op de neus en een volledige vrijspraak; dat terwijl wat de man deed strafbaar was.
Peter van Dam schreef op :
Fotograferen is in dit geval wel een seksuele handeling. De rechter zegt ook zelf dat er is gefotografeerd om seksuele gevoelens te bevredigen. Onbegrijpelijk dat de dader op deze manier wordt vrijgeredeneerd.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.