De criminele burgerinfiltrant

In een recente brief1 aan de Kamer pleit minister Opstelten ervoor de inzet van de criminele burgerinfiltrant weer mogelijk te maken. Ik ben daar niet rouwig om. Mensen die mijn achtergrond kennen, verbaast dat misschien. Als oud-medewerker van de Cie. Van Traa heb ik me altijd opgesteld als beschermer van het gedachtegoed van diens succesvolle Parlementaire enquête uit 1995-96. Jazeker.

En Van Traa heeft de grote risico’s van het werken met zo’n infiltrant genadeloos blootgelegd. Criminele burgerinfiltranten zijn criminelen en dus niet alleen op hun eigen voordeel uit, maar ook nog eens niet te vertrouwen. Toch was Van Traa minder streng dan wordt gedacht.

Dat is te begrijpen tegen de achtergrond van het volgende beeld van de wording van een infiltrant. Stel dat de scharrelaar Sjonnie zo nu en dan tips geeft aan de politie. De agenten behandelen Sjon mild als hij wat overlast geeft of als hij wordt betrapt als hij net wat coke heeft gekocht bij dealer Dave. Als de ‘runners’ van Sjon hem vragen of hij eens kan uitzoeken of Dave zijn spul van de crimineel Klaas krijgt, maakt dat – in het jargon van Van Traa – van de informant een gestuurde informant. Wat nu als Sjon de agenten vertelt dat Dave hem weer eens heeft gevraagd om wat coke naar een bepaald feest te brengen in ruil voor vijf gratis lijntjes? Van Traa concludeerde: “De grens voor de rol van criminelen bij de opsporing ligt bij de gestuurde informant, die geen strafbare feiten onder regie van politie en justitie kan plegen”. Treedt Sjon in dit voorbeeld op onder regie van de politie? Wat Van Traa betreft, denk ik dat het antwoord ontkennend is vanwege de volgende opmerking: “Zijn de gestuurde informanten al betrokken bij strafbare handelingen, dan is het slechts mogelijk hen als informanten te runnen en hun toe te staan deze handelingen te blijven verrichten, indien zij bereid zijn verkregen voordeel en/of criminele winsten af te dragen”. Ook de commissie Kalsbeek die in 1999 onderzocht wat er geworden was van de aanbevelingen van Van Traa beval aan om uitzonderingen toe te staan voor ‘bepaalde hand- en spandiensten van geringe importantie in relatie tot het delict waarover de informant informatie geeft’. De politiek en het OM wilden daar echter niet van weten.

Hun huidige scherpe lezing van het verbod op criminele burgerinfiltratie vindt geen grondslag in de tekst van de wet. En de opvatting dat ook een klein strafbaar feit van een informant een infiltrant maakt, is een mogelijke maar onnodig strenge lezing van de wettelijke aanduiding van de burgerinfiltrant als een burger ‘die bijstand verleent aan de opsporing door deel te nemen aan of medewerking te verlenen aan’ een criminele groepering (art. 126w Sv). Bij de inzet van burgerinfiltranten moet een bijzondere procedure worden gevolgd, waarin zelfs een rol voor de minister is weggelegd (art. 140a Sv jo 131 lid 5 RO). Blijkens de brief van de minister wordt wetswijziging niet nodig geacht. De brief wil dus niet zozeer juridische als wel politieke ruimte scheppen.

Die ruimte wordt kennelijk niet gezocht voor de lichtere gevallen à la Sjonnie. De minister wil zich gedekt weten om zware criminele burgerinfiltranten in te zetten. Laat ik nu niet herhalen wat de kranten ophalen over de Taartman en de Sapman in de jaren 90. Dezer dagen vindt in Boston (USA) het proces plaats tegen Whitey Bulger die wordt verdacht van negentien moorden. Dankzij deze criminele burgerinfiltrant zijn diverse van zijn concurrenten opgerold. De FBI-agent die hem ‘runde’ keek niet alleen een andere kant op, maar gaf hem zelfs informatie over de – later vermoorde – politie-infiltranten in zijn eigen ‘Winter Hill Gang’. Die zaak leert dat het gevaar bestaat dat politiemensen corrupt worden of tenminste zich, door het succes verblind, niet realiseren dat ze bij de neus worden genomen door een zware crimineel die zijn medewerking niet verleent voor een paar duizend euro, maar om zijn eigen criminele organisatie sterker te maken. Ik ben er zeker van dat dit reële gevaar zich ooit zal verwerkelijken – vermoedelijk niet zo dramatisch als met Whitey Bulger maar toch. En dan laat ik nog onbesproken dat in een toenemend aantal rechtszaken veel tijd zal worden besteed aan pogingen van de verdediging om aannemelijk te maken dat er een criminele burgerinfiltrant is ingezet, maar dat dit niet is gemeld en dat de verdachte wel door die infiltrant – in strijd met wet en EHRM – tot het delict is aangezet.

Toch onderschrijf ik de wens van de minister om minder verkrampt met het begrip criminele burgerinfiltratie om te gaan. De terughoudendheid is nu te groot. Daardoor zijn gesloten, bijvoorbeeld homogene etnische groepen niet goed aan te pakken, die moeilijk zijn af te luisteren en die niet door politiemensen kunnen worden geïnfiltreerd. Maar hoe zwaarder de crimineel die wordt ingezet, des te groter de kans dat er iets mis gaat. Sowieso zal het gebeuren dat we politie en OM boos aankijken omdat er een ‘zwarte zwaan’ opduikt – een als goed te beheersen ingeschatte crimineel, van wie totaal onverwacht achteraf moet worden gezegd ‘hoe konden ze zo stom zijn om met hèm in zee te gaan’. Ook de reeds bestaande, in de brief nader omschreven zware procedure kan dat niet voorkomen. De politiek staat voor een dilemma. Wat is erger: dat echte boeven de dans ontspringen of dat agenten een keer bij de neus worden genomen en/of verleid tot een niet-integere handeling? Een keus tussen twee kwaden. Misschien helpt het als voortaan wat eerder met Sjonnie kan worden gewerkt, zodat met Whitey geen zaken hoeven te worden gedaan.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2013/1673, afl. 28, p. 1843.


Bron afbeelding: Simonlesleyphoto’s


1. Zie ook de rubriek Nieuws in NJB 2013/1764, afl. 28, p. 1941 e.v.

 

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 24 juli 2013

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Anne van den Hof schreef op :
Het risico dat een agent in de fout gaat is er altijd al. Wanneer het gewoon gevonden wordt dat met foute mensen wordt gewerkt dan werk je interne besmetting in de hand. Binnen een korps en tussen diensten van verschillende korpsen. Het gaat dan om een club foute agenten die deels ongecontroleerd samenwerken met boeven. Dit is niet te verkopen aan de burger. Een burger die een klein vergrijp pleegt wordt vervolgens zwaar gestraft. Deze ziet dat zware criminelen, foute agenten en de foute leiding vrijuit gaat. Dit tast het rechtsgevoel aan en de kans is groot dat hierdoor een boef wordt gemaakt. Met de inzet van boeven maak je boeven!!
a.zecha schreef op :
Uitgaande van de lage oplossingsgraad zou het opvijzelen van de evidente lage oplossingsgraad van misdrijven door onze justitiele opsporingsketen mede een aanleiding kunnen zijn om de stringente aanbeveling van Van Traa: "om niet weer criminelen als burgerinfiltranten in te schakelen" ten dele te verlaten. Een typisch politiek voorstel dat de kwaliteit van ons justitieel opsporingsketen m.i. niet kan verbeteren.
Bovendien vermeerdert zulk een knabbelen aan een democratisch besluit van regering en Staten Generaal door dezelfden m.i. niet het huidige vertrouwen in ons politiek bestuur.

Politiek doorgevoerde verbeteringen, kennisversmallingen, studieduurverkortingen en andere bezuinigingen op opleidingen blijken kennelijk (nog?) niet tot gewenste verbeteringen te hebben geleid.
Lees ook o.m.: http://njblog.nl/2011/02/15/het-civiel-effect-biedt-niet-wat-het-pretendeert/ en de drie vervolgartikelen over dit onderwerp.
a.zecha
Jacqueline schreef op :
Laten we eerst maar eens beginnen met de kloof tussen boven- en onderwereld hemelsbreed te maken! Niet te geloven dat men (bewust) blind blijft en wil blijven voor de hand en span diensten die verleend worden vanuit de bovenwereld. Voor het grotendeel kun je die vinden binnen justitiële kringen. Wat is erger corruptie waardoor de echte grote boeven de dans blijven ontspringen of een "criminele" burgerinfiltrant die van twee walletjes vreet en de opsporingsdiensten chantabel maakt. Nee ... geen gebruik maken van informanten .. meer investeren in integriteit en onderzoeksmethoden, scheelt een hoop juridisch geouwehoer, getouwtrek en geld!
De criminele burgerinfiltrant ← BijzonderStrafrecht.nl schreef op :
[...] De criminele burgerinfiltrant, NJBlog [...]

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.