Billenkoek

Ondanks het feit dat het Hof in Straatsburg steeds vaker de eigen subsidiariteit en het belang van nationale rechtsontwikkeling onderstreept, wordt voor Nederlandse bestuursrechters nog steeds een uitzondering gemaakt. De laatste billenkoek die aan Nederland werd uitgedeeld lijkt echter wel erg uit de losse pols te komen.

Colon vs. Nederland

Onlangs verklaarde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens de klacht van Colon vs. Nederland1 niet-ontvankelijk. De zaak betreft de aanwijzing van een veiligheidsrisicogebied in Amsterdam en de bevoegdheid van de politie tot preventief fouilleren op wapens. Het Europese Hof verklaarde de klacht ‘manifestly ill-founded’. Bij een eerste quick scan bleek dat geen sprake is van een schending van art. 8 EVRM (familieleven) en art. 2 van het Vierde Protocol bij het EVRM (vrijheid van verplaatsing).

En toch is de beslissing uiterst pijnlijk geworden voor Nederland, in het bijzonder voor bestuursrechters. De Nederlandse regering had in Straatsburg aangevoerd dat klager primair om een heel andere reden niet-ontvankelijk moest worden verklaard. Hij had immers niet alle rechtsmiddelen benut. Aan Colon was een boete opgelegd nadat hij geweigerd had mee te werken aan een preventieve fouillering. Weliswaar had hij de strafrechtelijke rechtsgang doorlopen maar Colon had de bestuursrechtelijke procedure tegen de aanwijzing door de burgemeester van het veiligheidsrisicogebied niet afgerond. Nadat zijn verzoek om een voorlopige voorziening in de bezwaarfase was afgewezen door de Amsterdamse bestuursrechter, wegens gebrek aan direct belang, was hij rechtstreeks naar Straatsburg gestapt, met voorbijgaan van de bestuursrechtelijke bodem- en hoger beroepsprocedure.

Doorgaans maakt het Hof korte metten met zo’n verzuim (art. 35 EVRM), maar hier niet. Het Hof schat in – ‘gelet op de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS)’ – dat de klager bij de (Amsterdamse) rechtbank en vervolgens bij de Afdeling kansloos was geweest. Het Hof ‘is not convinced (…) that such proceedings would have offered him any real prospect of success’.

‘The Court has held many times that an applicant cannot be regarded as having failed to exhaust domestic remedies if he or she can show, by providing relevant domestic case-law or any other suitable evidence, that an available remedy which he or she has not used was bound to fail.’

Kleyn vs. Nederland

Veelzeggend is dat het Hof verwijst naar een andere Nederlandse zaak, uit 2003 (Kleyn vs. Nederland). Die zaak ging – grof gezegd – over het verwijt dat de Raad van State te dicht tegen het landsbestuur aanschurkt. Niet genoemd maar ongetwijfeld aanwezig op de achtergrond is de veeg uit de pan die de ABRvS in 2007 van het Hof kreeg in Salah Sheekh; er was sprake van extreem formalisme van de Afdeling, waardoor de Minister van vreemdelingenzaken vrij spel had. Ook in die zaak hoefde de klager niet eerst de nationale rechtsmiddelen aan te wenden.

‘Bound to fail’. Het zal maar tegen je gezegd worden. Zijn mensenrechten bij Nederlandse bestuursrechters niet in veilige handen?

Maar echt begrijpelijk is het harde oordeel van het Hof in deze zaak niet. Al was het maar omdat het zijn indrukken blijkbaar ontleent aan slechts twee oudere uitspraken over veiligheidsrisicogebieden van de ABRvS (een zaak uit Den Helder en één uit Utrecht, allebei uit 2005). En – ook interessant – dezelfde terughoudendheid die het Hof de Nederlandse bestuursrechter verwijt, hanteert het in deze zaak juist zélf om de klacht van Colon ‘manifestly ill-founded’ te verklaren. ‘The national authorities have direct democratic legitimation’, dat wil o.a. zeggen:

‘The use which the Burgomaster makes of his or her powers remains subject to review and control by the local council, an elected representative body. (-) moreover, by reason of their direct and continuous contact with the vital forces of their countries, they are in principle better placed than an international court to evaluate local needs and conditions.’

Veel speelruimte voor de burgemeester

Mede daarom krijgt de burgemeester in kwesties als deze veel speelruimte van het Hof. Kennelijk zóveel dat de beslissing in het buitenland nu de aandacht trekt; het Hof zou in Colon de privacygrenzen veel te ver hebben opgerekt en overdreven verwachtingen hebben van mensenrechtenbescherming door de – lokale – politiek:

‘Il est difficile d’être convaincu par l’intensité des garanties offertes par le contrôle ‘démocratique’ d’autorités telles que le Conseil municipal d’Amsterdam. (…) Il est étonnant que ce contrôle d’une autorité locale élue soit érigée en importante garantie alors même qu’elle est partie prenante à la mission et aux opérations de protection de l’ordre public. Sans nier les importantes vertus d’un tel contrôle démocratique, force est de constater qu’il se suffit difficilement à lui-même pour assurer pleinement la protection des libertés individuelles.’ 2

Ook de verwijzing naar Kleyn door het Hof (2003) spreekt niet voor zich. Kleyn heeft tot een wijziging van de inrichting van de Raad van State geleid. Is het dan ondenkbaar dat na 2003 een kentering in de bestuursrechtelijke jurisprudentie heeft plaatsgevonden; zijn recente ontwikkelingen als de bestuurlijke lus en finale geschillenbeslechting, die de rechtsbescherming van burgers mede beogen te versterken, door het Hof meegenomen? Ten slotte: ook een bruggetje naar Salah Sheekh vraagt om toelichting. Waarom zouden uitspraken in vreemdelingenzaken (tien jaar later nog) maatgevend zijn voor openbare orde-kwesties?

Billenkoek voor Nederland

Uit niets blijkt dat het Hof naar dit alles onderzoek heeft gedaan. Omgekeerd rijst de vraag of het Hof wellicht andere informatie in zijn beslissing heeft betrokken die het niet expliciteert. De billenkoek voor Nederland komt nu uit de losse pols.

Steeds vaker onderstreept het Hof de eigen subsidiariteit en het belang van nationale rechtsontwikkeling. Ook nu weer overweegt het dat: ‘the European Court should have the benefit of the views of the national courts, as being in direct and continuous contact with the forces of their countries.’ Maar voor Nederlandse bestuursrechters maakt Straatsburg nog steeds een uitzondering.

Mr. M. de Werd is raadsheer in Hof Amsterdam. Dit artikel verschijnt ook in NJB 2012/1818, afl. 31, p. 2194.



1. EHRM, 0ntvankelijkheidsbeslissing van 5 juni 2012, nr. 49458/06 (Ferdinand Jozef COLON vs. Nederland).
2. Nicolas Hervieu, ‘Conventionalité des opérations policières de “fouilles corporelles preventives” dans une zone à risqué’, in: Lettre Actualités Droits-Libertés du CREDOF, 8 juin 2012.

Naam auteur: Marc de Werd
Geschreven op: 13 september 2012

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

a.zecha schreef op :
Indien in Nederland bij de bestuurlijke wetgevingsprocessen de trias politica terzijde wordt geschoven en een groot deel van deze wetgeving als decretoire wetten (AMvB's) buiten een behandeling in de Staten Generaal om worden ingevoerd; en daarenboven een zittend minister aftreedt om in het hoogste bestuursrechtscollege zitting te nemen, wordt m.i. hetgeen Brenninckmeijer 20 januari van dit jaar in het NJB schreef, althans voor dit rechtsgebied door de Nederlandse staat zelve bewaarheid.
(Lees: http://njblog.nl/2012/01/20/unitas-politica/ )
Goede democratische rechters hebben m.i. goede redenen om op de rechtsontwikkelingen in Nederland te letten.

De Nederlandse bestuursrechtelijke wetgeving stelt m.i. de Nederlandse staat te gemakkelijk in staat om uit publieke middelen langdurig tegen haar individuele burgers te kunnen procederen. In een aantal bekende en m.i. zeer beschamende zaken, zelfs gedurende meerdere decennia om uiteindelijk te worden veroordeeld tot vele miljoenen aan schadevergoeding te betalen (eveneens uit belastinggelden) aan de slachtoffers.

Een unitas politica kiest m.i. bij voorkeur wetgeving die staatsbestuurders moeten vrijwaren van schuld als zouden zij onfeilbaar of Gods vertegenwoordigers zijn.
In deze optiek kunnen m.i. ook sommige voorgestelde wijzigingen in onze Grondwet worden beschouwd.
(Lees: http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/vvd-op-de-bres-voor-de-nationale-staat/
en http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/wordt-de-wet-weer-onschendbaar/ )

Voor Nederlandse burgers zijn m.i. het EVRM, het EHGrR (Verdrag Lissabon) en het EHRM een zegen. Voor Nederlandse politieke bestuurders houden deze een matiging van ongebreidelde staatsbestuursmachtsuitbreiding in ; i.e. een zegen voor de democratische kwaliteit in Nederland.
a.zecha

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.