Barmhartigheid

Knevel & Van den Brink, dinsdagavond 28 augustus, een van de overvloedige talkshows van de afgelopen verkiezingstijd met debatten tussen politici die hun best deden om hun boodschap aan de kiezers zo gevat mogelijk te brengen. In gezelschap van de lijsttrekkers van D66 en de SGP, zat daar Rik Torfs een Belgische hoogleraar kerkelijk recht. Het ging over de vervroegde invrijheidsstelling van Michelle Martin, de ex-vrouw van Dutroux, die in België tot uitbarstingen van volkswoede had geleid.

Haar was 30 jaar gevangenisstraf opgelegd voor haar aandeel in de misdrijven van Dutroux, de ontvoering van zes meisjes en de dood van vier van hen. Na 16 jaar te hebben uitgezeten was haar verzoek tot voorwaardelijke invrijheidstelling toegewezen. Alhoewel, invrijheidsstelling? Zij kon terecht bij de zusters van het clarissenklooster van de Arme Klaren in Malonne en zal haar leven niet zeker zijn als zij een voet buiten de deur zet. Of Rik Torfs die woede begreep? Ja, maar hij werd langzamerhand toch ook een beetje moe van al dat begrip. Michelle Martin had de maximale straf gekregen en haar voorwaardelijke invrijheidstelling was geheel in overeenstemming met het Belgische recht. Hij was zwaar ontgoocheld door de Belgische politici die door de ontstane commotie gingen verkondigen dat de slachtoffers alsnog een stem zouden moeten hebben bij de vrijlating en daarmee de uitgangspunten van de rechtsstaat onvoldoende hadden verdedigd. De invrijheidstelling van Michelle Martin betekent aldus Torfs niet dat er ook maar iets wordt afgedaan aan de gruwelijke daden waarvoor zij veroordeeld is. Deze blijven totaal onaanvaardbaar en moreel verwerpelijk en de ouders van de meisjes hoeven haar daarvoor ook geen vergiffenis te schenken. Waar het om gaat is dat Michelle Martin voor haar daden is gestraft en evenveel recht heeft als iedere andere veroordeelde om voorwaardelijke invrijheidsstelling te vragen. Aan dit recht met terugwerkende kracht tornen, onder druk van slachtoffers of de publieke opinie, is buigen voor plat populisme, getuigt van gebrek aan moed en breekt de rechtsstaat af. En wat hij dan vond van de rol van het klooster? Wel, als er nu helemaal niemand is die Michelle Martin wil opvangen – en hij kon zich goed voorstellen dat het niet de leukste persoon is om in huis te hebben – dan is het juist de taak van de kerk om uit barmhartigheid op te treden. Dat betekent helemaal niet dat haar daden worden goedgepraat. Barmhartigheid spruit voort uit de (christelijke) overtuiging dat wie een persoon ook is, deze altijd nog een mens blijft. Dus chapeau voor de zusters van het clarissenklooster!

Het was een fascinerend stukje televisie omdat zo duidelijk voelbaar werd dat de woorden van Torfs door geen enkele Nederlandse lijsttrekker, ook niet door degenen die het wellicht met hem eens zijn, in de mond durven te worden genomen, vooral niet in verkiezingstijd. Barmhartigheid voor daders is uit de mode. Uit de verkiezingsprogramma’s komt naar voren dat de repressieve politiek van het vorige kabinet nog lang niet voorbij is. Vrijwel alle politieke partijen pleiten voor zwaardere straffen en ‘consequente’ tenuitvoerlegging: taakstraffen moeten zichtbaar worden volgens D66 en Groen Links. Hoe dat er dan moet uitzien is onduidelijk. Alleen de PVV windt er geen doekjes om wat dat betekent: aan de ketting of in gevangenispakjes. De VVD pleit voor levenslange ondertoezichtstelling van zedendelinkwenten. Het CDA wil dat rechters in een taal die voor slachtoffers en belanghebbenden begrijpelijk is, moeten gaan motiveren waarom ze een bepaalde straf opleggen. Straffen moeten voor de dader en het slachtoffer als echte straf worden ervaren aldus de PvdA, die het slachtoffer 'een volwaardige plaats [wil] geven bij de berechting van de dader’. Een wat pijnlijke formulering want bij de berechting is er immers nog geen dader, maar een verdachte. De algemene teneur is: méér rechten voor slachtoffers en géén mededogen met daders, die moeten de straf vooral voelen. Een Nederlandse variant van de rel rond de vrijlating van Michelle Martin zit er intussen aan te komen. Er zijn hier gelijksoortige geluiden te vernemen als in België nu de VI-datum van Volkert van der Graaf nadert. Naar aanleiding van kamervragen heeft de staatssecretaris van V&J Teeven 5 juli jl. laten weten dat een petitie die door 40.000 mensen is getekend tegen de voorwaardelijke invrijheidsstelling zijn bijzondere aandacht heeft en zal worden betrokken bij de verdere besluitvorming rondom de VI van Volkert van der Graaf.1 Wie durft er publiekelijk op te komen voor zijn rechten?

Op dezelfde dag dat Rik Torfs een lans brak voor de barmhartigheid werd bekendgemaakt dat een groep van 30 jonge strafrechtjuristen en criminologen de Stichting MENS (Mens en Strafrecht) hebben opgericht,2 die zich wil gaan mengen in het publieke debat waarin repressie en zero tolerance de boventoon voert. De stichting verzet zich tegen de verharding van het klimaat in de samenleving en vraagt aandacht voor milde waarden zoals vergeving, verzoening en herstel. Een moedig initiatief.

Voor alle duidelijkheid, ik heb geen enkel bezwaar tegen het verbeteren van de positie van slachtoffers in het strafproces, integendeel, daar zou nog veel aan gedaan kunnen worden. Als we kijken naar regelingen voor slachtoffers in de ons omringende landen, dan is de Nederlandse nogal rudimentair.3 Maar het gaat er bij mij niet in dat dit gepaard moet gaan met het beknotten van rechten van verdachten en een inhumane houding tegenover daders. De rechtsstaat is een groot goed, maar zonder barmhartigheid en mededogen blijft ook een rechtsstaat een kille bedoening. Chapeau Rik Torfs en chapeau MENS!

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2012/1813, afl. 31, p. 2179.

Bron afbeelding: Inn of the Good Samaritan, The Good Samaritan, depicted on arrival at the inn, by Rembrandt van Rijn, 1630 (Wallace Collection, London).


1. Kamerstukken II 2011/12, Aanhangselnummer 3030.
2. www.mensenstrafrecht.nl en www.rechtspraak.nl/Actualiteiten/Nieuws/Pages/Stichting-MENS-laat-ander-geluid-horen.asp
3. Standing up for your right(s) in Europe, Locus Standi August 2012; www.europarl.europa.eu/committees/en/studiesdownload.html?languageDocument=EN&file=75651

Taru Spronken

Naam auteur: Taru Spronken
Geschreven op: 11 september 2012

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar straf- en strafprocesrecht Universiteit Maastricht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.