Het smokkelen van vluchtelingen

“We are deluged with facts,

but we have lost or are losing

our human ability to feel them".

Archibald MacLeish1

Geleidelijk aan worden we er moe van. Al die beschouwingen over de meest zichtbare menselijk ramp van deze zomer: ruim 300.000 vluchtelingen en migranten die de Middellandse Zee overstaken van wie 200.000 in Griekenland aankwamen en 110.000 in Italië. Van hen komen er naar schatting 100.000 uit Syrië. De rest uit Afghanistan, Eritrea en West-Afrika. Van al die mensen stierven zo’n 2500.2 Steeds weer zien we de beelden. Mensen in het water nabij een lekke boot. Mensen die hardhandig worden aangepakt op de grens tussen Servië en Hongarije. Een verlaten vrachtauto met daarin de stoffelijke overschotten van meer dan 70 vluchtelingen. Elk beeld suggereert een gruwelijk verhaal. Het is echter teveel gevraagd om dat verhaal steeds te herscheppen in onze verbeelding.3 Nog even en dan zal ons onvermogen om iets te doen ervoor zorgen dat we – suf gebeukt door cijfers en beelden over al dat menselijk leed - de ogen voor al die ellende willen sluiten. Nu raakt het ons nog.

De politieke vragen zijn immens. Wil en kan Europa al die mensen opvangen? Zo ja hoe moeten de lasten dan worden verdeeld? En hoe wordt vervolgens vreemdelingvijandige weerstand zoals die in het Duitse Heidenau plaatsvond, voorkomen? We zullen er allemaal een mening over hebben, waarbij de een het onderscheid tussen vluchte­lingen en andere migranten benadrukt, de ander bevangen is door het beeld van een in het water liggend meisje en de derde vreest voor het grote getal. Hier staan humanitair recht, demo­cratisch ongemak en de pragmatiek van wat bestuurlijk mogelijk is in een zeer problematische verhouding tot elkaar.

Het zijn vragen die veel te groot zijn voor een column. Toch is er een punt dat zo simpel is dat ik er haast geen aandacht voor durfde te vragen. Mij viel op hoe vaak uitingen van deernis met vluchtelingen en migranten die zijn verdronken, gepaard gaan met een oproep op te treden tegen de mensensmokkelaars. Ik beperk me nu tot de vluchtelingen. De vraag is waarom zij eigenlijk gebruik moeten maken van louche ‘mensensmokkelaars’. Ik zie even af van het allereerste stukje van hun vlucht. Maar dan. Zeker, er zijn er die van Turkije naar Zweden vliegen. Velen kiezen echter – ook voor veel geld - gevaarlijker routes.

Een belangrijke factor daarbij is dat mensen uit Syrië – mede in verband met de vrees voor terrorisme - geen visum kunnen krijgen als ze dat al zouden kunnen aanvragen. Boven­dien moeten ze reeds in de Unie zijn om een vluchtelingenstatus te kunnen aanvragen (tenzij ze tot de gelukkigen behoren die in aanmerking komen voor resettlement uit de Turkse kampen). Het punt is natuurlijk, dat we in onze zorg voor vreemdelingen die we niet in Europa willen hebben, heel veel nadruk zijn gaan leggen op het willen checken of iemand echt wel een vluchteling is. Dat herinnert aan een conclusie die in 2001 al door de UNHCR werd genoteerd: ‘elke omvattende aanpak die mensensmokkel en mensenhandel succesvol tegengaat vergt juridische en veilige migratiegelegenheid voor alle vluchtelingen’.4 Daar is het m.i. misgegaan. In de praktijk zijn vluchtelingen gedwongen illegale wegen te zoeken om de buitengrens van de Unie of binnen Europa het noordwesten te bereiken.

Als gevolg daarvan worden ze kwetsbaar voor foute lieden. Ze leggen hun lot in handen van reisagenten die hen laten verdrinken of stikken, hen bedonderen, verkrachten of afpersen. Natuurlijk moet  tegen moordenaars, oplichters en verkrachters hard worden opgetreden. In de gelukkig vaker voorkomende, net iets betere gevallen krijgen die mensen die zo graag vervoerd willen worden minstens te maken met transporteurs die een gigantische prijs vragen voor hun riskante diensten.

Hulpverlening aan vluchtelingen is als zodanig niet weder­rechtelijk en dus in beginsel niet strafbaar. Daarom draagt Europa een verantwoordelijkheid te voorkomen dat vluchtelingen met louche lieden in zee moeten gaan. Het lijkt dan ook wenselijk dat het snel mogelijk wordt een vluchtelingenstatus aan te vragen in bepaalde steden op de Afrikaanse kust of op die van de Levant, opdat ook ordentelijke transporteurs vluchtelingen kunnen gaan vervoeren. Natuurlijk zullen veel afgewezenen het opnieuw illegaal proberen, maar het aandeel te erkennen ‘echte’ vluchtelingen is nu zo groot dat er door die maatregel zeer velen veilig zouden kunnen oversteken.

Misschien zijn de dit weekend genoemde ‘verdeelpunten’ aan de zuidkusten van Europa een eerste begin van een oplossing voor onze problemen. Maar vanuit het oogpunt van de problemen van de vluchtelingen doen deze niet af aan het belang van dergelijke ‘opvang­punten’ aan de overkant van het water. Omdat het Europese (migratie-)beleid heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de louche markt zijn we er m.i. in elk geval jegens de ‘echte’ vluchtelingen toe verplicht veiliger migratiegelegenheden te bieden. Voor gezinnen die net zijn ontkomen aan de gruwelen van de oorlog zullen de opvangpunten enorme gevaren en zorgen schelen.

 

Dit Vooraf is ook gepubliceerd in NJB 2015/1481, afl. 29

 

1. Poetry and Journalism, a Continuing Journey, Boston 1967.

2.. Aldus een Briefing Note van 28 augustus 2015 van het UNHCR; in heel 2014 ging het om 207.000 van wie er 3400 de overtocht niet overleefden. En berichtgeving van de BBC 18 augustus 2015.

3. Susan Sontag, Kijken naar de pijn van anderen, Amsterdam 2003.

4. John Morrison and Beth Crosland, The trafficking and smuggling of refugees: the end game in European asylum policy? Working papers UNHCR 2001.

 

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 1 september 2015

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Een interessante maar radicale suggestie is om de vluchtelingen niet meer tegen te houden. Dat maakt mala fide mensensmokkelaars brodeloos, zodat de "perverse prikkel" voor grootscheepse migratie wegvalt. Het lijkt wat op de suggestie om drugs vrij te geven, zodat e drugshandel instort, en ook daar een perverse prikkel wegvalt.

Tegenstanders zullen natuurlijk meteen roepen dat we dan worden overspoeld door heel Afrika en het Midden Oosten. En dat onze hele jeugd aan drugs ten onder zal gaan. Maar dan miskennen ze dat de misselijke zakenlui die in deze "bedrijfstakken" opereren naar een andere nering zullen moeten omzien.

Iets anders is dat vrije beschikbaarheid gebruik niet per se bevordert. Misschien is het tegendeel wel het geval. In Scandinavië is alcohol peperduur - en zuipt iedereen zich klem in het weekend. In Duitsland is het bier goedkoop (goedkoper dan in Nederland), maar er is geen vrediger tafereel denkbaar dan een Münchense Biergarten.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.