De uitlening van e-books via een download van het internet: Het Nederlandse uitleenrecht in het licht van het UsedSoft/Oracle-arrest van het HvJ EU

Lees hier de scriptie ‘De uitlening van e-books via een download van het internet: Het Nederlandse uitleenrecht in het licht van het UsedSoft/Oracle-arrest van het HvJ EU' van Julia Mascini (masterscriptie Privaatrecht, Vrije Universiteit Amsterdam, begeleiding:prof. mr. M.R.F. Senftleben, tweede lezer: prof. mr. H.N. Scholtens, beoordeling: 8).

In de afgelopen jaren heeft het e-book in Nederland flink aan populariteit gewonnen. De Nederlandse openbare biblio­theken zijn van mening dat de terbeschikkingstelling van e-books, omwille van de  free flow of information, deel uitmaakt van hun maatschappelijke functie.

Anders dan bij de uitlening van papieren boeken, waar de feitelijke macht van het exemplaar overgaat en dus sprake is van exclusiviteit van gebruik, verkrijgt de ‘lener’ van een e-book­ een (nieuwe) kopie, die kan worden geraadpleegd zolang de uitleenperiode strekt. Het is dan ook de vraag of e-lending – het voor tijdelijk gebruik ter beschikking stellen van een e-book via een download van het internet – door openbare bibliotheken kan worden aangemerkt als ‘uitlening’ in de zin van artikel 12, lid 1, sub 3 Auteurswet en worden toegestaan op grond van de uitleenexceptie in artikel 15c Auteurswet.

Het antwoord van de regering luidt, in navolging van het door IVIR en SEO uitgebrachte Rapport online uitlenen van e-books door bibliotheken (Bijlage bij Kamerstukken II 2012-2013, 28 330, nr. 55), vooralsnog ontkennend. De terbeschikkingstelling van immateriële werkexemplaren vormt een ‘mededeling aan het publiek’ (artikel 3 Auteursrechtrichtlijn) en geen ‘distributiehandeling’ (artikel 4 Auteursrechtrichtlijn), onder welke categorie uitlening van oudsher wordt geschaard, aldus de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Julia Mascini, schrijfster van deze scriptie, ziet wèl reden om e-lending onder het huidige uitleenrecht te regelen. Aanknopingspunten hiervoor vindt zij in het UsedSoft/Oracle-arrest (HvJ EU 3 juli 2012, C-128/11), waarin het Hof overweegt dat immateriële openbaar­makings­han­de­lingen die resulteren in de eigendoms­overdracht van immateriële werkexemplaren, transformeren in distributie­han­delingen (ro. 52). Naar analogie van de door het Hof eveneens in dit arrest geformuleerde ‘verkoop’-definitie, verdedigt zij de volgende stelling.

Als ‘verkoop’ ziet op de overeenkomst ‘waarbij een persoon tegen [eenmalige] betaling van een  prijs zijn eigendomsrechten op een hem toebehorende lichamelijke of on­lichame­lijke zaak aan een ander overdraagt’ (ro. 42) en van eigendomsoverdracht sprake is als de ontvanger van een dergelijke zaak een in tijd onbeperkt gebruiksrecht verkrijgt en de auteursrechthebbende de mogelijkheid heeft om voor dit gebruik een passende vergoe­ding te ontvangen (ro. 44-48);

  • kan ‘verhuur1 in de zin van artikel 2, lid 1, sub a Richtlijn verhuurrecht en uitleenrecht worden uitgelegd als het voor gebruik voor beperkte tijd ter beschikking stellen van een lichamelijk of onlichamelijk werkexemplaar tegen een [periodiek] direct of indirect economisch of commercieel voor­deel;2
  • en ‘uitlening3 in de zin van artikel 2, lid 1, sub b Richtlijn verhuurrecht en uitleenrecht als het voor gebruik voor beperkte tijd ter beschikking stellen van een lichamelijk of onlichamelijk werk­exem­plaar zonder [periodiek] direct of indirect economisch of commercieel voor­deel door voor het publiek toegankelijke instellingen.

Met productdifferentiatie kan worden voorkomen dat een dergelijke ruime uitleg van de uitleenregeling afbreuk doet aan de normale exploitatie van het werk door de auteursrechthebbende, als bedoeld in artikel 5, lid 5 Auteursrechtrichtlijn, aldus de schrijfster.


Bron afbeelding: Niemand Journalism Lab



1. Artikel 2, lid 1, onder a, RVU.
2. In dit verband zij aangetekend dat de eis van teruggave van de verhuurde kopie (para. 58 Conclusie) vervalt bij het onbruikbaar maken van die kopie conform rechtsoverweging 70 van het Hof in dezelfde zaak.
3. Artikel 2, lid 1, onder b, RVU.

 

 

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 15 mei 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Bij informatieproducten zoals eBooks zijn de marginale productiekosten vrijwel nul. Daardoor ontbreekt hier een relatie tussen inspanning en prestatie, waardoor elke regeling die een "redelijke" vergoeding aan de auteur beoogt arbitrair wordt.

De problematiek van het uitlenen van eBooks kan een nieuwe aanleiding zijn om het auteursrecht fundamenteel ter discussie te stellen. Auteursrecht is een negentiende-eeuwse uitvinding, en gebaseerd op technologie in die tijd, toen kopiëren nog heel moeilijk was en de analogie met fysieke goederen dus geloofwaardiger was. Intussen werd in de achttiende eeuw de allermooiste muziek geschreven, zonder enige auteursrechtelijke bescherming.

Economisch gezien zijn auteursrechtelijke werken praktisch "publieke goederen". Dat is geen politieke opvatting, maar het resultaat van de nuchtere observatie dat de toe-eigening van zulke werken meer dreigt te kosten dan de opbrengsten. Niet voor niets willen organisaties als Stichting BREIN graag dat auteursrecht strafrechtelijk wordt gehandhaafd, omdat zij (resp. hun leden) dan zelf niet meer de kosten van toe-eigening hoeven dragen, maar maatschappelijk is dit onwenselijk.

Ook kan de vraag gesteld worden of de markt die het auteursrecht creëert wel goed werkt. Op het eerste gezicht lijkt het redelijk dat wie het meest verkoopt, het meest verdient. Auteursrechtelijke werken zijn echter cultuurproducten waarbij diversiteit van aanbod minstens zo belangrijk is. BUMA/STEMRA erkennen dat ook wel met speciale cultuurfondsen, maar dat zijn marginale culturele correcties die de commerciële hoofdregel onverlet laten. En materieel gezien betaal je eigenlijk een soort belasting als met de deel van de opbrengst van de bestseller die je koopt een beginnende "experimentele" auteur wordt gesteund. Nee, daar heb ik allerminst iets op tegen, het punt ia alleen dat de BUMA/STEMRA commissie die dit beslist niet democratisch is, terwijl voor belastingen het principe "no taxation without representation" geldt. Moet dus de politiek beslissen over de verdeling van de inkomsten uit auteursrecht? Dat lijkt me ook gevaarlijk, maar een door de politiek ingestelde commissie zou wel kunnen (een soort Raad voor de Kunst). Trouwens, wie toch denkt dat de markt primair bepalend zou moeten zijn moet zich realiseren dat Nederlandse auteurs al in het nadeel zijn doordat ons taalgebied relatief klein zijn. Nederlandse auteurs wier werken in vele talen vertaald worden zijn schaars.

Of moeten we de conclusie trekken dat het achttiende-eeuwse systeem van mecenaat zo gek nog niet was? Mozart werd gesponsorrd door (kerk-) vorsten, nu kennen we systemen als crowdfundting.

Laten we ook niet vergeten dat distributeurs (uitgevers, platenmaatschappijen etc.) vaak meer verdienen aan het auteursrecht dan de eigenlijke auteurs, die in het begin van hun carrière vaak niet zo gunstige contracten sluiten. Maar die distributeurs zien hun bestaansrecht bedreigd door de ontwikkeling van de technologie. Maar waar bijv. reisbureaus de bakens verzetten nu veel reizen op internet worden geboekt, vechten de uitgevers terug. Ze hebben - vooralsnog - het recht aan hun zijde, maar wellicht niet het maatschappelijk belang.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.