De rechtsstaat de maat genomen

Het is mogelijk om met een beperkt aantal meetbare indicatoren vast te stellen hoe veilig en rechtvaardig Nederland eigenlijk is, en hoe zich dat ontwikkelt. Door dat te doen, kunnen we een zinniger gesprek voeren over concrete doelen en over de inzet van middelen. En dat is goed voor de rechtsstaat.

In ons artikel 'De staat van veiligheid en rechtvaardigheid' in NJB 2015/741, afl. 16 (p. 1056)   presenteren we een verzameling van 16 meetbare indicatoren die gezamenlijk zichtbaar maken hoe de rechtsstaat er voor staat. We kiezen daarbij voor een manier van kijken naar de rechtsstaat die in de (rechts)wetenschap minder gebruikelijk is: in plaats van een perspectief van hoge doelen of instituties (denk aan Kant en Montesquieu), bepleiten we een perspectief waarin de maatschappelijke opbrengst centraal staat (denk aan Hobbes). Geïnspireerd door de missie van het ministerie van veiligheid en justitie stellen we de vraag: ‘Hoe veilig en rechtvaardig is Nederland eigenlijk en hoe ontwikkelt zich dat?’. We denken daarmee de basis te leggen voor een ander discours over de rechtsstaat; op de lezer doen we een beroep om vanuit zijn of haar deskundigheid een bijdrage te leveren om deze aanzet verder te ontwikkelen en aan te scherpen.

Uit onze exercitie trekken we twee conclusies, en die leiden tot vragen aan de lezer.

Meetbaarheid

De eerste is dat het mogelijk en haalbaar is om een staat van veiligheid en rechtvaardigheid op te maken, op zijn minst vergelijkbaar met “De staat van de economie” die het Ministerie van EZ sinds enige tijd jaarlijks presenteert. We roepen de lezer op om met behulp van dit ontwerp en de onderliggende dataset (zie hiervoor het werkboek) de discussie aan te gaan over hoe het er met veiligheid en rechtvaardigheid in Nederland voorstaat en waar verbeteringen mogelijk zijn. Typische vragen waarvan we hopen dat de lezer zich die zal stellen, zijn: ‘waaraan zou ik de veiligheid en rechtvaardigheid van Nederland aflezen en staat dat ook in de lijst?’ en: ‘kan het met minder indicatoren?’. In dit opzicht is ons voorstel slechts het begin van een discussie over hoe veiligheid en rechtvaardigheid te meten. Kan dat in principe met deze 16 indicatoren, of slaan we daarmee de plank volkomen mis? We hopen dat deskundigen van alle relevante disciplines zich er tegenaan willen bemoeien. Opdat de operationalisering van de staat van veiligheid en rechtvaardigheid scherper wordt en opdat de meetbaarheid zal groeien.

Urgentie

De tweede conclusie heeft meer te maken met de urgentie van inzicht in de veilige en rechtvaardige samenleving. We hebben een aantal argumenten gegeven waarom wij denken dat het hoog tijd is het gebruikelijke gesprek over de instituties van de rechtsstaat te verrijken met gesprek over de doelen en de doelbereiking van die instituties. We hopen dat lezers op basis van de hier gepresenteerde gegevens met elkaar het gesprek aan zullen willen gaan, bijvoorbeeld rond de vraag: ‘hoe veilig en rechtvaardig is het eigenlijk in Nederland’ en vervolgens rond de vraag ‘en ‘hoe verhoudt zich dat tot wat wij doen’? Om dat gesprek is het ons uiteindelijk begonnen.

 

Discussieer mee over de staat van de rechtsstaat! Laat een reactie achter onder dit artikel of stem mee in de poll hiernaast.

Naam auteur: Max Kommer
Geschreven op: 23 april 2015

Strategisch adviseur

Naam auteur: Krijn van Beek
Geschreven op: 23 april 2015

Strategisch adviseur

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Max Kommer schreef op :
&Frits Jansen: van bedrijfskunde weet ik niet zo veel, maar waar we in ons artikel voor pleiten is een verzameling indicatoren die iets zeggen over het resultaat, de toegevoegde maatschappelijke waarde in plaats van over de productie. Dus bv. (verkeers)veiligheid i.p.v. geschreven bonnen. Zie ook het werkboek.

Als we over een dergelijke verzameling beschikken (en we zijn het erover eens dat ze samen de essentie van de rechtsstaat opspannen) kunnen we (enigszins) vaststellen welke kant het uitgaat met de rechtsstaat. Daarmee voeg je in elk geval een empirische basis toe aan een anders nogal metafysische discussie over stellingen zoals Steven Gort poneert. Niet dat zo'n discussie niet zinnig kan zijn, maar hij blijft al gauw steken in "welles / nietes".

Naar de meetinstrumenten die Renée van Aller ontwikkelt ben ik erg benieuwd. En helemaal naar de vraag aan wat voor soort criteria ze dan denken: interne ("bedrijfskundig" of juridisch), klantgerelateerde (tevredenheid over behandeling / uitkomst) of maatschappelijke (de bijdrage van de rechtspraak aan de samenleving).
Renée van Aller schreef op :
Mijn collega en ik (juristen) hadden een aantal aanbevelingen gedaan voor Curaçao. Zie Knipselkrant Curacao onder de titel Is de rechtsstaat in goede handen (23 maart 2015) en Creatieve onenigheid (11 april 2015).
Voor de Knipselkrant Curaçao schreven wij onlangs een artikel over de kwaliteit van de rechtspraak. Daar waren nogal wat klachten over. Wij haalden oude koeien uit de sloot in de vorm van de Arubaanse rechter Jeroen Recourt, die niets wist van het lokale recht en Koninkrijksrecht. Desondanks is hij thans een parlementair deskundige geworden op dit gebied. U ziet het, met niets kan men heel ver komen.
De reacties over de kwaliteit van de rechtspraak op dat artikel hebben ons aan het werk gezet. Konden wij uit die bezwaren mogelijke meetinstrumenten ontwikkelen? Want de kwaliteit van de rechtspraak moet immers objectief worden gemeten en bewaakt. Daarbij moeten de opvattingen van critici een belangrijke rol spelen. Objectieve meetinstrumenten, bewaking daarvan en verantwoording afleggen moeten worden ingezet om de maatschappelijke ongerustheid weg te nemen en de kwaliteit van de rechtspraak voor iedereen te verzekeren.

Frits Jansen schreef op :
Kan meneer Gort uitleggen wat hij bedoelt?
Het belangrijkste effect van de "trias" is dat ook de wetgever aan bepaalde regels gebonden wordt, met name grondrechten. Niet onbelangrijk in een tijd dat er een hele stroom van populistische wetsvoorstellen voorbij komt om te voorkomen dat VVD-ers overstappen naar de PVV.

En wat is er mis met de digitale revolutie? Heeft u het over de schending van grondrechten met digitale middelen? Een betere implementatie van de "trias" zou de wetgever kunnen beletten om de privacy te zeer te schenden. Zonder zo'n beletsel zullen politici elk risico willen mijden - waardoor we een politiestaat worden waar de vroegere DDR nog een puntje aan kan zuigen. Law and Order!
Steven Gort schreef op :
Twee stellingen:
1. De trias politica icm huidig democratisch (partijen)stelsel is de allegrootste bedreiging voor de rechtsstaat
2. De digitale revolutie staat nog maar in de kinderschoenen en doet de rechtsverhouding tussen burger & bedrijf met de wetgevende macht nu al op de grondvesten trillen. Met je rechtsstaat.
Frits Jansen schreef op :
Meetbare doelstellingen waren enkele decennia geleden in de mode, maar inmiddels weten alle goed bedrijfskundigen dat ze op z'n best geen schade toebrengen. Meetbare doelstellingen geven perverse prikkels om te tellen in plaats van te denken, en ze werken door hun bedrieglijke eenvoud verslavend. Zo denken politiechefs nog steeds in aantallen bonnen terwijl bonnenquota toch afgeschaft zijn.

Al in de achttiende eeuw werd de oplossing bedacht: de klassieke rechtsstaat als zelfsturend mechanisme. Scheiding der machten - in de leer van de bedrijfsorganisatie spreekt men over functiescheiding. Het is allemaal gebaseerd op cybernetische beginselen. Feedback is daarin essentieel.

Daarom heeft Brenninkmeijer ook zo pijnlijk gelijk met zijn constatering dat de klassieke rechtsstaat helemaal niet leeft in ons land.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.