De buurtbullebak

Deze zomer deed mevrouw Courage aangifte. De aan drank en drugs verslaafde vriend van haar buurvrouw had haar autoruit vernield. Mevrouw Courage wil, zo schrijven de verbalisanten, de schade op hem verhalen. Dezelfde avond belt ze dat er ruzie is bij de buren. De agenten houden de man aan, waarbij hij helemaal door het lint gaat. Er blijken drie eerdere aangiften ter zake van huiselijk geweld te bestaan.

‘Op ZSM’ rapporteert de reclassering dat de verdachte in 2009 is veroordeeld en dat ook in 2013 een reclasseringsrapport is gevraagd na aangifte van huiselijk geweld. Het verzoek is geretourneerd omdat contact met de verdachte niet mogelijk was. De officier besluit nu dan eindelijk de verdachte te dagvaarden. In de maanden voorafgaand aan de zitting zijn er al weer drie meldingen zonder aangifte en twee aangiftes bedreiging en mishandeling geweest. Uiteindelijk  heeft hij twee maanden gekregen. Of drie weken? Dat is bij de politie niet bekend. Drie hulpverleners hebben hun handen van de man afgetrokken en de GGD komt niet in actie omdat niemand de verdachte formeel heeft aangemeld.

Mevrouw Courage vertelt zelf dat ze aangifte deed om de man te stoppen. ”Ik heb geen schadevergoeding gevraagd. Van een kale kip kun je niet plukken en ik wil hem niet in mijn leven.  Ik wil dat die jongen opgepakt wordt en van de straat is, want hij terroriseert de hele buurt. Maar hij hoort niet in de gevangenis thuis, daar wordt hij alleen maar slechter van, hij moet geestelijk geholpen worden. Hij beschadigt nu zichzelf, drukt sigaretten uit op zijn borstkas. De hele buurt is bang voor hem. Een van de wijkagenten heeft me stiekem verteld dat hij naar de reclassering is gestuurd. Daar vertelt hij dan dat hij boodschappen voor mij doet, maar dat is helemaal niet waar en niemand belt mij om dit te controleren. Die wijkagent vindt ook dat er iets moet gebeuren, maar zegt dat hij niets anders kan doen dan afwachten nu het gedeponeerd is bij de rechter en die luistert niet. Ik had al geen vertrouwen meer in de politie, die krijgen toch niets voor elkaar. Daarom was ik zo blij dat het voor de rechter kwam. Maar ook daar hoor ik niets van. Mijn vertrouwen in de rechtsstaat is nu helemaal weg. Alleen door de woningbouwvereniging en de sociale dienst voel ik me gesteund.”

De politie heeft de handen vol gehad aan deze buurtbullebak. De buurvrouw deed in een jaar tijd vier keer aangifte tegen haar vriend en er is drie keer een tijdelijk huisverbod opgelegd. Ik ontleen een en ander aan ‘ZSM Context Noord Holland, verslag van een zelfonderzoek van de politie naar het snel en betekenisvol afhandelen van veel voorkomende criminaliteit via ZSM’. Hoe betekenisvol kan het strafrecht zijn als we de beperkingen ervan zoals die blijken uit het verhaal van mevrouw Courage tot ons laten doordringen? Er doemt uit dat verhaal een beeld op van goedwillendheid en onmacht bij de politie.

Dit beeld wordt bevestigd door een recent onderzoek naar ‘Politiemensen over het strafrecht’.1 Bij een (zeer)  groot deel van de Nederlandse politie bestaat onvrede over de toepassing van het strafrecht. De agenten zijn van mening dat het strafrecht onvoldoende aansluit op hun eigen werkzaamheden en daaraan onvoldoende ondersteuning biedt. Daar is van alles over te zeggen, maar een belangrijke factor is het verschil in perspectief. Tegenover de veelal intuïtieve en op praktische ervaring gebaseerde straatkennis waarmee politiemensen urgente vraagstukken moeten oplossen, staat het perspectief van de juristen die in een gedistantieerde en door bureaucratische drukte gedefinieerde omgeving met precisie ingaan op het tenlastegelegde feit en de eisen waaraan het bewijs moet voldoen. Dat verschil in perspectief leidt over en weer tot verbazing en onbegrip.

Het is frustrerend voor politiemensen als ze naar hun gevoel onvoldoende kunnen optreden tegen enge mensen zoals de buurtbullebak of verwarde types zoals recent enkele malen in het nieuws zijn gekomen. Vanuit dat perspectief is wel begrijpelijk dat zij detentie van twee maanden in deze zaak beschouwen als een betekenisloze druppel op een gloeiende plaat. Die straf is echter niet onbegrijpelijk vanuit het perspectief van de rechter die kijkt naar de ernst van de feiten en de persoon van de dader. Wat wordt bij vergelijkbaar nadeel opgelegd en heeft de verdachte de kansen die hem bij eerdere veroordelingen zijn geboden al dan niet gegrepen? Zeker is dat de rechter niet alleen let op de betekenis van de straf voor de buurt, terwijl de opvatting van de agenten wordt ingegeven door de waarneming dat heel wat plegers van veelvoorkomende criminaliteit na een korte detentie in hun oude doen vervallen.  

Er bestaat een kloof tussen de wereld van de politie en die van het recht en dat is in het licht van het voorgaande begrijpelijk. Maar die kloof is te groot geworden, als 71% van de politiemensen vindt dat ze hun werk moeilijk kunnen doen omdat strafrechtelijke reacties tekort schieten. Soms hebben politieagenten te grote verwachtingen van de betekenis van het strafrecht. Natuurlijk kan de buurtbullebak niet lang worden opgesloten en zitten in de juridische gereedschapskist geen definitieve oplossingen. De kloof tussen agent en jurist wordt echter pijnlijk als de agent na de vierde aangifte alleen maar hoort … geen tijd … beleid … bewijsmoeilijkheid. De jurist die vervolgens weg kijkt – alsof er geen probleem is omdat er geen ‘betekenisvolle’ oplossing voor is – maakt een fout. De betekenis van het overheidsoptreden schuilt juist in het voortduren van het streven van de agent om effectieve bescherming te bieden. Niet het resultaat maar het mee-streven is essentieel voor het vertrouwen in de rechtsstaat van de agent en van mevrouw Courage.


Dit Vooraf is ook gepubliceerd in NJB 2015/348, afl. 7, p. 419


1. J. Kort, M.I. Fedorova, J.B. Terpstra, Politiemensen over het strafrecht, Politie & Wetenschap, Apeldoorn; Radboud Universiteit Nijmegen 2014.

Ybo Buruma

Naam auteur: Ybo Buruma
Geschreven op: 16 februari 2015

Raadsheer in de Hoge Raad der Nederlanden

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.